تأثیر فنترمین بر بارداری: آنچه باید بدانید

فنتِرمین (Phentermine) یکی از داروهای کاهش وزن است که مصرف آن در دوران بارداری می‌تواند با خطرات جدی همراه باشد. اگر فردی به‌طور ناخواسته در زمان مصرف این دارو باردار شود، باید بلافاصله مصرف آن را متوقف کرده و با پزشک مشورت کند. کاهش وزن هدفمند در دوران بارداری به طور کلی توصیه نمی‌شود، زیرا ممکن است به سلامت مادر و جنین آسیب برساند.

مطالعات علمی هنوز به‌طور کامل عوارض احتمالی فنتِرمین را مشخص نکرده‌اند، اما شواهد محدود موجود نشان می‌دهد¹ که این دارو ممکن است برای جنین در حال رشد مضر باشد. در ادامه، جزئیات بیشتری درباره خطرات، ایمنی و اقدامات لازم در صورت بارداری در حین مصرف این دارو بررسی می‌شود.

باردار شدن در حین مصرف فنتِرمین

افرادی که از فنتِرمین برای کاهش وزن استفاده می‌کنند، نباید در طول درمان اقدام به بارداری کنند. بیشتر ناهنجاری‌های مادرزادی در اوایل بارداری شکل می‌گیرند، زمانی که بسیاری از افراد هنوز از بارداری خود بی‌اطلاع هستند. از این رو، مصرف داروهای کاهش وزن در این مرحله می‌تواند تأثیرات جبران‌ناپذیری بر جنین بگذارد.

بنابراین، افرادی که از فنتِرمین استفاده می‌کنند، باید از روش‌های مطمئن پیشگیری از بارداری بهره ببرند تا از بارداری ناخواسته جلوگیری شود. در صورتی که بارداری اتفاق افتاد، مصرف دارو باید فوراً قطع شده و مشاوره پزشکی دریافت شود تا خطر آسیب به جنین به حداقل برسد.

تأثیر فنترمین بر بارداری: آنچه باید بدانید

آیا مصرف فنتِرمین در بارداری خطرناک است؟

فنتِرمین یک داروی تجویزی است که با مهار اشتها عمل می‌کند و معمولاً برای درمان چاقی یا اضافه‌وزن شدید تجویز می‌شود. اگرچه پزشکان این دارو را برای بسیاری از بزرگسالان بی‌خطر می‌دانند، اما مصرف آن در دوران بارداری، شیردهی یا حتی در افرادی که احتمال بارداری دارند، توصیه نمی‌شود.

طبق بررسی‌ای در سال ۲۰۲۱ میلادی، حدود ۴.۹٪ از بیش از ۳۰٬۷۰۴ زن باردار در معرض داروهای ضدچاقی قرار گرفته بودند، که فنتِرمین با ۱۵.۵٪ بیشترین سهم را در میان آن‌ها داشت². این آمار نشان می‌دهد که هنوز آگاهی عمومی نسبت به خطرات داروهای ضدچاقی در بارداری پایین است.

راهنمای رسمی مصرف دارو (برگه راهنما یا insert) به‌صراحت هشدار می‌دهد که زنان باردار باید مصرف فنتِرمین را قطع کنند. دو دلیل اصلی برای این توصیه وجود دارد: نخست، ناشناخته بودن کامل عوارض احتمالی آن؛ دوم، خطرناک بودن کاهش وزن عمدی برای مادر و جنین.

بر اساس داده‌های محدود، مصرف فنتِرمین ممکن است خطر برخی ناهنجاری‌های مادرزادی مانند شکاف کام (cleft palate) و اختلالات دیگر رشدی را افزایش دهد³. هرچند این ارتباط هنوز به‌صورت قطعی ثابت نشده، اما پزشکان توصیه می‌کنند در دوران بارداری از مصرف این دارو به‌طور کامل اجتناب شود.

