داشتن ژن APOE4 یکی از بزرگترین عوامل خطر برای شایعترین نوع آلزایمر است. مطالعهای جدید نشان میدهد که در افرادی که دو نسخه از این ژن را دارند، رعایت رژیم غذایی مدیترانهای میتواند احتمال ابتلا به آلزایمر را تا ۳۵ درصد کاهش دهد. این یافتهها شواهد بیشتری ارائه میدهند که تغییر سبک زندگی میتواند تأثیر بزرگی بر سلامت طولانیمدت مغز داشته باشد.
برای افرادی که در معرض خطر بالای ژنتیکی ابتلا به آلزایمر هستند، این مطالعه جدید پیشنهاد میکند که پیروی از رژیم غذایی مدیترانهای میتواند روشی مؤثر برای پیشگیری از زوال عقل باشد. این نتایج یافتههای پیشین را تقویت میکند که نشان میدادند رژیمی سرشار از میوهها، سبزیجات، غلات کامل، روغن زیتون، حبوبات و ماهی میتواند سلامت مغز را بهبود بخشد.
دکتر یوکسی لیو، پژوهشگر در بیمارستان Brigham and Women’s در بوستون و نویسنده اصلی این تحقیق میگوید: «مطالعه ما نشان میدهد که ژنتیک سرنوشت نیست و انتخابهای سبک زندگی مانند پیروی از رژیم مدیترانهای همچنان میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.»
چگونه ژنها میتوانند خطر زوال عقل را افزایش دهند
آلزایمر دیررس، که در افراد ۶۵ ساله و بالاتر رخ میدهد، شایعترین نوع آلزایمر است و حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد موارد را تشکیل میدهد. داشتن ژن APOE4 یکی از بزرگترین عوامل خطر برای این نوع زوال عقل محسوب میشود.
افرادی که یک نسخه از ژن APOE4 دارند، سه تا چهار برابر بیشتر در معرض ابتلا به آلزایمر هستند. افرادی که دو نسخه از این ژن را دارند، ۱۲ برابر بیشتر در معرض خطر قرار دارند. حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد افراد یک نسخه و ۲ تا ۵ درصد افراد دو نسخه از APOE4 دارند.
iStock
رژیم مدیترانهای خطر زوال عقل را در گروه پرخطر تا ۳۵ درصد کاهش میدهد
برای بررسی اثر رژیم غذایی بر خطر آلزایمر، پژوهشگران حدود ۴۲۰۰ زن با میانگین سنی ۵۷ سال و ۱۵۰۰ مرد با میانگین سنی ۶۳ سال را تا ۳۴ سال پیگیری کردند. شرکتکنندگان در ابتدای مطالعه پرسشنامههای رژیم غذایی تکمیل کردند و نمونههای خونی ارائه دادند تا تأثیر رژیم بر متابولیتهای مرتبط با زوال عقل بررسی شود.
حدود ۱۰۰۰ زن تحت آزمونهای منظم شناختی تلفنی قرار گرفتند. در طول مطالعه، ۴۸۵ زن و ۱۲۱ مرد دچار زوال عقل شدند. نتایج منتشرشده در مجله Nature Medicine نشان داد که افرادی با دو نسخه از ژن APOE4 که از رژیم مدیترانهای پیروی میکردند، ۳۵ درصد کمتر در معرض ابتلا به زوال عقل بودند. برای افرادی با یک نسخه از APOE4، خطر تنها ۴ درصد کاهش یافت. پژوهشگران اشاره کردند که هرچه پایبندی به رژیم مدیترانهای بیشتر باشد، کاهش خطر زوال عقل نیز بیشتر خواهد بود.
آزمایشهای خونی ارتباط رژیم و زوال عقل را روشن میکنند
جمعآوری نمونههای خونی در ابتدای مطالعه این امکان را فراهم کرد که نشانگرهای زیستی اولیه با خطر زوال عقل سالها پیش از بروز علائم مرتبط شوند. در آزمایشهایی که بررسی میکردند آیا متابولیتهای خاصی در خون نقش «علی» در سلامت شناختی دارند یا نه، شواهدی به دست آمد که کاروتنوئیدها — متابولیتهای طبیعی موجود در سبزیجات برگدار و میوهها که در رژیم مدیترانهای فراوان هستند — ممکن است نقش محافظتی در برابر آلزایمر داشته باشند.
