اپیگلوتیت وضعیتی است که در آن اپیگلوت (Epiglottis) متورم میشود. اپیگلوت یک درپوش غضروفی کوچک است که در بالای حنجره قرار گرفته و نای را میپوشاند. هنگامی که این ساختار متورم میشود، میتواند مسیر جریان هوا به داخل ریهها را به صورت بالقوه مسدود کند. از آنجایی که اپیگلوتیت توانایی مسدود کردن مجرای تنفسی را دارد، یک اورژانس پزشکی خطرناک و کشنده محسوب میشود. عوامل متعددی میتوانند باعث تورم اپیگلوت شوند؛ این عوامل شامل عفونتهای باکتریایی، سوختگی ناشی از مایعات یا مواد شیمیایی داغ و آسیبهای فیزیکی وارده به گلو هستند.
آناتومی گلو
گلو شامل ساختارهای حیاتی متعددی است: مری (Esophagus)، نای که با نام تراشه (Trachea) نیز شناخته میشود، جعبه صدا یا حنجره (Larynx)، لوزهها (Tonsils) و اپیگلوت.
اپیگلوتیت در هر سنی ممکن است رخ دهد. در گذشته، این بیماری عمدتاً در کودکان مشاهده میشد. شایعترین علت اپیگلوتیت در کودکان، عفونت با باکتری هموفیلوس آنفلوانزا نوع b (Hib) بود. این باکتری همچنین عامل بیماریهایی مانند ذاتالریه، مننژیت و عفونت جریان خون است. با این حال، اجرای موفقیتآمیز برنامه واکسیناسیون روتین Hib برای نوزادان، شیوع اپیگلوتیت را در کودکان به شدت کاهش داده و آن را به یک بیماری نادر تبدیل کرده است. در حال حاضر، این وضعیت در بزرگسالان شیوع بیشتری دارد و برای جلوگیری از عوارض مرگبار تنفسی، نیاز به مراقبتهای پزشکی سریع و فوری دارد.
علائم
علائم اپیگلوتیت به دلیل انسداد پیشرونده راه هوایی، میتواند به سرعت تشدید شود.
علائم در کودکان
کودکان ممکن است در عرض تنها چند ساعت دچار علائم شدید اپیگلوتیت شوند. این علائم هشداردهنده میتواند شامل موارد زیر باشد:
- تب بالا.
- گلودرد شدید و ناگهانی.
- صدای غیرمعمول و بلند هنگام تنفس که به نام استریدور (Stridor) شناخته میشود (صدای خشن شبیه به سوت).
- بلع سخت و بسیار دردناک (ادینوفاژی).
- آب دهان (Drooling) به دلیل ناتوانی در بلع بزاق.
- رفتار مضطرب، بیقرار و تحریکپذیر به دلیل کمبود اکسیژن (هیپوکسی).
- نشستن یا خم شدن به جلو (به حالت سهپایه) برای راحتتر کردن تنفس.
علائم در بزرگسالان
بزرگسالان ممکن است علائم را به جای چند ساعت، در طول یک روز یا بیشتر تجربه کنند. با این حال، باید به همان اندازه جدی گرفته شوند. علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- گلودرد شدید و حاد که به سرعت بدتر میشود.
- تب.
- صدای خفه یا خشن (Hoarseness).
- صدای غیرمعمول و بلند هنگام تنفس که به نام استریدور شناخته میشود (اغلب نشاندهنده انسداد قابلتوجه است).
- دشواری فزاینده در تنفس (تنگی نفس).
- مشکل جدی در بلع.
- آب دهان.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد
اپیگلوتیت یک فوریت پزشکی مطلق است. اگر شما یا شخصی که میشناسید ناگهان دچار مشکل شدید تنفسی یا بلعیدن شد، باید فوراً با شماره اورژانس محلی خود تماس بگیرید یا بدون تأخیر به نزدیکترین بخش اورژانس بیمارستان مراجعه کنید. در حین انتقال، سعی کنید فرد را آرام و در حالت نشسته و راست نگه دارید، زیرا این وضعیت معمولاً به باز نگهداشتن راه هوایی و تنفس آسانتر کمک میکند.
