ارتباط باکتری دهانی با رشد سرطان روده بزرگ

دهان انسان مملو از میکروب‌هایی است که بیشتر آن‌ها بی‌ضرر یا حتی محافظت‌کننده‌اند، اما برخی گونه‌های مقاوم می‌توانند از محیط دهان خارج شوند و به نقاط دیگر بدن مهاجرت کنند. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد یکی از این باکتری‌ها ممکن است در رشد و گسترش سرطان روده بزرگ نقش داشته باشد و همین موضوع اهمیت بهداشت دهان را بیش از پیش برجسته می‌کند.

بررسی‌های علمی نشان داده‌اند که برخی زیرگونه‌های یک باکتری دهانی قادرند در دستگاه گوارش زنده بمانند و به بافت‌های روده بچسبند. این فرایند می‌تواند محیطی فراهم کند که سلول‌های سرطانی راحت‌تر رشد کرده و حتی به بافت‌های دیگر گسترش یابند.

باکتری دهانی مرتبط با تومورهای روده بزرگ

یکی از باکتری‌های مورد توجه پژوهشگران، Fusobacterium nucleatum است که به‌طور طبیعی در دهان بسیاری از افراد وجود دارد. مطالعات نشان داده‌اند زیرگونه‌ای از این باکتری به نام اف‌ان‌ای سی دو می‌تواند خود را به بافت تومورهای روده بزرگ برساند و در آنجا تکثیر شود.

در پژوهشی که روی ۲۰۰ بیمار مبتلا به سرطان روده بزرگ انجام شد، نیمی از بیماران دارای سطح بالایی از این زیرگونه در بافت توموری خود بودند. همچنین میزان این باکتری در نمونه مدفوع افراد مبتلا، به‌ویژه در مراحل پیشرفته بیماری، بیشتر از افراد سالم گزارش شد که می‌تواند نشان‌دهنده نقش آن در پیشرفت بیماری باشد.

باکتری‌های دهانی چگونه در بدن پخش می‌شوند؟

تقریباً همه افراد این باکتری را در دهان خود دارند، اما در افراد سالم معمولاً در دستگاه گوارش دیده نمی‌شود. زمانی که تعادل میکروبی دهان به هم می‌خورد، این باکتری در پلاک دندانی تجمع یافته و با ایجاد التهاب لثه می‌تواند زمینه‌ساز بیماری‌های لثه شود.

باکتری‌ها ممکن است هنگام خونریزی لثه یا زخم شدن زبان وارد جریان خون شوند یا همراه بزاق بلعیده شده و از مسیر گوارشی عبور کنند. اسید معده بسیاری از میکروب‌ها را از بین می‌برد، اما برخی زیرگونه‌های مقاوم با داشتن پروتئین‌های سطحی خاص می‌توانند در برابر این محیط اسیدی دوام بیاورند.

این پروتئین‌ها در شرایط خاص ساختاری شبیه پلاک‌های آمیلوئیدی پیدا می‌کنند که آن‌ها را در برابر اسید معده مقاوم می‌سازد. پس از رسیدن به روده، این باکتری می‌تواند به گیرنده‌های خاصی روی سلول‌های سرطانی متصل شود و مسیرهای رشد سلولی را فعال کند که به تکثیر و انتشار سلول‌های بدخیم کمک می‌کند.

نقش احتمالی التهاب در این فرایند

دانشمندان احتمال می‌دهند التهاب ناشی از حضور این باکتری نیز در پیشرفت سرطان مؤثر باشد. التهاب مزمن در بسیاری از بافت‌های بدن با افزایش خطر سرطان مرتبط است و محیطی ایجاد می‌کند که سلول‌های پیش‌سرطانی راحت‌تر به سلول‌های بدخیم تبدیل شوند.

با این حال، شواهدی وجود ندارد که این باکتری به‌تنهایی بتواند در غیاب سلول‌های پیش‌سرطانی باعث ایجاد سرطان شود. به بیان دیگر، به نظر می‌رسد نقش آن بیشتر در تسریع رشد و گسترش تومورهای موجود باشد تا ایجاد اولیه بیماری.

چرا سلامت دهان برای کاهش خطر سرطان اهمیت دارد؟

میزان این باکتری در بافت تومور و مدفوع بیماران در مراحل پیشرفته سرطان روده بزرگ بیشتر گزارش شده است. این یافته‌ها نشان می‌دهد که بررسی گونه‌های باکتریایی نفوذکننده به تومور می‌تواند در آینده به طراحی روش‌های غربالگری دقیق‌تر کمک کند.

پژوهشگران در حال بررسی ویژگی‌های ژنتیکی این زیرگونه هستند تا شاید بتوان از آن برای ساخت واکسن یا درمان‌های هدفمند استفاده کرد. حتی این احتمال مطرح شده که در صورت شناخت دقیق سازوکار اتصال باکتری به تومور، بتوان از آن به‌عنوان حامل دارو برای رساندن مستقیم دارو به بافت سرطانی بهره برد.

تا زمان دستیابی به چنین روش‌هایی، ساده‌ترین و مؤثرترین اقدام، حفظ بهداشت دهان و دندان است. مسواک زدن منظم، استفاده روزانه از نخ دندان و مراجعه دوره‌ای به دندانپزشک می‌تواند تعادل میکروبی دهان را حفظ کرده و از رشد بی‌رویه باکتری‌های مضر جلوگیری کند.

دهان دروازه ورود به بدن است و نمی‌توان سلامت آن را از سلامت عمومی جدا دانست. مراقبت مستمر از لثه‌ها و دندان‌ها نه‌تنها از بیماری‌های دهانی پیشگیری می‌کند، بلکه می‌تواند به کاهش خطر مشکلات سیستمیک از جمله اختلالات التهابی و برخی سرطان‌ها کمک کند.

پرسش‌های متداول

آیا وجود این باکتری در دهان به معنای ابتلا به سرطان روده بزرگ است؟

خیر، این باکتری در دهان بسیاری از افراد سالم وجود دارد و به‌تنهایی باعث ایجاد سرطان نمی‌شود. نقش آن بیشتر در تقویت رشد تومورهای موجود در شرایط خاص است.

آیا آزمایشی برای تشخیص این باکتری به‌عنوان عامل خطر سرطان وجود دارد؟

در حال حاضر آزمایش غربالگری عمومی برای شناسایی این زیرگونه به‌عنوان شاخص خطر در دسترس نیست. تحقیقات ادامه دارد تا شاید در آینده از آن در غربالگری یا پیش‌بینی خطر استفاده شود.

چگونه می‌توان خطر رشد این باکتری را کاهش داد؟

رعایت دقیق بهداشت دهان شامل مسواک زدن دو بار در روز، استفاده روزانه از نخ دندان و مراجعه منظم به دندانپزشک، بهترین راه برای جلوگیری از رشد بیش‌ازحد آن است.

آیا این باکتری می‌تواند در سایر بیماری‌ها نیز نقش داشته باشد؟

برخی مطالعات ارتباط آن را با بیماری‌های التهابی دیگر نیز بررسی کرده‌اند، اما نقش قطعی آن در سایر بیماری‌ها هنوز نیازمند پژوهش‌های بیشتر است.