اضطراب و تأثیر آن بر بدن
اضطراب باعث ترشح هورمونهایی میشود که میتوانند شما را کاملاً خسته و کمانرژی کنند. این احساس فرسودگی معمولاً موقتی است، اما ممکن است حتی پس از استراحت نیز ادامه یابد و احساس ضعف طولانیمدتی ایجاد کند که توانایی شما در فعالیت روزمره را کاهش میدهد و نیاز به مدیریت دقیق دارد. اگر شما اغلب احساس اضطراب میکنید، ممکن است این الگوی احساسی را بشناسید: یک استرس مانند آزمون، پرداخت قبض یا یک تعارض ایجاد میشود و اضطراب شروع میشود. این اضطراب تدریجاً افزایش مییابد و همراه با علائم جسمی مانند تپش قلب و تنفس سریع و سطحی شدت پیدا میکند؛ و به محض توقف استرس، ناگهان حس خستگی شدید به شما دست میدهد که گاهی اوقات میتواند شما را تا حدی از پا درآورد که همان لحظه به خواب بروید.

healthline
آیا اضطراب و خستگی به هم مرتبط هستند؟
حتی وقتی اضطراب از نوع کمدامنه یا مزمن باشد و نه به شکل پیک ناگهانی، اغلب با حس خستگی و فرسودگی همراه است. مطالعات علمی نشان میدهد که این دو حالت بهگونهای به هم مرتبط هستند و میتوانند یکدیگر را تشدید کنند؛ زیرا اضطراب باعث ایجاد تنشهای مزمن در بدن میشود که خستگی را پایدار میکند و روند بهبود را دشوار میسازد.
اضطراب چه تأثیری بر بدن شما دارد؟
اضطراب حسی از ترس، نگرانی یا دلهره است که ممکن است در واکنش به یک رویداد استرسزا یا نحوه نگرش شما به آن رخ دهد. گاهی اوقات افراد حتی بدون وجود محرک بیرونی واضح نیز احساس اضطراب میکنند. وقتی مغز شما یک تهدید را تشخیص میدهد، هیپوتالاموس، هیپوفیز و غدد فوق کلیوی هورمونهایی آزاد میکنند که بدن را برای مقابله، فرار یا انجماد آماده میسازد. این واکنش فیزیولوژیکی میتواند باعث بروز علائمی مانند لرزش، افزایش ضربان قلب، درد قفسه سینه، تنفس سریع و سطحی، خشکی دهان، تنش عضلانی، سرگیجه، حالت تهوع و مشکلات گوارشی شود که هر یک نشاندهنده واکنش بدن به استرس است و نشان میدهد چگونه اضطراب میتواند تمام ابعاد فیزیکی و روانی را تحت تأثیر قرار دهد.
خواب و اضطراب
معمولاً خواب خوب شبانه میتواند انرژی شما را بازیابی کند، اما گاهی اوقات احساس خستگی به سرعت رفع نمیشود و ممکن است تا مدتها ادامه یابد. تحقیقات سال ۲۰۲۲ نشان داد که زنان مبتلا به اختلال اضطراب عمومی بهطور مکرر احساس خستگی جسمی و روانی میکنند که این موضوع ارتباط قویای با تفکر منفی مکرر دارد. نگرانیهای مداوم میتوانند از نظر ذهنی بسیار فرساینده باشند و باعث بروز تنش مزمن در بدن شوند، که این مسئله توضیح میدهد چرا خستگی مرتبط با اضطراب حتی با استراحت کافی نیز ممکن است ادامه یابد و مانع بازگشت کامل انرژی شود.
اختلالات خواب ناشی از اضطراب
اضطراب میتواند باعث اختلال در خواب شود؛ به این صورت که فرد هنگام دراز کشیدن برای خوابیدن دچار مشکل میشود یا نگرانیها باعث میشوند در طول خواب بیدار شود. در چنین شرایطی، خستگی روزانه بیشتر و کیفیت زندگی کاهش مییابد. رابطه بین اضطراب و خواب پیچیده و دوطرفه است؛ به طوری که اضطراب میتواند خواب را مختل کند و کمبود خواب نیز در طول زمان اضطراب را افزایش دهد. یک مطالعه در سال ۲۰۱۹ نشان داد افرادی که دچار بیخوابی هستند، ۹.۸ برابر بیشتر از کسانی که بیخوابی ندارند، احتمال دارد دچار اضطراب شوند که این آمار اهمیت کنترل هر دو عامل را نشان میدهد.
شیفت کاری شب و اضطراب
مطالعات نشان دادهاند افرادی که در شیفت شب کار میکنند به دلیل تغییر و اختلال در چرخههای طبیعی خواب (ریتم شبانهروزی) بیشتر در معرض مشکلات خواب قرار دارند. این الگوی خواب مختل شده، آنها را به گروهی مستعد ابتلا به اختلالات اضطرابی تبدیل میکند، زیرا بدن و مغز آنها فرصت کافی برای بازسازی و آرامش ندارند. این مسئله بر سلامت روان و جسمی این افراد اثرات منفی بلندمدتی میگذارد و نیازمند توجه ویژهای است.
