جراحی نئوواژین یا واژینوپلاستی (Vaginoplasty): انواع روش‌های ساخت واژن

جراحی نئوواژین یا واژینوپلاستی یک روش جراحی تخصصی است که برای ساخت یک واژن جدید به کار می‌رود. این جراحی ممکن است برای زنانی انجام شود که به دلیل سرطان واژن، واژینکتومی شده‌اند. همچنین واژینوپلاستی برای زنانی که بدون واژن متولد شده‌اند (ناهنجاری موسوم به آژنزی واژینال) یا برای زنان ترنسجندر و افراد غیردودویی به عنوان نوعی جراحی تأیید جنسیت مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نوع واژینوپلاستی مناسب، به عوامل متعددی بستگی دارد که باید پیش از اقدام به عمل در نظر گرفته شوند. به ویژه، نوع جراحی واژینوپلاستی می‌تواند بر اساس سن بیمار و دلیل انجام این عمل محدود شود. برای مثال، جراحی مناسب برای یک زن ترنسجندر بزرگسال، با جراحی که برای یک دختر جوان به دلیل آژنزی واژینال توصیه می‌شود، متفاوت است. انواع اصلی واژینوپلاستی شامل روش‌های روده، صفاقی، مک‌ایندو، مخاط دهانی و وارونگی آلت تناسلی هستند. این مقاله به توضیح روش‌های مختلف جراحی که می‌توانند برای ایجاد نئوواژین یا «واژن جدید» استفاده شوند، می‌پردازد و همچنین عوارض جانبی و مشکلات احتمالی آن‌ها را بررسی خواهد کرد.

واژینوپلاستی با روده یا کولون سیگموئید (Intestinal Vaginoplasty)

در روش واژینوپلاستی روده‌ای، از بخشی از کولون سیگموئید (انتهای روده بزرگ) برای ایجاد نئوواژین استفاده می‌شود. این عمل معمولاً به صورت جراحی لاپاراسکوپی انجام می‌گیرد. جراحی لاپاراسکوپی اغلب به عنوان جراحی کم تهاجمی یا «سوراخ کلید» شناخته می‌شود، زیرا تنها از طریق ایجاد یک برش کوچک روی پوست صورت می‌پذیرد.

در این عمل، یک قطعه کوچک از کولون جدا شده و سپس به سمت پایین چرخانده می‌شود تا به عنوان بافت پوشاننده واژن جدید عمل کند¹. سپس کولون باقی‌مانده به هم دوخته می‌شود تا عملکرد طبیعی روده بازیابی گردد. این روش در سال‌های اخیر به دلیل موفقیت‌های آن در ایجاد عمق کافی، مورد توجه بیشتری قرار گرفته است.

برخی انتقادها وجود دارد که واژینوپلاستی روده‌ای می‌تواند منجر به ترشح بیش از حد مخاط در واژن شود و این ترشحات ممکن است بوی نامطبوعی داشته باشند¹. با این حال، این عوارض جانبی به طور مداوم و در همه بیماران گزارش نشده‌اند و شدت آن‌ها متغیر است. برخی از افراد تولید مخاط توسط بافت روده‌ای را یک مزیت می‌دانند، زیرا پوشش واژن سالم نیز به طور طبیعی تولیدکننده مخاط و خود لغزنده‌کننده (Self-lubricating) است؛ همچنین، قطعه کولون دارای خاصیت کشسانی است که شباهت بیشتری به پوشش طبیعی واژن در مقایسه با سایر گزینه‌های بافتی دارد.

واژینوپلاستی صفاقی (Peritoneal Vaginoplasty)

واژینوپلاستی صفاقی که به آن عمل لوهو (Luohu operation) نیز گفته می‌شود، از پوشش حفره شکمی یا صفاق (Peritoneum) برای ایجاد واژن استفاده می‌کند. مانند واژینوپلاستی روده‌ای، عمل صفاقی نیز معمولاً به صورت لاپاراسکوپی انجام می‌شود². این رویکرد کم تهاجمی به کاهش زمان بستری و بهبودی سریع‌تر بیمار کمک می‌کند.

بیمارانی که تحت این عمل قرار می‌گیرند، لزوماً نیازی به استفاده از دیلاتاسیون (ابزاری برای کشش واژن) برای حفظ باز بودن کانال واژن ندارند. این امر به ویژه در صورتی صادق است که آنها به طور منظم رابطه جنسی داشته باشند. انعطاف‌پذیری و خاصیت خود ترمیم‌شوندگی بافت صفاق، نیاز به دیلاتاسیون مداوم را کاهش می‌دهد.

با این حال، خطر بروز فیستول رکتوواژینال (ایجاد یک سوراخ غیرطبیعی بین رکتوم و واژن) در واژینوپلاستی صفاقی و سایر انواع واژینوپلاستی وجود دارد³. فیستول‌ها معمولاً با انجام یک عمل جراحی ترمیمی، قابل درمان هستند و نباید از آن‌ها به عنوان عوارض غیرقابل حل ترسید.

