بیوپسی پروستات چیست؟

بیوپسی پروستات یک روش پزشکی برای برداشتن نمونه‌های بافتی کوچکی از غده پروستات است. این روش برای آزمایش سرطان پروستات در صورتی استفاده می‌شود که تست خون آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA) یا معاینه دیجیتال رکتال (DRE) نشانه‌هایی از سرطان را نشان دهد [۱]. بیوپسی می‌تواند هم تشخیص سرطان پروستات را تأیید کند و هم میزان تهاجمی بودن یا گرید سرطان را مشخص نماید [۲].

انواع بیوپسی پروستات

دو نوع اصلی بیوپسی پروستات وجود دارد: بیوپسی ترانس‌رکتال و بیوپسی ترانس‌پِرینه‌آل. بیوپسی ترانس‌رکتال شایع‌ترین نوعی است که در ایالات متحده انجام می‌شود [۳]. پزشک شما بر اساس وضعیت خاص شما، بهترین نوع را توصیه خواهد کرد.

بیوپسی ترانس‌رکتال (Transrectal Biopsy)

در طول این نوع بیوپسی، پزشک نمونه‌های بافتی پروستات را از طریق دیواره رکتوم (قسمت پایینی روده بزرگ) برمی‌دارد [۳]. برای هدایت سوزن به سمت غده پروستات از اولتراسوند یا تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) استفاده می‌شود [۴]. این هدایت دقیق، احتمال برداشتن نمونه از ناحیه مشکوک را افزایش می‌دهد.

بیوپسی ترانس‌پِرینه‌آل (Transperineal Biopsy)

این نوع روش بیوپسی پروستات از طریق ناحیه پِرینه (Perineum) انجام می‌شود که همان ناحیه پوستی بین کیسه بیضه و مقعد است. پزشک کاوشگر اولتراسوند را از طریق رکتوم و سوزن بیوپسی را از طریق پوست پرینه وارد می‌کند [۳]. بیوپسی ترانس‌پِرینه‌آل پزشک را قادر می‌سازد تا نمونه‌های بافتی را از بسیاری از قسمت‌های پروستات، مشابه روش ترانس‌رکتال، بردارد.

چرا بیوپسی پروستات انجام می‌شود؟

بیوپسی پروستات در صورتی انجام می‌شود که پزشک شما به سرطان پروستات مشکوک باشد. دکتر کنت جی. نپل، متخصص اورولوژی در دانشگاه آیووا، می‌گوید: «اورولوژیست‌ها بیوپسی پروستات را اغلب برای PSA بالا، که یک آزمایش خون است، انجام می‌دهند.» دلیل کمتر شایع برای انجام این آزمایش، زمانی است که پزشک در طول معاینه دیجیتال رکتال یک توده یا رشد غیرطبیعی را پیدا کند.

بیوپسی پروستات چگونه انجام می‌شود؟

بیوپسی پروستات در مطب پزشک، کلینیک یا بیمارستان انجام می‌گیرد. دکتر نپل می‌گوید: «تقریباً همیشه یک اورولوژیست این کار را انجام می‌دهد، اگرچه در شرایط خاص ممکن است توسط یک رادیولوژیست یا انکولوژیست پرتودرمانی انجام شود.»

پس از بی‌حس کردن پروستات، پزشک یک سوزن فنری را وارد غده می‌کند و قطعات کوچکی از بافت را برمی‌دارد [۳]. معمولاً پزشکان نمونه‌های متعددی را از مناطق مختلف پروستات برمی‌دارند تا اطمینان حاصل شود که هیچ سرطانی نادیده گرفته نمی‌شود.

چگونه برای بیوپسی پروستات آماده شویم؟

پزشک از شما می‌خواهد که مصرف هرگونه دارویی را که خطر خونریزی را افزایش می‌دهد، چند روز قبل از عمل متوقف کنید. این داروها شامل داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند آسپرین یا ایبوپروفن و رقیق‌کننده‌های خون مانند وارفارین (کومادین) یا آپیکسابان (الیکوئیست) هستند [۵]. همچنین بپرسید که آیا باید مصرف هرگونه مکمل گیاهی یا ویتامین را نیز متوقف کنید.

پزشک ممکن است ادرار شما را برای عفونت مجاری ادراری (UTI) آزمایش کند [۱]. اگر به عفونت مجاری ادراری مبتلا باشید، باید بیوپسی را تا زمانی که آنتی‌بیوتیک‌ها عفونت را برطرف کنند، به تعویق بیندازید. مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در روز قبل و روز بیوپسی می‌تواند به جلوگیری از عفونت ناشی از این روش کمک کند [۵]. پزشک شما از شما می‌خواهد که در خانه از اِنِما (تنقیه) استفاده کنید تا مدفوع از رکتوم شما پاک شود. معمولاً نیازی به ناشتا بودن نیست و می‌توانید قبل از آزمایش یک وعده غذایی سبک بخورید [۵].

در طول بیوپسی پروستات چه انتظاری باید داشت؟

بیوپسی پروستات یک روش سرپایی است، به این معنی که پس از آن به خانه خواهید رفت. دکتر نپل می‌گوید: «شما می‌توانید در طول عمل کاملاً بیدار باشید، یا برای کمک به آرامش از طریق سرم وریدی یا خوراکی، آرام‌بخش ملایم دریافت کنید.»