عوارض بلندمدت اضطراب و استرس مزمن
قرار گرفتن طولانیمدت در معرض استرس میتواند تأثیرات منفی متعددی بر مغز و بدن داشته باشد. پژوهشگران نشان دادهاند که اضطراب و استرس مزمن میتوانند حافظه را مختل کرده، قضاوت را تحت تأثیر قرار دهند و باعث بروز اختلالات خلقی شوند. همچنین سیستم ایمنی بدن را ضعیف کرده، مشکلات قلبی را افزایش داده و عملکرد دستگاه گوارش را مختل میسازند که همگی میتوانند کیفیت زندگی را به شدت کاهش دهند و فرد را در معرض بیماریهای مختلف قرار دهند. علاوه بر این، اضطراب و استرس مزمن با سندرم خستگی مزمن نیز مرتبط هستند؛ شرایطی که باعث میشود حتی با وجود استراحت کافی، فرد همیشه احساس خستگی شدید و ناتوانی داشته باشد.
راهکارهای مقابله با خستگی ناشی از اضطراب
اگر استرس و اضطراب باعث احساس خستگی و بیانرژی شدن شما شدهاند، چند راهکار میتواند به بازگرداندن انرژی و بهبود وضعیت کمک کند:
- اصلاح عادات خواب: فراهم کردن محیطی خنک و آرام برای خواب، تعیین ساعت خواب منظم، محدود کردن چرت زدنهای طولانی و استفاده از تکنیکهای آرامسازی، همراه با کاهش مصرف کافئین و خاموش کردن دستگاههای الکترونیکی حداقل یک ساعت قبل از خواب.
- ورزش منظم: فعالیت بدنی میتواند حساسیت به اضطراب را کاهش داده و خواب سالم و ترمیمی را تقویت کند.
- مراقبه: تکنیکهای آرامسازی مانند مدیتیشن و ذهنآگاهی میتوانند ذهن را آرام کرده، تنفس را تنظیم و میزان هورمونهای استرس را در خون کاهش دهند.
- حذف غذاهای ایجادکننده افت انرژی از رژیم غذایی: مصرف غذاهای کامل و فرآورینشده مثل پروتئینهای کمچرب، میوهها و سبزیجات رنگی، مغزها، دانهها و کربوهیدراتهای پیچیده میتواند انرژی پایداری فراهم کند. مطالعات نشان میدهند که غذاهای پرچرب و شیرین با افزایش سطح اضطراب مرتبط هستند.
- مشاوره با روانشناس: یک روانشناس یا مشاور میتواند به شما کمک کند عوامل اضطرابزا را شناسایی کرده و مهارتهای مقابلهای را توسعه دهید که منجر به کاهش اضطراب و افزایش آرامش شود.
- در نظر گرفتن دارودرمانی: مشورت با متخصص بهداشت و درمان درباره امکان نیاز به داروهای ضد اضطراب میتواند به کنترل بهتر علائم کمک کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر اضطراب باعث اختلال در خواب، روابط یا عملکرد روزانه شما شده است، زمان آن رسیده که با یک متخصص بهداشت روان صحبت کنید. درماننشدن اضطراب میتواند منجر به مشکلات جدیتر سلامت شود، بنابراین دریافت پشتیبانی مناسب میتواند به شناسایی علل اصلی و طراحی برنامه درمانی مؤثر کمک کند. این درمان ممکن است شامل رواندرمانی، دارودرمانی یا ترکیبی از هر دو باشد تا به بهبود کیفیت زندگی شما منجر شود.
خلاصه و نتیجهگیری
اضطراب مزمن و خستگی اغلب همراه هم رخ میدهند و یک چرخه معیوب ایجاد میکنند. اضطراب میتواند خواب را مختل کند و کمبود خواب باعث افزایش خستگی روزانه شود که این وضعیت به نوبه خود اضطراب را تشدید میکند و سلامت کلی بدن را تحت تأثیر قرار میدهد. برای کمک به بازیابی بدن از اضطراب مداوم یا مقطعی، توصیه میشود تکنیکهای آرامسازی، ورزش منظم، تغذیه سالم و عادات خواب مناسب را در برنامه روزانه خود بگنجانید. در صورت ادامه یا شدت خستگی، مراجعه به متخصص سلامت روان جهت دریافت درمانهای رواندرمانی، دارویی یا ترکیبی، میتواند به بهبود وضعیت کمک کند و کیفیت زندگی شما را بهبود بخشد.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Chellapa SL, et al. (2020). Circadian misalignment: A biological basis for mood vulnerability in shift work.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32558972/ - Chu B, et al. (2024). Physiology, stress reaction.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK541120/ - Leung P, et al. (2022). The relationship between repetitive negative thinking, sleep disturbance, and subjective fatigue in women with generalized anxiety disorder.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9543518/ - Masan MF, et al. (2019). Dietary patterns and their association with anxiety symptoms among older adults: The ATTICA study.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6627391/ - Oh C-M, et al. (2019). The effect of anxiety and depression on sleep quality of individuals with high risk for insomnia: A population-based study.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6700255/ - Palagini L, et al. (2024). Insomnia, anxiety and related disorders: A systematic review on clinical and therapeutic perspective with potential mechanisms underlying their complex link.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2772408524000012 - Vassend O, et al. (2018). Fatigue symptoms in relation to neuroticism, anxiety-depression, and musculoskeletal pain. A longitudinal twin study.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5991664/ - https://www.healthline.com/health/anxiety/can-having-anxiety-make-you-feel-tired
