سرطان بیضه (Testicular Cancer): علائم، علل، تشخیص، درمان و پیشگیری

سرطان یک بیماری است که با رشد غیرطبیعی و خارج از کنترل سلول‌ها مشخص می‌شود. همان‌طور که از نامش پیداست، سرطان بیضه زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های بدخیم یا سرطانی در بافت‌های یک یا هر دوی بیضه‌های مرد ایجاد می‌شوند. بر اساس گزارش انجمن سرطان آمریکا (ACS)، بیش از ۹۰ درصد سرطان‌های بیضه در سلول‌های زایا (Germ cells) که سلول‌های تولیدکننده اسپرم هستند، شکل می‌گیرند.

دو نوع اصلی تومور سلول زایای بیضه وجود دارد: سمینوماها (Seminomas) و غیرسمینوماها (Nonseminomas). طبق گزارش انستیتوی ملی سرطان (NCI)، غیرسمینوماها سریع‌تر از سمینوماها رشد کرده و گسترش می‌یابند و نسبت به درمان با پرتو حساسیت کمتری دارند. در برخی موارد، سرطان بیضه ممکن است “ثانویه” باشد، به این معنی که سرطان از یک اندام دیگر شروع شده و به بیضه‌ها گسترش یافته است. همچنین، تومورها می‌توانند در استروما (بافت‌های حمایتی و هورمون‌ساز بیضه‌ها) نیز ایجاد شوند. دو نوع تومور استرومایی، تومورهای سلول لیدیگ و تومورهای سلول سرتولی هستند که هر دو معمولاً خوش‌خیم هستند.

آمار و تحقیقات سرطان بیضه

سرطان بیضه نسبتاً غیرشایع است و بر اساس گزارش ACS، حدود ۱ از ۲۵۰ مرد را در طول زندگی‌شان تحت تأثیر قرار می‌دهد. با این حال، طبق گزارش NCI، این شایع‌ترین سرطان است که مردان را از سنین جوانی تا اواسط دهه ۳۰ زندگی تحت تأثیر قرار می‌دهد.

NCI تخمین می‌زند که سالانه حدود ۹۰۰۰ مورد جدید سرطان بیضه در ایالات متحده رخ می‌دهد و سالانه ۴۷۰ مورد مرگ را به دنبال دارد. به‌طور کلی، سرطان بیضه بیست و پنجمین سرطان شایع در ایالات متحده است و تنها ۰.۵ درصد از کل موارد جدید سرطان و ۰.۱ درصد از مرگ‌های ناشی از سرطان در این کشور را تشکیل می‌دهد.

عوامل خطر سرطان بیضه

مشخص نیست که دقیقاً چه چیزی باعث ایجاد سرطان بیضه در برخی افراد می‌شود و در برخی دیگر خیر. با این حال، مشخص شده است که عوامل خطر خاصی احتمال ابتلا به سرطان بیضه را افزایش می‌دهند. سرطان بیضه می‌تواند مردان را در هر سنی تحت تأثیر قرار دهد، اما طبق گزارش ACS، حدود نیمی از موارد در مردان جوان بین سنین ۲۰ تا ۳۴ سال رخ می‌دهد.

همچنین، این بیماری در مردان سفیدپوست شایع‌تر از مردان سایر نژادها است. در حقیقت، طبق گزارش ACS، خطر ابتلا به سرطان بیضه برای مردان سفیدپوست ۳ تا ۴.۵ برابر بیشتر از مردان سیاه‌پوست و آمریکایی‌های آسیایی‌تبار است. خطر برای مردان هیسپانیک و بومیان آمریکا یا بومیان آلاسکا کمی کمتر از مردان سفیدپوست است، اما در مقایسه با مردان سیاه‌پوست یا آسیایی‌تبار باز هم نسبتاً بالاتر است.

بر اساس گزارش ACS و NCI، اگر موارد زیر را داشته باشید، خطر ابتلای شما به سرطان بیضه افزایش می‌یابد:

• رشد غیرطبیعی بیضه
• بیضه نهان (عدم نزول بیضه)
• سابقه خانوادگی سرطان بیضه
• HIV
• سابقه قبلی سرطان بیضه
• سندرم کلاینفلتر (داشتن یک کروموزوم X اضافی)
• کارسینوم درجا (یک نوع غیرتهاجمی از تومور سلول زایای بیضه)

علاوه بر این، طبق یک بررسی سیستماتیک و متاآنالیز، مردانی که به‌طور منظم از ماری‌جوانا استفاده می‌کنند، خطر بالاتری برای ابتلا به تومورهای سلول زایای بیضه نسبت به مردانی که استفاده نمی‌کنند، دارند.