خطرات و عوارض احتمالی

خطرات برای جنین

اطلاعات علمی درباره اثر دقیق فنتِرمین بر جنین هنوز محدود است، زیرا انجام پژوهش‌های کنترل‌شده با دارونما در زنان باردار از نظر اخلاقی مجاز نیست. با این حال، شواهد موجود نشان می‌دهد که قرار گرفتن در معرض این دارو ممکن است با چند خطر مهم همراه باشد.

بررسی‌ها نشان داده‌اند که مصرف داروهای ضدچاقی از جمله فنتِرمین ممکن است خطر تولد نوزادان با وزن بالاتر از حد طبیعی را افزایش دهد. یک مرور در سال ۲۰۲۱ گزارش داد که نوزادانی که مادرانشان در دوران بارداری داروهای ضدچاقی مصرف کرده بودند، وزن تولد بالاتری داشتند (بیش از ۴٬۰۰۰ گرم یا ۸.۸ پوند)⁴. افزایش وزن تولد با عوارضی مانند دیس‌توشی شانه (shoulder dystocia) همراه است، وضعیتی که در آن شانه نوزاد در هنگام زایمان گیر می‌کند.

همچنین، همان مطالعه ارتباطی بین مصرف فنتِرمین و بروز ضخیم‌شدگی دریچه میترال قلب و وجود کیست‌های مغزی دوطرفه (bilateral porencephalic cysts) در جنین نشان داد⁵. اگرچه هنوز مشخص نیست که فنتِرمین مستقیماً عامل این مشکلات است، اما احتمال خطر را نمی‌توان نادیده گرفت.

یک گزارش موردی در سال ۲۰۱۹ نیز ارتباطی احتمالی میان مصرف فنتِرمین و بروز سکته جنینی (fetal stroke) نشان داده است⁶. چنین عوارضی تأکید می‌کند که حتی مصرف کوتاه‌مدت این دارو در بارداری می‌تواند بالقوه خطرناک باشد.

خطرات برای مادر

مصرف فنتِرمین در دوران بارداری نه تنها برای جنین بلکه برای مادر نیز خطرناک است. کاهش وزن عمدی در بارداری، حتی در افرادی که اضافه‌وزن دارند، ایمن نیست. پزشکان توصیه می‌کنند که در چنین شرایطی هدف باید کاهش سرعت افزایش وزن باشد، نه تلاش برای لاغری فعال.

به‌جای استفاده از دارو، مادران باردار باید با رژیم غذایی متعادل و فعالیت بدنی ملایم وزن خود را کنترل کنند. از سوی دیگر، شواهد اولیه حاکی از آن است که فنتِرمین ممکن است خطر دیابت بارداری (Gestational Diabetes) را افزایش دهد، وضعیتی که می‌تواند هم برای جنین و هم برای مادر خطرناک باشد⁷.

آیا می‌توان فنتِرمین را در دوران شیردهی مصرف کرد؟

اطلاعات کافی درباره ایمنی فنتِرمین در دوران شیردهی وجود ندارد. محققان هنوز نمی‌دانند چه مقدار از این دارو ممکن است وارد شیر مادر شود یا چه تأثیری بر نوزاد شیرخوار دارد⁸. انجام مطالعات کنترل‌شده روی مادران شیرده از نظر اخلاقی امکان‌پذیر نیست، زیرا احتمال آسیب به نوزاد وجود دارد.

از آنجا که فنتِرمین از دسته داروهای تحریک‌کننده (stimulants) است و این داروها ممکن است برای نوزادان مضر باشند، به طور کلی توصیه می‌شود مادران شیرده از مصرف آن خودداری کنند. در بیشتر موارد، فواید احتمالی فنتِرمین در مقایسه با خطرات آن برای نوزاد قابل توجیه نیست، زیرا این دارو برای حفظ حیات مادر ضروری محسوب نمی‌شود.

پرسش‌هایی که باید از پزشک پرسید

اگر فردی از فنتِرمین استفاده می‌کند و قصد بارداری دارد، باید حتماً پیش از اقدام با پزشک مشورت کند. پرسش‌های زیر می‌تواند در این گفت‌وگو مطرح شود:

چه مدت پیش از اقدام به بارداری باید مصرف فنتِرمین را قطع کنم؟
در دوران بارداری، بهترین و سالم‌ترین روش‌ها برای کنترل وزن کدام است؟
اگر در حین مصرف فنتِرمین باردار شوم، برای کاهش خطر ناهنجاری‌های جنینی چه اقدامی باید انجام دهم؟
وزن مطلوب من در طول بارداری چه مقدار باید باشد؟
آیا در دوران پیش از بارداری (preconception) جایگزین ایمن‌تری برای فنتِرمین وجود دارد؟
آیا قطع ناگهانی مصرف فنتِرمین عوارضی دارد و چگونه باید آن‌ها را مدیریت کرد؟

پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند به تصمیم‌گیری آگاهانه کمک کند و خطرات احتمالی برای مادر و جنین را کاهش دهد.

جمع‌بندی

فنتِرمین دارویی است که مصرف آن در دوران بارداری ایمن نیست و باید از آن اجتناب شود. از آنجا که بسیاری از ناهنجاری‌های جنینی در هفته‌های نخست شکل می‌گیرند، زنان در سن باروری که از این دارو استفاده می‌کنند باید از بارداری پیشگیری کنند.

پس از باردار شدن، کاهش وزن عمدی می‌تواند خطر عوارض متعددی را افزایش دهد. بنابراین، افراد باید پیش از اقدام به بارداری درباره روش‌های ایمن کنترل وزن با پزشک مشورت کنند. در صورتی که فردی به‌صورت ناخواسته در دوران بارداری فنتِرمین مصرف کرده باشد، لازم است فوراً این موضوع را به پزشک یا تیم درمانی اطلاع دهد تا مراقبت‌های لازم انجام شود.

سؤالات متداول (FAQ)

۱. چرا فنتِرمین در بارداری خطرناک است؟
زیرا کاهش وزن عمدی در دوران بارداری می‌تواند تعادل تغذیه‌ای بدن مادر را بر هم بزند و از رشد طبیعی جنین جلوگیری کند. افزون بر این، احتمال بروز ناهنجاری‌هایی مانند شکاف کام و اختلالات قلبی نیز وجود دارد.

۲. آیا مصرف کوتاه‌مدت فنتِرمین پیش از بارداری بی‌خطر است؟
خیر، توصیه می‌شود چند هفته پیش از اقدام به بارداری مصرف دارو قطع شود تا بدن فرصت پاک‌سازی از مواد فعال آن را داشته باشد. پزشک می‌تواند زمان دقیق توقف دارو را بر اساس وضعیت بدنی فرد تعیین کند.

۳. اگر کسی در دوران بارداری به‌طور تصادفی فنتِرمین مصرف کند چه باید بکند؟
باید بلافاصله مصرف دارو را متوقف کرده و پزشک را مطلع سازد. ممکن است نیاز به انجام بررسی‌های دقیق‌تر مانند سونوگرافی و آزمایش‌های رشد جنین باشد.

۴. آیا فنتِرمین بر تولید شیر یا کیفیت آن تأثیر دارد؟
از آنجا که فنتِرمین محرک است، احتمال می‌رود بر ترکیب شیر و سیستم عصبی نوزاد تأثیر منفی بگذارد. به همین دلیل، در دوران شیردهی نباید از آن استفاده کرد.

۵. جایگزین ایمن فنتِرمین برای زنان باردار یا شیرده چیست؟
پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند از رژیم‌های غذایی متعادل، فعالیت بدنی ملایم و مشاوره تغذیه‌ای استفاده شود. هیچ داروی کاهش وزنی برای دوران بارداری یا شیردهی تأیید نشده است.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: