اختلال عصبی عملکردی: آنچه باید بدانید

مروری کلی

اختلال نورولوژیکی عملکردی (FND) شرایطی است که در آن فرد علائم جسمی موقتی مانند نابینایی یا فلج را تجربه می‌کند، بدون آن‌که علت فیزیکی مشخصی برای آن یافت شود.
این اختلال به دلیل آن‌که منشأ مشخص آن در ساختارهای عصبی قابل شناسایی نیست، متفاوت از بیماری‌های عصبی ساختاری مانند ام‌اس یا سکته مغزی در نظر گرفته می‌شود.

علت دقیق اختلال نورولوژیکی عملکردی ناشناخته است، اما پژوهشگران بر این باورند که ممکن است در پاسخ به موقعیت‌های پراسترس یا تروما، و همچنین به دلیل تغییرات در نحوه عملکرد شبکه‌های مغزی رخ دهد.
به عبارتی دیگر، مغز از نظر ساختاری سالم است اما در نحوه برقراری ارتباط بین بخش‌های مختلف آن اختلال دیده می‌شود که منجر به بروز علائم جسمی واقعی می‌شود.

اختلال نورولوژیکی عملکردی چیست؟

از نظر تاریخی، این‌گونه تصور می‌شد که FND پاسخی فیزیکی به تروماهای ذهنی، جسمی یا روانی است.
این دیدگاه بر پایه مشاهده این نکته بود که بسیاری از بیماران پیش از شروع علائم، رویدادهای پرتنش یا آسیب‌زایی را تجربه کرده‌اند.

با این حال، علت دقیق این اختلال هنوز مشخص نشده است و عوامل خاصی که برای هر فرد منحصر به‌فرد هستند می‌توانند محرک یا تشدیدکننده علائم باشند.
این بدان معناست که ژنتیک، تجربیات زندگی، و وضعیت سلامت روان فرد می‌توانند بر بروز یا شدت FND تأثیر بگذارند.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

مطالعات تصویربرداری MRI در واقع نشان داده‌اند که در این اختلال، اتصالات غیرعادی در مغز ایجاد می‌شود و گاهی این اتصالات به برخی نواحی مغز افزایش می‌یابد، و در مواقعی دیگر کاهش پیدا می‌کند.
این یافته‌ها تأییدی علمی بر این است که FND یک پدیده ساختگی یا «وانمودی» نیست، بلکه اختلالی واقعی در عملکرد شبکه‌های مغزی وجود دارد.

علائمی همچون لرزش، فلج یا دوبینی در افراد مبتلا دیده می‌شود.
این علائم ممکن است با وضعیت روانی فرد در ارتباط باشند اما توسط خود فرد قابل کنترل نیستند، و نیازمند درمان هدفمند هستند.

محرک‌های احتمالی شامل موارد زیر هستند:

* رویدادهای پراسترس
* تروماهای احساسی یا جسمی
* تغییرات عملکرد مغز در سطح ساختاری، سلولی یا متابولیکی
* بیماری‌هایی مانند آنفلوآنزا

FND ممکن است حتی در غیاب محرک آشکاری نیز بروز پیدا کند، و فرد ممکن است آسیب‌پذیری‌هایی داشته باشد که احتمال فعال شدن این اختلال را در مواجهه با عوامل بالا افزایش می‌دهد.
این نشان می‌دهد که FND ترکیبی از عوامل روان‌شناختی و عصبی است، که تعامل آن‌ها منجر به ایجاد علائم می‌شود.

علت دقیق این اختلال از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
اگرچه پژوهشگران گمان می‌کنند که استرس می‌تواند عامل مهمی باشد، اما دلیل پزشکی قطعی هنوز یافت نشده است.

علائم

برخی از علائم رایج FND شامل موارد زیر هستند:

* ضعف عضلانی
* سرگیجه
* فلج بازوها یا پاها، یا مشکلات حرکتی
* از دست دادن تعادل
* تشنج، گاه با سطح هوشیاری کاهش یافته
* دوره‌هایی از عدم پاسخگویی
* دشواری در بلع
* احساس وجود توده‌ای در گلو
* لرزش و تکان‌های غیرارادی
* سختی در راه رفتن
* گفتار نامفهوم یا از دست دادن توانایی صحبت
* مشکلات شنوایی یا از دست دادن شنوایی
* دوبینی، تاری دید، یا دوره‌هایی از نابینایی
* بی‌حسی یا از دست دادن حس لامسه
* مشکلات روده و مثانه
* درد
* سردرد

ممکن است همه این علائم به طور هم‌زمان وجود نداشته باشند.
در بسیاری از بیماران، فقط چند علامت خاص دیده می‌شود که می‌تواند به‌طور ناگهانی شروع شود یا به مرور زمان پیشرفت کند.

علائم FND بین افراد مختلف و بسته به نوع اختلال نورولوژیکی عملکردی متفاوت است.
برخی افراد بیشتر مشکلات حرکتی دارند، در حالی که برخی دیگر با علائم حسی یا گفتاری مواجه می‌شوند.

