اختلال رفتار REM زمانی رخ میدهد که فرد در مرحله خواب REM، یعنی مرحلهای که معمولا با رویاهای شدید و غیرقابل حرکت بودن عضلات مشخص میشود، بتواند حرکات خود را انجام دهد. این اختلال ممکن است باعث شود فرد در حین خواب اعمالی مانند مشت زدن، لگد زدن یا افتادن از تخت را انجام دهد و خود یا شریک خوابش آسیب ببیند¹.
افرادی که تجربه انجام حرکات در حین خواب و رویا را داشتهاند، ممکن است این اختلال را نشان دهند. درک علائم، علتها و روشهای درمان این بیماری میتواند از آسیبهای احتمالی جلوگیری کند.
علائم اختلال رفتار REM
بیشتر افراد مبتلا به این اختلال رویاهایی شدید و ناراحتکننده دارند که شامل حضور مهاجمان یا حیوانات است². رفتارهای مرتبط با انجام رویاها معمولا خشونتآمیز هستند و شامل:
- صحبت کردن یا فریاد زدن
- مشت زدن و لگد زدن
- پریدن یا افتادن از تخت
- برخورد با وسایل و حرکت سریع در خواب
این رفتارها ممکن است منجر به آسیبهای جزئی مانند کبودی یا بریدگی و حتی آسیبهای شدید مانند شکستگی استخوان یا خونریزی مغزی شوند. علاوه بر این، افراد ممکن است از خواب مختل و خوابآلودگی روزانه رنج ببرند.

شیوع و گروههای درگیر
اختلال رفتار REM کمتر از ۱٪ بزرگسالان را تحت تأثیر قرار میدهد و در مردان و افراد بالای ۵۰ سال شایعتر است³.
تشخیص
تشخیص معمولا با سابقه انجام حرکات در خواب و آزمایش استاندارد خواب (پلیسومنوگرام) انجام میشود. این آزمایش میتواند وجود تون عضلانی غیرطبیعی در REM را نشان دهد که باعث امکان انجام حرکات میشود⁴. همچنین اطمینان از نبود فعالیت الکتریکی مشابه تشنج در EEG مهم است، زیرا تشنجها نیز میتوانند باعث حرکات غیرعادی در خواب شوند.
تصویربرداری مغزی در موارد بدون اختلال عصبی مرتبط معمولا طبیعی است، اما اغلب این اختلال در زمینه بیماریهای عصبی دیگر رخ میدهد.
بیماریها و شرایط مرتبط
اختلال رفتار REM اغلب با بیماریهای نورودژنراتیو مانند پارکینسون، زوال عقل با اجسام لویی و آتروفی سیستمیک متعدد مرتبط است⁵. حتی در مواردی که بیماری عصبی مرتبط در ابتدا وجود ندارد، حدود ۹۰٪ بیماران ممکن است سالها بعد دچار بیماری عصبی شوند².
فرم حادتر اختلال ممکن است ناشی از ضایعات ساختاری مغز مانند سکته، تومور یا آسیبهای ناشی از بیماریهای دمیلینهکننده باشد. برخی داروها، مصرف مواد یا ترک الکل و داروهای آرامبخش نیز میتوانند محرک اختلال باشند⁶. همچنین نارکولپسی ممکن است علائمی شبیه REM behavior disorder ایجاد کند، شامل رویاهای شدید هنگام چرت زدن و ضعف عضلانی کوتاهمدت (کتاپلکسی)⁷.
اختلالات دیگر برای تشخیص افتراقی
برخی اختلالات دیگر میتوانند حرکات شبانه یا خوابآلودگی شدید روزانه ایجاد کنند، اما با اختلالات نورودژنراتیو همراه نیستند و درمان آنها بر اساس علت زمینهای است⁸. این اختلالات شامل:
- تشنجهای شبانه
- آپنه انسدادی خواب
- پاراسمونیهای غیر-REM مانند راه رفتن یا وحشت خواب
- اختلال حرکت دورهای اندام
- حملات پانیک شبانه
- PTSD و سایر بیماریهای روانی
- کابوسها
درمان
تمرکز درمان بر ایمن نگه داشتن فرد و دیگران است. حذف اشیای تیز و وسایل خطرناک از اتاق خواب و استفاده از محافظهای اضافی در اطراف تخت میتواند مفید باشد. برخی افراد نیاز دارند درها یا پنجرهها را قفل کنند تا آسیب خود یا دیگران کاهش یابد².
داروی کلونازپام درمان مؤثری است، اما میتواند باعث سردرگمی شبانه در سالمندان یا خوابآلودگی روزانه شود. دوزهای بالاتر ملاتونین نیز در چند مطالعه کوچک مؤثر بودهاند.
در صورت نگرانی از علائم اختلال رفتار REM، مشاوره با پزشک برای تشخیص و دریافت درمان ایمن در طول خواب توصیه میشود.
سؤالات متداول (FAQ)
۱. اختلال رفتار REM چیست؟
اختلالی است که در آن فرد هنگام خواب REM اعمال حرکتی خود را انجام میدهد و ممکن است به خود یا دیگران آسیب بزند.
۲. چه کسانی در معرض این اختلال هستند؟
این اختلال بیشتر در مردان و افراد بالای ۵۰ سال دیده میشود و کمتر از ۱٪ بزرگسالان را تحت تأثیر قرار میدهد.
۳. علائم شایع این اختلال چیست؟
علائم شامل مشت زدن، لگد زدن، صحبت کردن یا فریاد زدن، پریدن از تخت و برخورد با وسایل است.
۴. آیا اختلال رفتار REM با بیماریهای دیگر مرتبط است؟
بله، این اختلال اغلب با بیماریهای نورودژنراتیو مانند پارکینسون و زوال عقل مرتبط است و ممکن است سالها بعد این بیماریها ظاهر شوند.
۵. درمان این اختلال چگونه است؟
اصلیترین هدف درمان ایمنی فرد است، همراه با داروهایی مانند کلونازپام یا ملاتونین برای کاهش حرکات خواب.
نتیجهگیری
اختلال رفتار REM میتواند خطر آسیب به فرد و شریک خواب ایجاد کند. تشخیص به موقع و ایجاد محیط امن همراه با درمان دارویی مناسب میتواند از آسیبها جلوگیری کرده و کیفیت خواب را بهبود دهد.
- Cleveland Clinic. Sleep basics.
- St Louis EK, Boeve BF. REM sleep behavior disorder: diagnosis, clinical implications, and future directions. Mayo Clinic Proceedings. 2017;92(11):1723-1736. doi:10.1016/j.mayocp.2017.09.007
- Boeve, BF. REM sleep behavior disorder. Ann N Y Acad Sci. 2010;1184(1):15-54. doi:10.1111/j.1749-6632.2009.05115.x
- National Sleep Foundation. REM sleep behavior disorder.
- Neikrug AB, Ancoli-Israel S. Diagnostic tools for REM sleep behavior disorder. Sleep Medicine Reviews. 2012;16(5):415-429. doi:10.1016/j.smrv.2011.08.004
- UpToDate. Rapid eye movement sleep behavior disorder.
- American Academy of Sleep Medicine. REM sleep behavior disorder – symptoms & risk factors.
- Harvard Medical School Division of Sleep Medicine. Understanding narcolepsy.
- Malhotra RK, Avidan AY. Parasomnias and their mimics. Neurologic Clinics. 2012;30(4):1067-1094. doi:10.1016/j.ncl.2012.08.016
- https://www.verywellhealth.com/what-is-rem-behavior-disorder-3014772