پیش‌آگهی سرطان بیضه

در حالی که NCI انتظار دارد سالانه حدود ۴۷۰ مرد در ایالات متحده بر اثر سرطان بیضه جان خود را از دست بدهند، پیش‌آگهی برای سرطان بیضه معمولاً مثبت است، زیرا این بیماری معمولاً با موفقیت قابل درمان است. طبق گزارش ACS، خطر مرگ یک مرد در طول زندگی بر اثر سرطان بیضه حدود ۱ در ۵۰۰۰ است.

خطر مرگ ناشی از سرطان معمولاً با نرخ بقای ۵ ساله اندازه‌گیری می‌شود که درصد افرادی است که حداقل ۵ سال پس از تشخیص زنده می‌مانند. نرخ بقای نسبی ۵ ساله، علل مرگ نامرتبط با سرطان را در نظر می‌گیرد.

طبق آمار NCI، نرخ بقای نسبی ۵ ساله برای تمام سرطان‌های بیضه ۹۵.۲ درصد است. بر اساس گزارش Cancer.Net، اگر سرطان فراتر از بیضه‌ها گسترش نیافته باشد، نرخ بقای ۵ ساله ۹۹ درصد است؛ و اگر سرطان به غدد لنفاوی منطقه‌ای یا بافت‌های دوردست گسترش یافته باشد، نرخ بقای ۵ ساله به ترتیب ۹۶ درصد و ۷۳ درصد است.

نشانه‌ها و علائم سرطان بیضه

آگاهی از علائم و نشانه‌های این بیماری می‌تواند به تشخیص و درمان زودهنگام کمک کند، که شانس بقای شما را بهبود می‌بخشد. طبق گزارش ACS، یک توده بدون درد روی (یا در داخل) بیضه شایع‌ترین علامت سرطان بیضه است.

سایر علائم بیضه‌ای نیز ممکن است رخ دهد، از جمله:

• درد یا ناراحتی در بیضه، گاهی اوقات به صورت احساس سنگینی در کیسه بیضه توصیف می‌شود
• تغییر در احساس بیضه
• تورم یا بزرگ شدن بیضه (بدون توده مشخص)
• درد مبهم در کشاله ران یا قسمت پایین شکم
• تجمع مایع در کیسه بیضه

سرطان بیضه در مراحل اولیه ممکن است باعث علائم دیگری مانند بزرگ شدن پستان‌ها (ژنیکوماستی)، کاهش میل جنسی و علائم غیرطبیعی بلوغ زودرس در پسران شود. اگر سرطان به سایر قسمت‌های بدن گسترش یافته باشد، می‌تواند علائم اضافی متعددی نیز ایجاد کند، از جمله:

• کمردرد
• درد شکم
• سردرد و سردرگمی (به دلیل درگیری مغز)
• بی‌حسی، گزگز یا ضعف در اندام‌ها (به دلیل درگیری نخاع)
• مشکلات تنفسی، مانند تنگی نفس، درد قفسه سینه و سرفه

خودآزمایی بیضه

انجام منظم خودآزمایی بیضه می‌تواند به شما کمک کند تا علائم فیزیکی سرطان بیضه را زود تشخیص دهید. برخی پزشکان توصیه می‌کنند که خودآزمایی را ماهی یک بار پس از بلوغ انجام دهید، به‌ویژه اگر عامل خطر سرطان بیضه دارید.

هنگام انجام معاینه، اطمینان حاصل کنید که آلت تناسلی خود را کنار نگه دارید و هر بیضه را جداگانه بررسی کنید. همچنین به خاطر داشته باشید که داشتن بیضه‌های با اندازه‌های متفاوت، بیضه‌هایی که در طول‌های متفاوت آویزان هستند، و برجستگی‌های کوچک در قسمت بالایی یا میانی خارجی بیضه‌ها (که ممکن است ساختاری به نام اپیدیدیم باشد) طبیعی است.

برای انجام معاینه، هر بیضه را به‌آرامی بین انگشتان شست و انگشتان هر دو دست بچرخانید، در حالی که موارد زیر را مشاهده و احساس می‌کنید:

• توده‌های سخت
• توده‌های صاف و گرد
• تغییرات در اندازه، شکل یا قوام بیضه‌ها

بهتر است خودآزمایی بیضه را زمانی انجام دهید که کیسه بیضه شل است، مانند بعد از حمام یا دوش آب گرم.

تشخیص سرطان بیضه

اگر احساس غیرطبیعی در بیضه‌های خود دارید، فوراً به پزشک مراجعه کنید. تشخیص سرطان بیضه با پرسش پزشک در مورد سابقه پزشکی و علائمی که تجربه می‌کنید، آغاز می‌شود. سپس پزشک معاینه فیزیکی انجام می‌دهد، به دنبال تورم و حساسیت می‌گردد و اندازه و محل هرگونه توده‌ای را که ممکن است داشته باشید، یادداشت می‌کند.

