استفاده از شیرینکنندههای مصنوعی بهجای شکر معمولاً باعث افزایش مستقیم قند خون نمیشود، زیرا این ترکیبات مانند قند در بدن تجزیه و به گلوکز تبدیل نمیشوند. به همین دلیل، در کوتاهمدت میتوانند گزینهای مناسب برای جلوگیری از افزایش ناگهانی قند خون باشند.
با این حال، پژوهشها نشان میدهند که تأثیر این مواد فقط به واکنش فوری بدن محدود نمیشود و ممکن است در بلندمدت بر نحوه تنظیم انسولین و متابولیسم گلوکز اثر بگذارند.
تفاوت شکر با شیرینکنندههای مصنوعی
وقتی شکر مصرف میکنید، بدن آن را به گلوکز تبدیل کرده و وارد جریان خون میکند. این افزایش قند خون باعث ترشح انسولین از پانکراس میشود تا گلوکز وارد سلولها شده و برای انرژی یا ذخیره استفاده شود.
تکرار این نوسانات قند و انسولین در طول زمان میتواند به مقاومت به انسولین و افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ منجر شود. در مقابل، شیرینکنندههای مصنوعی معمولاً چنین افزایش مستقیمی در قند خون ایجاد نمیکنند.

اثرات فوری شیرینکنندههای مصنوعی بر قند خون
در حالت کلی، شیرینکنندههای مصنوعی پس از مصرف باعث افزایش قابل توجه قند خون نمیشوند. دلیل این موضوع این است که بدن آنها را مانند قند واقعی متابولیزه نمیکند و در بسیاری از موارد بدون تغییر از دستگاه گوارش عبور میکنند.
برخی مطالعات نشان دادهاند که مصرف کوتاهمدت این مواد در افراد سالم تغییر محسوسی در قند خون یا انسولین ایجاد نمیکند. با این حال، در برخی افراد نتایج متفاوت و جزئی گزارش شده است.
تأثیر بر انسولین و متابولیسم در بلندمدت
اگرچه قند خون ممکن است در کوتاهمدت ثابت بماند، اما برخی تحقیقات نشان دادهاند که مصرف مداوم شیرینکنندههای مصنوعی میتواند بر حساسیت به انسولین اثر بگذارد.
در برخی مطالعات مشاهده شده افرادی که بهطور مداوم از این مواد استفاده میکنند، ممکن است مقاومت به انسولین بیشتری داشته باشند. همچنین برخی تحقیقات بزرگ، ارتباط احتمالی بین مصرف بالا و افزایش خطر دیابت نوع ۲ را گزارش کردهاند.
نقش احتمالی میکروبیوم روده
یکی از حوزههای مهم تحقیق، تأثیر شیرینکنندههای مصنوعی بر میکروبیوم روده است؛ یعنی مجموعه باکتریهای مفید داخل دستگاه گوارش.
برخی مطالعات نشان دادهاند که این ترکیبات میتوانند ترکیب باکتریهای روده را تغییر دهند و در برخی موارد باعث اختلال در تعادل آن شوند. از آنجا که سلامت میکروبیوم با تنظیم قند خون و حساسیت به انسولین مرتبط است، این تغییرات ممکن است در بلندمدت بر متابولیسم اثر بگذارند.
چه کارهایی میتوان انجام داد؟
برای افرادی که نگران قند خون هستند، استفاده از شیرینکنندههای مصنوعی میتواند بخشی از راهکار کلی باشد، اما نباید تنها ابزار کنترل قند خون محسوب شود. رژیم غذایی سرشار از فیبر، کربوهیدراتهای سالم و فعالیت بدنی نقش اصلی را در کنترل قند خون دارند.
همچنین باید توجه داشت که برخی محصولات «بدون شکر» همچنان ممکن است حاوی کربوهیدرات یا مواد دیگری باشند که قند خون را افزایش میدهند. بنابراین برچسب تغذیهای همیشه باید با دقت بررسی شود.
جمعبندی
شیرینکنندههای مصنوعی معمولاً در کوتاهمدت باعث افزایش قند خون نمیشوند و میتوانند جایگزینی برای شکر در برخی شرایط باشند. اما مصرف مداوم و زیاد آنها ممکن است در بلندمدت بر انسولین، متابولیسم و حتی سلامت روده اثر بگذارد.
در نتیجه، بهترین رویکرد استفاده متعادل از این محصولات در کنار یک سبک زندگی سالم و رژیم غذایی طبیعی و متنوع است.
- Centers for Disease Control and Prevention. About insulin resistance and type 2 diabetes.
- Angelin M, Kumar J, Vajravelu LK, Satheesan A, Chaithanya V, Murugesan R. Artificial sweeteners and their implications in diabetes: a review. Front Nutr. 2024;11:1411560. doi:10.3389/fnut.2024.1411560
- U.S. Food and Drug Administration. Aspartame and other sweeteners in food.
- Ahmad SY, Friel JK, MacKay DS. The effect of the artificial sweeteners on glucose metabolism in healthy adults: a randomized, double-blinded, crossover clinical trial. Appl Physiol Nutr Metab. 2020;45(6):606-612. doi:10.1139/apnm-2019-0359
- American Heart Association. Low-calorie sweeteners.
- Centers for Disease Control and Prevention. 10 surprising things that can spike your blood sugar.
- Mathur K, Agrawal RK, Nagpure S, Deshpande D. Effect of artificial sweeteners on insulin resistance among type-2 diabetes mellitus patients. J Family Med Prim Care. 2020;9(1):69-71. doi:10.4103/jfmpc.jfmpc_329_19
- Debras C, Deschasaux-Tanguy M, Chazelas E, et al. Artificial sweeteners and risk of type 2 diabetes in the prospective NutriNet-Santé cohort. Diabetes Care. 2023;46(9):1681-1690. doi:10.2337/dc23-0206
- Nobs SP, Elinav E. Nonnutritive sweeteners and glucose intolerance: Where do we go from here?. J Clin Invest. 2023;133(10):e171057. doi:10.1172/JCI171057
- Conz A, Salmona M, Diomede L. Effect of non-nutritive sweeteners on the gut microbiota. Nutrients. 2023;15(8):1869. doi:10.3390/nu15081869
- Iizuka K. Is the use of artificial sweeteners beneficial for patients with diabetes mellitus? The advantages and disadvantages of artificial sweeteners. Nutrients. 2022;14(21):4446. doi:10.3390/nu14214446
- Center for Disease Control and Prevention. Fiber: the carb that helps you manage diabetes.
- Center for Disease Control and Prevention. Get active.
- National Kidney Foundation. What makes the foods we eat sweet?.
- M M, Vellapandian C. Exploring the long-term effect of artificial sweeteners on metabolic health. Cureus. 2024;16(9):e70043. doi:10.7759/cureus.70043
- Chowdhury AI, Rahanur Alam M, Raihan MM, Rahman T, Islam S, Halima O. Effect of stevia leaves (Stevia rebaudiana Bertoni) on diabetes: a systematic review and meta-analysis of preclinical studies. Food Sci Nutr. 2022;10(9):2868-2878. doi:10.1002/fsn3.2904
- https://www.verywellhealth.com/artificial-sweeteners-and-blood-sugar-11963571