علل
عفونت (باکتری، ویروس یا قارچ) یا آسیب فیزیکی باعث ایجاد اپیگلوتیت میشود.
عفونت
در گذشته، یکی از علل شایع تورم و التهاب اپیگلوت و بافتهای اطراف آن، عفونت با باکتری هموفیلوس آنفلوانزا نوع b (Hib) بود. Hib مسئول سایر شرایط جدی است که شایعترین آنها مننژیت است. در حال حاضر، Hib در کشورهای توسعهیافته که کودکان به طور روتین واکسن Hib را دریافت میکنند، بسیار کمتر دیده میشود. Hib هنگامی پخش میشود که فرد آلوده، قطرات تنفسی حاوی باکتری را در هوا عطسه یا سرفه کند. این باکتری میتواند در بینی و گلو زندگی کند بدون اینکه فرد را بیمار کند، اما همچنان انتشار آن به دیگران امکانپذیر است.
در بزرگسالان، سایر باکتریها، ویروسها و قارچها نیز میتوانند باعث تورم اپیگلوت شوند. این عوامل شامل موارد زیر هستند:
- استرپتوکوک پنومونیه (پنوموکوک): این باکتری میتواند باعث مننژیت، ذاتالریه، عفونت گوش و عفونت خون شود.
- استرپتوکوکهای گروه A، B و C: این گروه از باکتریها میتوانند باعث بیماریهایی از گلودرد استرپتوکوکی گرفته تا عفونت خون شوند.
- استافیلوکوکوس اورئوس: این باکتری باعث عفونتهای پوستی و سایر بیماریها از جمله ذاتالریه و سندرم شوک سمی میشود.
- ویروسها: مانند ویروس آبله مرغان و هرپس سیمپلکس (HSV).
- قارچها: بهویژه در افراد دارای نقص ایمنی، قارچهایی مانند کاندیدا و آسپرژیلوس نیز گزارش شدهاند.
جراحت (علل غیرعفونی)
به ندرت، آسیب فیزیکی مستقیم، مانند ضربه به گلو، میتواند باعث اپیگلوتیت غیرعفونی شود. همچنین، سوختگیهای حرارتی ناشی از نوشیدن مایعات بسیار داغ و تنفس دود یا بخارات شیمیایی سمی ناشی از آتشسوزی میتواند منجر به تورم اپیگلوت شود. علائمی مشابه اپیگلوتیت میتواند ناشی از موارد زیر باشد:
- بلعیدن یک ماده شیمیایی خورنده که گلو را میسوزاند.
- بلعیدن یک شیء خارجی کوچک.
- استفاده از دخانیات و مواد مخدر استنشاقی، مانند کراک کوکائین.
- استفاده از سیگارهای الکترونیکی (Vaping) که میتواند بافتهای گلو را تحریک و ملتهب کند.
عوامل خطر
برخی از عوامل میتوانند خطر ابتلا به اپیگلوتیت را افزایش دهند، از جمله:
- داشتن سیستم ایمنی ضعیف: یک سیستم ایمنی که به دلیل بیماریهایی مانند سرطان، دیابت یا مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی (به عنوان مثال، در پیوند عضو) ضعیف شده است، بیشتر در معرض عفونتهای باکتریایی قرار میگیرد که ممکن است باعث اپیگلوتیت شوند.
- واکسینه نشدن کامل: نادیده گرفتن واکسیناسیون Hib یا عدم دریافت به موقع دوزهای آن، کودک را در معرض باکتری هموفیلوس آنفلوانزا نوع b (Hib) قرار داده و خطر اپیگلوتیت را افزایش میدهد.
