تفاوت اصلی بین اختلال شخصیت نمایشی (HPD) و اختلال شخصیت خودشیفتگی (NPD) در انگیزه اصلی آنها برای جلب توجه و همچنین در تصور آنها از ارزش خود نهفته است. هر دو اختلال در کتابچه راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) در یک گروه (خوشه B) قرار میگیرند، اما نحوه بروز و هدفگذاری رفتاری آنها متفاوت است¹.
🎭 انگیزه و خودپنداره اصلی
اختلال شخصیت نمایشی الگویی از رفتار اغراقآمیز و عاطفی است که هدف آن جستجوی توجه بیرونی و تأیید دیگران است، در حالی که اختلال شخصیت خودشیفتگی با حس اهمیت بیش از حد به خود و برتری جویی تعریف میشود².
| اختلال شخصیت نمایشی (HPD) | اختلال شخصیت خودشیفتگی (NPD) |
| انگیزه اصلی: نیاز شدید به تأیید و اعتبار سنجی از سوی دیگران. | انگیزه اصلی: نیاز به تحسین و ستایش برای تقویت حس برتری و بزرگمنشی. |
| رفتار: نمایشی و عاطفی، شامل اغراق در گفتار و ابراز احساسات سطحی و سریعاً متغیر. | رفتار: متکبرانه و خودبزرگبینانه، با کمبود شدید همدلی و خودبزرگبینی. |
| فرد در صورت عدم حضور در مرکز توجه، احساس ناخوشی میکند. | فرد در جایگاه برتر قرار دارد و ممکن است خودستا، متکبر یا ناخوشایند به نظر برسد. |

<a href="https://www.freepik.com/free-photo/fashion-portrait-young-caucasian-woman-professional-model-white-blazer-silver-chain-look-mirror-luxury-villa_11476692.htm#fromView=search&page=1&position=3&uuid=46356e74-dee1-43f6-b4e2-26ef5abd769c&query=narcissistic+behavior">Image by kroshka__nastya on Freepik</a>
🎯 شباهتهای رفتاری مشترک
با وجود تفاوتهای اصلی، هر دو اختلال دارای شباهتهایی در الگوی رفتاری خود هستند:
- جستجوی پاداش اجتماعی: افراد مبتلا به هر دو اختلال تمایل زیادی به کسب پاداشهای اجتماعی، تحسین و توجه دارند.
- وابستگی به پاداش: افراد مبتلا به HPD نیازمند تأیید از سوی دیگران هستند، در حالی که افراد مبتلا به NPD معمولاً وابستگی زیادی به پاداش دارند و ممکن است مستقیماً تحسین را از دیگران طلب کنند³.
- کنترل ضعیف تکانه: هر دو گروه اغلب در کارهایی که با بیتوجهی کم به عواقب همراه است، درگیر میشوند که نشاندهنده کنترل ضعیف بر تکانهها است.
🩺 تشخیص و درمان
تشخیص هر دو اختلال میتواند چالشبرانگیز باشد، زیرا افراد مبتلا به این شرایط به ندرت خودخواسته برای تشخیص یا درمان مراجعه میکنند. پزشکان در هنگام تشخیص به معیارهای DSM-5 و همچنین عوامل زیر توجه میکنند:
- ظاهر: افرادی که از این اختلالات رنج میبرند ممکن است به روشی طراحی شده برای جلب توجه لباس بپوشند، که شامل رنگهای روشن، اصلاحات بدنی یا لباسهای محرک باشد.
- رفتار و گفتار: ممکن است در طول مکالمه، علائم اختلال شخصیت مانند اشارات بزرگ، گفتار اغراقآمیز یا رفتار جستجوی ستایش را از خود نشان دهند.
- کنترل تکانه: این شرایط میتوانند بر کنترل تکانه فرد تأثیر بگذارند که پزشکان از طریق سابقه پزشکی و مصاحبه به آن پی میبرند.
رواندرمانی درمان اصلی برای هر دو اختلال HPD و NPD است، هرچند اثربخشی آن ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. اگر گمان میکنید یکی از عزیزان شما ممکن است تحت تأثیر یک اختلال شخصیت قرار گرفته باشد، بهتر است برای مشاوره و کمک بیشتر با یک متخصص مراقبتهای بهداشتی صحبت کنید.
- Fariba KA, et al. (2024). Personality disorder.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556058/ - Mitra P, et al. (2024). Narcissistic personality disorder.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556001/ - Torrico TJ, et al. (2024). Histrionic personality disorder.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK542325/ - https://www.medicalnewstoday.com/articles/histrionic-vs-narcissistic#3