علائم می‌توانند خفیف یا شدید باشند، ممکن است قطع و وصل شوند یا به‌صورت پیوسته ادامه داشته باشند، و معمولاً عملکرد صحیح بدن را مختل می‌کنند.
این تنوع در شدت و نوع علائم می‌تواند تشخیص و درمان را دشوارتر کند.

تشخیص

پزشک با استفاده از معیارهای اخیر دفترچه تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) اختلال FND را تشخیص می‌دهد.
این معیارها شامل موارد زیر هستند:

* از دست دادن کنترل حرکت یا علائم حسی
* علائمی که به نظر نمی‌رسد علت پزشکی یا جسمی مشخصی داشته باشند
* علائمی که فعالیت‌های روزمره فرد را مختل می‌کنند

پزشک ممکن است آزمایش‌هایی نیز پیشنهاد دهد تا سایر شرایط پزشکی را رد کند.
این آزمایش‌ها شامل موارد زیر هستند:

* سی‌تی اسکن (CT)
* رادیوگرافی (X-ray)
* نوار مغزی (EEG) برای ثبت فعالیت‌های مغز و کمک به تشخیص علل نورولوژیکی تشنج
* بررسی فشار خون و رفلکس‌ها
* ام‌آر‌آی (MRI)
* نوار عضله (EMG)

پس از تشخیص، روش‌های مختلفی برای درمان FND وجود دارد.
هدف از این درمان‌ها کاهش علائم و کمک به بازیابی عملکرد طبیعی است.

درمان

هر فردی که علائم FND را تجربه می‌کند باید فوراً به دنبال دریافت مراقبت پزشکی باشد، زیرا ممکن است علت زمینه‌ای جدی‌تری موجب بروز علائم شده باشد.
این گام ابتدایی برای اطمینان از رد سایر اختلالات ساختاری مغزی یا جسمی بسیار حیاتی است.

درمان‌های پیشنهادی برای FND ممکن است شامل موارد زیر باشند:

* درمان اختلالات روانی زمینه‌ای مانند افسردگی یا اضطراب
* درمان شناختی-رفتاری (CBT)
* روان‌درمانی
* تکنیک‌های آرام‌سازی مانند مدیتیشن یا یوگا
* فیزیوتراپی
* حفظ تعادل بین کار و زندگی
* مصرف داروهای ضددرد مانند NSAIDs
* دریافت حمایت از خانواده، دوستان و جامعه

علائم FND واقعی و آزاردهنده هستند اما مشکل ساختاری در سیستم عصبی وجود ندارد.
این موضوع خبر خوبی است، زیرا نشان می‌دهد فرد به بیماری عصبی جدی مانند ام‌اس یا صرع مبتلا نیست.

FND یک اختلال شایع است و بسیاری از افراد با دریافت حمایت و درمان مناسب از آن بهبود پیدا می‌کنند.
درمان ترکیبی که هم جنبه روانی و هم جنبه فیزیکی علائم را هدف قرار دهد بیشترین اثربخشی را دارد.

عوارض

علائم FND می‌توانند بسیار ناراحت‌کننده باشند و بر کیفیت زندگی فرد تأثیر بگذارند.
این اختلال ممکن است انجام فعالیت‌های روزمره را برای فرد دشوار کند.

برخی علائم خاص مانند تشنج یا فلج موقتی ممکن است خطر ناتوانی را افزایش دهند.
بنابراین تشخیص و درمان به‌موقع کاملاً ضروری است.

آیا فرد مبتلا به FND می‌تواند زندگی معمولی داشته باشد؟

بله، بسیاری از افراد با درمان مناسب قادرند علائم خود را مدیریت کرده و زندگی نسبتاً طبیعی داشته باشند.
پشتیبانی اجتماعی، درمان روان‌شناختی و فیزیوتراپی از عوامل کلیدی در این مسیر هستند.

اولین علائم FND چیست؟

در بیشتر موارد، ضعف عضلات، اختلال در راه رفتن، یا احساس بی‌حسی در اندام‌ها جزو اولین علائم هستند.
گاهی این علائم به‌صورت ناگهانی و پس از یک رویداد پراسترس ظاهر می‌شوند.

چه عواملی می‌توانند محرک FND باشند؟

رویدادهای پراسترس، تروماهای روانی، بیماری‌های ویروسی، و تغییرات در عملکرد مغز می‌توانند محرک باشند.
حتی در غیاب عوامل مشخص نیز این اختلال ممکن است به دلیل آسیب‌پذیری زمینه‌ای فعال شود.

جمع‌بندی

علائم FND معمولاً با گذر زمان و درمان مناسب بهبود می‌یابند.
اما تأخیر در تشخیص و درمان ممکن است باعث پایدار شدن علائم و بروز عوارض بیشتر شود.

با دریافت درمان هدفمند، می‌توان علائم FND را کاهش داد و کنترل کرد.
پیش‌آگاهی این اختلال با تشخیص به‌موقع و رویکرد چندجانبه معمولاً خوب است.

منبع

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: