پردنیزون، یک کورتیکواستروئید، می‌تواند باعث افزایش وزن شود، زیرا احتباس مایعات را افزایش داده و اشتها را تحریک می‌کند. همچنین می‌تواند چربی را به نواحی مانند صورت و میانه بدن بازتوزیع کند و اندازه این نواحی را افزایش دهد [1]. این مقاله به بررسی علل افزایش وزن ناشی از پردنیزون، راه‌های پیشگیری و روش‌های کاهش وزن می‌پردازد.
چرا پردنیزون باعث افزایش وزن می‌شود
کورتیکواستروئیدهایی مانند پردنیزون می‌توانند به‌سرعت باعث افزایش وزن شوند. یک مطالعه نشان داد که 10٪ از بزرگسالانی که بیش از سه ماه کورتیکواستروئید مصرف می‌کنند، بیش از 10٪ وزن بدن خود را اضافه می‌کنند [1].
علل افزایش وزن:
- احتباس مایعات (وزن آب): پردنیزون باعث می‌شود بدن سدیم (نمک) را نگه داشته و پتاسیم را دفع کند، که منجر به احتباس مایعات و نفخ می‌شود [2].
- افزایش اشتها: احساس گرسنگی بیشتری می‌کنید و ممکن است بیشتر غذا بخورید [3].
- بازتوزیع چربی: پردنیزون می‌تواند باعث ذخیره چربی در نواحی مانند صورت (معروف به “صورت ماه‌گونه”)، پشت گردن و شکم شود [3].
- تغییرات متابولیسم: کورتیکواستروئیدها می‌توانند مقاومت به انسولین ایجاد کنند، که پردازش قند را برای بدن دشوار کرده و به افزایش چربی بدن کمک می‌کند [4].
- کاهش فعالیت بدنی: برخی از افزایش وزن ممکن است به دلیل کاهش فعالیت بدنی باشد، نه به‌خاطر خود پردنیزون، بلکه به دلیل علائم بیماری‌هایی مانند درد و خستگی که پردنیزون برای درمان آن‌ها استفاده می‌شود [5].
دوز و مدت زمان: دوزهای بالاتر و مصرف طولانی‌مدت (بیش از سه ماه) احتمال افزایش وزن را افزایش می‌دهد [3].
میزان افزایش وزن: میزان افزایش وزن به فرد، دوز دارو و مدت مصرف بستگی دارد. زنان 18 تا 39 ساله بیشتر در معرض خطر هستند [6].
Verywell / Emily Roberts
چگونه از افزایش وزن ناشی از پردنیزون جلوگیری کنیم
درک دلایل افزایش وزن ناشی از پردنیزون به شما کمک می‌کند تا اقدامات پیشگیرانه انجام دهید. انتخاب‌های سبک زندگی سالم می‌توانند به کاهش یا پیشگیری از افزایش وزن کمک کنند [5].
راهکارهای پیشگیری:
1. کاهش سدیم و افزایش پتاسیم
- مصرف سدیم را به کمتر از 2000 میلی‌گرم در روز کاهش دهید.
- غذاهای غنی از پتاسیم مانند موز، طالبی، اسفناج، گوجه‌فرنگی، بروکلی، کدو حلوایی، لوبیا قرمز و عدس مصرف کنید [7].
- از غذاهای فرآوری‌شده پرهیز کنید.
- نوشیدن مقدار زیادی آب به کاهش احتباس مایعات کمک می‌کند [9]. نوشیدن یک لیوان آب قبل از غذا می‌تواند کالری روزانه را کاهش دهد [10].
2. کاهش کالری دریافتی
- غذاهای کم‌کالری مانند میوه‌ها و سبزیجات را انتخاب کنید.
- به جای سه وعده بزرگ، چندین وعده کوچک در روز بخورید.
- غذاهای غنی از فیبر (میوه‌ها، سبزیجات، لوبیا) مصرف کنید تا احساس سیری طولانی‌تری داشته باشید [8].
- کالری‌های خالی (نوشیدنی‌های شیرین، تنقلات، شیرینی‌ها، کیک، دونات) را حذف یا کاهش دهید.
- بیشتر کالری‌ها را از غذاهای مغذی دریافت کنید.
- از الکل پرهیز کنید یا آن را محدود کنید.
- از کربوهیدرات‌های ساده (مانند شکر) اجتناب کنید.
3. انتخاب پروتئین کم‌چرب
شامل کردن 25 تا 30 گرم پروتئین در هر وعده غذایی می‌تواند اشتها را کنترل کرده و به مدیریت وزن کمک کند [11]. منابع پروتئین کم‌چرب شامل موارد زیر هستند [12,13]:
- ماهی و غذاهای دریایی
- سینه مرغ بدون پوست
- گوشت خوک کم‌چرب
- گوشت بوقلمون یا گاو 93٪ کم‌چرب
- لوبیا، نخود و عدس
- محصولات سویا (توفو، ادامامه، تمپه)
- پنیر کاتیج
- ماست یونانی
4. ورزش منظم
فعالیت بدنی منظم کالری‌سوزی را افزایش داده و از افزایش وزن جلوگیری می‌کند [1].
- با پزشک خود در مورد برنامه ورزشی مناسب با شرایط و علائم بیماری‌تان مشورت کنید.
- فعالیت‌هایی را انتخاب کنید که هم‌اکنون به کاهش وزن کمک کنند و برای بلندمدت پایدار باشند.
- ارجاع به فیزیوتراپیست یا مربی معتبر می‌تواند مفید باشد.
افزایش وزن به‌عنوان اثر مثبت
در برخی موارد، افزایش وزن ناشی از پردنیزون می‌تواند مطلوب باشد، به‌ویژه برای افرادی که به دلیل بیماری‌های التهابی روده (IBD) یا سایر شرایط باعث کاهش اشتها، دچار کاهش وزن ناخواسته شده‌اند [3].
چگونه وزن اضافه‌شده ناشی از پردنیزون را کاهش دهیم
احتباس مایعات و افزایش اشتها معمولاً پس از توقف پردنیزون یا کاهش دوز به کمتر از 10 میلی‌گرم در روز برطرف می‌شود. هرگز بدون مشورت پزشک دوز را کاهش ندهید یا مصرف را متوقف نکنید.
- چربی اضافه‌شده به‌طور خودکار پس از کاهش دوز یا قطع دارو از بین نمی‌رود. کاهش وزن نیاز به رژیم غذایی سالم و ورزش منظم دارد.
- کاهش وزن معمولاً 6 تا 12 ماه پس از قطع پردنیزون آسان‌تر است [14].
- وقتی بیماری تحت کنترل باشد، خوردن غذای سالم و فعالیت بدنی آسان‌تر می‌شود.
- با پزشک خود در مورد برنامه غذایی و ورزشی مناسب مشورت کنید.
- برای کمک به کاهش وزن، به متخصص تغذیه مراجعه کنید.
- رژیم‌های مد روز یا قرص‌های لاغری سریع توصیه نمی‌شوند. کاهش وزن آهسته و پیوسته بهترین شانس را برای حفظ وزن ایده‌آل فراهم می‌کند.
خلاصه
پردنیزون و افزایش وزن
پردنیزون می‌تواند از طریق احتباس مایعات، افزایش اشتها، بازتوزیع چربی و تغییرات متابولیکی (مانند مقاومت به انسولین) باعث افزایش وزن شود [1-4]. دوزهای بالاتر و مصرف طولانی‌مدت (بیش از سه ماه) خطر را افزایش می‌دهد [3]. برای پیشگیری، سدیم را کاهش دهید، پتاسیم و فیبر را افزایش دهید، غذاهای کم‌کالری و پروتئین کم‌چرب مصرف کنید و ورزش منظم انجام دهید [5,7-13]. کاهش وزن پس از قطع یا کاهش دوز آسان‌تر است، اما نیاز به رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی دارد [14]. برای کمک به کاهش وزن، با متخصص تغذیه مشورت کنید.
نکات کلیدی
- علل افزایش وزن: احتباس مایعات، افزایش اشتها، بازتوزیع چربی (صورت ماه‌گونه، شکم)، مقاومت به انسولین [1-4].
- عوامل خطر: دوز بالا، مصرف بیش از سه ماه، زنان 18-39 ساله [3,6].
- پیشگیری: کاهش سدیم (
- کاهش وزن: پس از کاهش دوز (
- اقدامات: بدون مشورت پزشک دوز را تغییر ندهید. برای برنامه غذایی/ورزشی مناسب و کاهش وزن پایدار، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
-
- Conklin AI, Hong J. Obesity prevention in corticosteroid-treated patients: Use and effectiveness of strategies for weight management. Clin Obes. 2019;9(4):e12312. doi:10.1111/cob.12312
- Food and Drug Administration. RAYOS (prednisone) delayed-release tablets 1 mg, 2 mg, 5 mg.
- John Hopkins Medicine. Prednisone.
- Verhaegen AA, Van Gaal LF. Drugs that affect body weight, body fat distribution, and metabolism. Endotext.
- UCSF Health. ILD nutrition manual: Predinsone and weight gain.
- Fardet L, Nazareth I, Petersen I. Long-term systemic glucocorticoid therapy and weight gain: a population-based cohort study. Rheumatology (Oxford). 2021;60(3):1502-1511. doi:10.1093/rheumatology/keaa289
- National Institutes of Health Office of Dietary Supplements. Potassium.
- American Association for the Advancement of Science. Fiber content matters more than food structure for fiber's benefits.
- American Sports & Fitness Association. How to reduce water retention.
- Harvard Medical School. Does drinking water before meals really help you lose weight?
- Leidy HJ, Clifton PM, Astrup A, et al. The role of protein in weight loss and maintenance. Am J Clin Nutr. 2015;101(6):1320S-1329S. doi:10.3945/ajcn.114.084038
- Harvard Medical School. High-protein foods: the best protein sources.
- U.S. Department of Agriculture MyPlate. Protein foods.
- University Hospitals. Understanding steroid-related weight gain.
Additional Reading
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