لیو میگوید: «این یافته نشان میدهد که متابولیتهای ناشی از رژیم غذایی میتوانند بخشی از مسیر زیستی مرتبطکننده تغذیه و سلامت بلندمدت مغز باشند.»
برخی کارشناسان این یافتهها را یک پیشرفت میدانند
دکتر ریچارد آیزاکسون، متخصص پیشگیری از آلزایمر در فلوریدا، این نتایج را یک «پیشرفت بزرگ» میداند. او میگوید: «برخی افراد با دو نسخه APOE4 احساس میکردند که محکوم به ابتلا هستند. این مطالعه نشان میدهد که رژیم مدیترانهای حتی برای این افراد پرخطر هم محافظتکننده است. بنابراین ممکن است این نتایج افراد در معرض خطر بالا را تشویق کند رژیم غذایی خود را تغییر دهند.»
آیزاکسون به نقاط قوت این مطالعه مانند مدت پیگیری طولانی، تعداد زیاد شرکتکنندگان و استفاده از آزمایشهای خونی برای تأیید تأثیرات مثبت مواد مغذی اشاره میکند. او در عین حال محدودیتهایی مانند خوداظهاری رژیم غذایی و محدود بودن جمعیت مطالعه به متخصصان سلامت اروپاییتبار را نیز یادآور میشود.
آیا باید برای APOE4 آزمایش دهید؟
پزشکان معمولاً آزمایش APOE انجام نمیدهند، زیرا نتایج نمیتواند بهطور کامل پیشبینی کند که چه کسی آلزایمر میگیرد. لیو میگوید: «آزمایش روتین در حال حاضر برای عموم توصیه نمیشود. APOE4 یک عامل خطر است، نه یک تشخیص قطعی. بسیاری از ناقلان هرگز زوال عقل پیدا نمیکنند و بسیاری از افراد بدون این ژن همچنان مبتلا میشوند. اگر کسی نگران خطر خود است، بهویژه با سابقه خانوادگی زوال عقل، باید ابتدا با پزشک مشورت کند.»
گامهایی برای داشتن عادات غذایی سالمتر
لیو تأکید میکند که رژیم غذایی سالم برای سلامت شناختی همه مهم است، اما برای افرادی که خطر ژنتیکی بالاتری دارند، اهمیت بیشتری پیدا میکند. او میگوید برای بیشترین تأثیر مثبت رژیم مدیترانهای باید:
- بیشتر غذاهای گیاهی مانند میوهها، سبزیجات، حبوبات، مغزها و غلات کامل همراه با ماهی و چربیهای سالم مانند روغن زیتون مصرف شود.
- مصرف گوشت قرمز و فرآوریشده محدود شود.
- مصرف الکل به حداقل برسد.
- سبزیجات برگدار بیشتری به وعدههای غذایی اضافه شود.
- به جای کره از روغن زیتون استفاده شود.
- ماهی به جای گوشت قرمز انتخاب شود.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Liu Y et al. Interplay of Genetic Predisposition, Plasma Metabolome and Mediterranean Diet in Dementia Risk and Cognitive Function. Nature Medicine. August 25, 2025.
- MIND and Mediterranean Diets Linked to Fewer Signs of Alzheimer’s Brain Pathology. National Institute on Aging. May 4, 2023.
- Zhang Q et al. Risk Prediction of Late-Onset Alzheimer’s Disease Implies an Oligogenic Architecture. Nature Communications. September 23, 2020.
- Verghese PB et al. Roles of Apolipoprotein E in Alzheimer’s Disease and Other Neurological Disorders. Lancet Neurology. March 1, 2012.
- Mediterranean Diet May Offset Genetic Risk of Alzheimer’s. Mass Brigham General. August 25, 2025.
- Alzheimer’s Disease Genetics Fact Sheet. National Institute on Aging. March 1, 2023.
- Alzheimer’s Genes: Are You at Risk? Mayo Clinic. April 24, 2025.
- https://www.everydayhealth.com/neurological-disorders/mediterranean-diet-may-ward-off-alzheimers/
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