واژینوپلاستی مک‌ایندو (McIndoe Vaginoplasty)

تکنیک مک‌ایندو، روشی کاملاً متفاوت از روش‌های صفاقی و روده‌ای است. برخلاف دو روش دیگر، تکنیک مک‌ایندو برای ایجاد پوشش واژن نیازی به جراحی شکمی ندارد. در عوض، واژینوپلاستی مک‌ایندو، کانال واژن را با یک پیوند پوستی می‌پوشاند⁴. این پیوند پوستی روی یک قالب واژینال (Vaginal Mold) قرار داده می‌شود و سپس در فضایی که برای واژن باز شده است، گذاشته می‌شود⁵.

برخلاف صفاق و روده، پوست یک بافت مخاطی نیست و به همین دلیل، خاصیت خود لغزنده‌کنندگی ندارد. این امر همچنین خطر بسته شدن دهانه واژن را افزایش می‌دهد. به همین دلیل، کسانی که عمل مک‌ایندو را انجام می‌دهند، اگر رابطه جنسی منظم نداشته باشند، باید متعهد شوند که برای بقیه عمر خود عمل دیلاتاسیون واژن را انجام دهند.

واژینوپلاستی با مخاط دهانی (Buccal Mucosa Vaginoplasty)

مخاط دهانی (Buccal Mucosa) بافتی است که پوشش داخلی دهان و گونه‌ها را تشکیل می‌دهد و شباهت قابل توجهی به پوشش طبیعی واژن دارد. هر دو بافت فاقد مو هستند و تولید مخاط می‌کنند⁴. بنابراین، از برخی جهات، مخاط دهانی می‌تواند یک پوشش ایده‌آل برای نئوواژینی باشد که در حین واژینوپلاستی ایجاد می‌شود.

با این حال، واژینوپلاستی با مخاط دهانی به اندازه سایر روش‌ها رایج نیست و دلایل متعددی برای این امر وجود دارد. تنها ناحیه نسبتاً کوچکی از بافت برای برداشتن در دسترس است و افراد ممکن است نگران عوارض جانبی احتمالی در دهان و گونه‌های خود باشند. همچنین، داخل دهان ناحیه‌ای نیست که اکثر جراحان زنان و زایمان تجربه کار بر روی آن را داشته باشند؛ به همین دلیل، ممکن است نیاز باشد که جراح با یک جراح فک و صورت برای برداشتن صحیح بافت همکاری کند.

واژینوپلاستی وارونگی آلت تناسلی (Penile Inversion Vaginoplasty)

واژینوپلاستی وارونگی آلت تناسلی، تنها در مورد زنان ترنسجندر استفاده می‌شود⁶. در این روش، پوست قسمت بیرونی آلت تناسلی برداشته شده و به داخل وارونه می‌شود تا پوشش واژن جدید را ایجاد کند. همچنین، سر آلت تناسلی تغییر شکل داده می‌شود تا کلیتوریس ساخته شود. در نهایت، از پوست کیسه بیضه برای ایجاد لابیای بزرگ و کوچک استفاده می‌شود.

معایب این روش شبیه به زمانی است که از پوست در واژینوپلاستی مک‌ایندو استفاده می‌شود. برای اطمینان از عدم رشد مو در داخل واژن جدید، باید موی ناحیه تناسلی به طور کامل حذف شود. واژن برای نگهداری و باز ماندن، به دیلاتاسیون مادام‌العمر نیاز دارد و همچنین این نوع واژن، خود لغزنده‌کننده نیست⁶.

اگرچه فقط زنان ترنسجندر می‌توانند واژینوپلاستی وارونگی آلت تناسلی را دریافت کنند، اما این تنها نوع واژینوپلاستی موجود برای آنها نیست. به این بیماران ممکن است واژینوپلاستی روده‌ای نیز به عنوان جراحی اولیه یا در صورت نیاز به جراحی ترمیمی، پیشنهاد شود. دست‌کم یک مورد ثبت شده از واژینوپلاستی صفاقی برای یک زن ترنسجندر نیز وجود دارد، اما این روش به طور گسترده برای این جمعیت در دسترس نیست.

دیلاتاسیون پس از واژینوپلاستی

بسته به تکنیک مورد استفاده، ممکن است بیماران نیاز داشته باشند که نئوواژین خود را برای بقیه عمر، با استفاده از دیلاتور (گشادکننده) باز نگه دارند. دیلاتاسیون شامل قرار دادن یک دیلاتور سیلیکونی (میله‌ای با انتهای منحنی) در واژن و نگه داشتن آن در جای خود برای مدت زمان کوتاهی (معمولاً حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه) است. این عمل باید با دقت و طبق دستورالعمل‌های پزشک انجام شود.

دیلاتاسیون می‌تواند برای افزایش عمق و عرض واژن از طریق کشش ملایم استفاده شود. این امر به افرادی که پس از واژینوپلاستی در برقراری رابطه جنسی مشکل دارند، کمک می‌کند⁷. دیلاتاسیون همچنین برای حفظ باز بودن واژن در مواردی که پوست برای پوشش نئوواژین استفاده شده است، مانند واژینوپلاستی وارونگی آلت تناسلی یا مک‌ایندو، ضروری است. دفعات مورد نیاز دیلاتاسیون به نوع عمل جراحی و مدت زمانی که از تکمیل آن گذشته است، بستگی دارد.