در طول آزمایش، شما به پهلوی چپ دراز می‌کشید و زانوهای خود را به سمت قفسه سینه بالا می‌کشید [۳]. اورولوژیست پوست رکتوم یا پرینه شما را تمیز کرده و قبل از وارد کردن کاوشگر اولتراسوند، ژل می‌زند. پزشک پروستات شما را بی‌حس می‌کند و سپس سوزن را از طریق دیواره رکتوم یا پرینه وارد می‌نماید [۱]. ممکن است هنگام وارد شدن کاوشگر مقداری فشار و با هر بار برداشتن نمونه بافتی مقداری ناراحتی احساس کنید. یک بیوپسی پروستات معمولی ۲۰ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد، اما اگر پزشک نمونه‌های بافتی اضافی بگیرد، ممکن است طولانی‌تر شود [۶].

خطرات احتمالی مرتبط با بیوپسی پروستات چیست؟

برخی از شایع‌ترین خطرات ناشی از بیوپسی پروستات عبارتند از [۷]:

• خونریزی و وجود خون در ادرار یا مایع منی [۱].
• کبودی و درد خفیف در محل بیوپسی.
• عفونت و مشکل در ادرار کردن.

این مشکلات می‌توانند برای چند روز تا چند هفته پس از بیوپسی ادامه یابند [۳]. برخی از مردان تا ماه‌ها پس از آن همچنان خون در مایع منی خود مشاهده می‌کنند.

چه نوع مراقبتی پس از بیوپسی پروستات لازم است؟

دکتر نپل توصیه می‌کند، از آنجایی که ممکن است هنوز درد داشته باشید یا در حال بهبودی از آرام‌بخشی باشید، از کسی بخواهید که شما را به خانه برساند. پزشک شما نحوه مراقبت از خود را پس از بیوپسی به شما خواهد گفت.

از ورزش شدید، بلند کردن اجسام سنگین و فعالیت جنسی برای یک یا دو روز خودداری کنید [۶]. به مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها تا زمانی که اورولوژیست توصیه می‌کند، ادامه دهید. در چند روز پس از بیوپسی، آب بیشتری بنوشید تا از یبوست جلوگیری کنید و در صورت نیاز، در مورد مصرف نرم‌کننده مدفوع سؤال کنید [۱].

عوارض و پیامدهای جانبی احتمالی بیوپسی پروستات چیست؟

خطر اصلی ناشی از بیوپسی پروستات، عفونت است، به ویژه عفونت مجاری ادراری (UTI) یا عفونت پروستات (پروستاتیت). خطرات دیگر شامل خون در ادرار یا مدفوع و تورم پروستات است که ادرار کردن را دشوار می‌کند [۶]. خونریزی هنگام دفع مدفوع تقریباً همیشه به خودی خود بهبود می‌یابد. دکتر نپل می‌گوید: «وجود خون در ادرار، در موارد نادر، ممکن است نیاز به قرار دادن کاتتر ادراری داشته باشد.»

مراقب این علائم عفونت یا سایر عوارض جدی باشید [۶]:

• تب ۱۰۱ درجه فارنهایت (۳۸.۳ درجه سانتی‌گراد) یا بالاتر.
• لرز همراه با لرزش بدن.
• خونریزی شدید از رکتوم که متوقف نمی‌شود.
• خون قرمز روشن یا لخته‌های بزرگ در ادرار.
• عدم توانایی در ادرار کردن.
• سرگیجه.

نتایج بیوپسی و اقدامات بعدی

نمونه‌های بافتی به آزمایشگاه فرستاده می‌شوند، جایی که یک آسیب‌شناس آن‌ها را زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند [۳]. حدود یک هفته طول می‌کشد تا پزشک نتایج را دریافت کند، اما مدت زمان آن بسته به آزمایشگاه متفاوت است.

نتیجه آزمایش منفی به این معنی است که سرطانی یافت نشده است. نتیجه مثبت به این معنی است که سرطان پروستات وجود دارد، که می‌تواند از گرید پایین تا تهاجمی متغیر باشد [۵]. پزشک نتایج بیوپسی و مراحل بعدی را با شما در میان خواهد گذاشت. اگر نتیجه بیوپسی منفی باشد، ممکن است فقط برای آزمایش‌های سالانه PSA یا آزمایش‌های دیگر، مانند بیوپسی مکرر، مراجعه کنید [۳]. اگر آزمایش سرطان یا سلول‌های غیرطبیعی را نشان دهد، پزشک به شما کمک می‌کند تا تصمیم بگیرید که آیا آن را درمان کنید یا آن را در طول زمان تحت نظر بگیرید، که به آن نظارت فعال (active surveillance) گفته می‌شود.

خلاصه:

• بیوپسی پروستات روشی است که نمونه‌های بافتی کوچکی را برمی‌دارد تا پزشک بتواند پس از یک آزمایش PSA یا DRE غیرطبیعی، سرطان را بررسی کند.
• این آزمایش به صورت سرپایی انجام می‌شود و ۲۰ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد.
• اگرچه بیوپسی ممکن است سرطان را نشان دهد، این اطلاعات می‌تواند توسط پزشک شما برای درمان مؤثرتر استفاده شود.