- سن: در حال حاضر، اپیگلوتیت در بزرگسالان شایعتر از کودکان است، به ویژه در افراد مسن و دارای بیماریهای زمینهای.
عوارض
اپیگلوتیت به دلیل انسداد راه هوایی، میتواند عوارض متعددی ایجاد کند که زندگی فرد را تهدید میکند، از جمله:
- نارسایی تنفسی (Respiratory Failure): تورم اپیگلوت میتواند راه هوایی را به طور کامل مسدود کند و از ورود اکسیژن به ریهها جلوگیری نماید. این وضعیت تهدیدکننده زندگی، که در آن سطح اکسیژن در خون به شدت پایین میآید، نیاز به مداخله فوری برای برقراری راه هوایی (مانند لولهگذاری یا تراکئوستومی) دارد.
- انتشار عفونت (Sepsis): گاهی اوقات باکتریهایی که باعث اپیگلوتیت میشوند، وارد جریان خون شده و باعث عفونت در سایر قسمتهای بدن میشوند. این عفونتها میتواند شامل ذاتالریه، مننژیت (عفونت غشاهای پوشاننده مغز و نخاع) یا عفونت شدید جریان خون (Sepsis) باشند.
پیشگیری
واکسن Hib
دریافت واکسن هموفیلوس آنفلوانزا نوع b (Hib) از اپیگلوتیت ناشی از این باکتری پیشگیری میکند. در ایالات متحده و بسیاری از کشورهای دیگر، کودکان معمولاً واکسن را در سه یا چهار دوز دریافت میکنند:
- در ۲ ماهگی
- در ۴ ماهگی
- در ۶ ماهگی (اگر کودک واکسن چهار دوز را دریافت کند).
- در ۱۲ تا ۱۵ ماهگی (دوز تقویتی نهایی).
از آنجایی که کودکان بزرگتر از ۵ سال و بزرگسالان کمتر در معرض ابتلا به عفونت Hib هستند، معمولاً واکسن به آنها داده نمیشود. اما مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری (CDC)، این واکسن را برای کودکان بزرگتر و بزرگسالانی که سیستم ایمنی آنها به دلایل زیر ضعیف شده است، توصیه میکند:
- بیماری سلول داسیشکل (Sickle Cell Disease).
- اچآیوی/ایدز.
- برداشتن طحال (آسپلنی).
- تحت شیمیدرمانی بودن.
- مصرف داروهایی برای جلوگیری از رد پیوند عضو یا مغز استخوان.
عوارض جانبی واکسن
مانند هر واکسنی، واکسن Hib نیز ممکن است عوارض جانبی داشته باشد:
- واکنش آلرژیک شدید: یک واکنش آلرژیک نادر است اما نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد. ممکن است در عرض چند دقیقه یا چند ساعت پس از تزریق باعث مشکل در تنفس، خسخس سینه، کهیر، ضعف، ضربان قلب سریع یا سرگیجه شود.
- عوارض جانبی خفیف احتمالی: اینها شامل قرمزی، احساس گرما، تورم یا درد در محل تزریق و تب خفیف هستند که معمولاً خودبهخود برطرف میشوند.
اقدامات احتیاطی عمومی
توجه داشته باشید که واکسن Hib مصونیت کامل و ۱۰۰٪ ایجاد نمیکند؛ برخی از کودکان واکسینهشده نیز به اپیگلوتیت مبتلا شدهاند. همچنین، میکروبهای دیگری (مانند سایر باکتریها و ویروسها) نیز میتوانند باعث اپیگلوتیت شوند. در اینجا است که استفاده از اصول بهداشتی عمومی اهمیت مییابد:
- از به اشتراک گذاشتن وسایل شخصی و ظروف غذاخوری خودداری کنید.
- دستها را به طور مرتب و کامل بشویید.
- اگر آب و صابون در دسترس نیست، از ضدعفونیکننده دست مبتنی بر الکل استفاده کنید.
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