اگر پزشک شما توده سختی پیدا کند، ممکن است چراغ قوه‌ای را به کیسه بیضه نزدیک کند تا ببیند آیا نور از آن عبور نمی‌کند یا خیر (نشانه‌ای از تومور). همچنین ممکن است پزشک شما کشاله ران، شکم و سایر نواحی بدن شما را معاینه کند تا ببیند آیا سرطان مشکوک گسترش یافته است یا خیر.

سپس پزشک شما یک یا چند آزمایش برای تشخیص سرطان بیضه تجویز می‌کند، به‌ویژه سونوگرافی کیسه بیضه یا آزمایش خون که نشانگرهای تومور بیضه (مواد مرتبط با بیماری) را شناسایی می‌کند. این نشانگرها شامل آلفا فیتوپروتئین، گنادوتروپین جفتی انسانی و لاکتات دهیدروژناز هستند. در موارد نادر، اگر نتایج سونوگرافی یا آزمایش خون نامشخص باشد، پزشکان ممکن است بیوپسی بیضه (برش و بررسی یک قطعه کوچک از بافت بیضه) را برای ارزیابی بیشتر انجام دهند.

تکنیک‌های تصویربرداری مختلفی مانند توموگرافی کامپیوتری (CT) اسکن شکم و لگن، عکس‌برداری اشعه ایکس قفسه سینه و تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) نیز ممکن است در صورت ظن پزشک به گسترش سرطان استفاده شوند.¹

درمان سرطان بیضه

همان‌طور که در بالا ذکر شد، خطر مرگ یک مرد در طول زندگی بر اثر سرطان بیضه پایین و حدود ۱ در ۵۰۰۰ است. طبق گزارش NCI، سرطان بیضه معمولاً می‌تواند به‌طور مؤثری با روش‌های زیر درمان شود:

• جراحی
• پرتودرمانی
• شیمی‌درمانی
• شیمی‌درمانی با دوز بالا و پیوند سلول بنیادی
• نظارت فعال (Surveillance)
• ترکیبی از این درمان‌ها

اُرکیه‌کتومی (جراحی) برای سرطان بیضه

جراحی، درمان استاندارد برای سرطان بیضه است. عمل جراحی برای برداشتن بیضه درگیر سرطان، اُرکیه‌کتومی مغبنی رادیکال نامیده می‌شود. برای انجام اُرکیه‌کتومی، جراح شما برشی در قسمت پایین شکم (کشاله ران)، درست بالای ناحیه عانه ایجاد می‌کند و بیضه شما را از کیسه بیضه به بالا و از طریق برش خارج می‌کند. سپس جراح شما طناب اسپرماتیک را که بیضه را به شکم متصل می‌کند، بریده و برمی‌دارد و انتهای بریده‌شده طناب (که حاوی رگ‌های خونی و لنفاوی است) را گره می‌زند.

اگر فقط یک بیضه شما برداشته شود، عملکرد جنسی شما تحت تأثیر قرار نخواهد گرفت. با این حال، از دست دادن هر دو بیضه منجر به ناباروری (زیرا بدن دیگر اسپرم تولید نمی‌کند) می‌شود و می‌تواند علائم مختلفی مرتبط با کاهش تولید هورمون ایجاد کند، از جمله:

• کاهش میل جنسی
• اختلال نعوظ
• خستگی
• گرگرفتگی
• کاهش توده عضلانی

مصرف مکمل‌های هورمونی می‌تواند به حل این مشکلات مرتبط با تستوسترون کمک کند. علاوه بر برداشتن بیضه‌ها، جراح شما ممکن است غدد لنفاوی در پشت شکم را نیز بردارد، که ممکن است تحت تأثیر سرطان قرار گرفته باشند. در این روش، که به آن تشریح غدد لنفاوی رتروپریتونئال گفته می‌شود، جراح شما یک برش بزرگ در وسط شکم ایجاد می‌کند.

به‌طور جایگزین، جراح شما ممکن است بتواند غدد لنفاوی را به‌صورت لاپاراسکوپی بردارد، که نیاز به یک برش کوچک و یک ابزار باریک فیبر نوری به نام لاپاراسکوپ دارد. عوارض جانبی احتمالی این روش‌ها، اگرچه نادر هستند، شامل انسداد موقت روده، عفونت‌های زخم و انزال پس‌رونده درازمدت است که در آن مایع منی به جای خروج از بدن از طریق مجرای ادرار، به عقب و به داخل مثانه پرتاب می‌شود.

پرتودرمانی برای سرطان بیضه

پرتودرمانی اغلب پس از جراحی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی که هنوز در ناحیه بیضه باقی مانده‌اند یا آن‌هایی که به غدد لنفاوی مجاور گسترش یافته‌اند، استفاده می‌شود. در طول پرتودرمانی، پرتویی از اشعه ایکس با انرژی بالا، پرتوهای گاما، یا ذرات (الکترون‌ها، پروتون‌ها یا نوترون‌ها) به مناطق کوچک تحت تأثیر سرطان هدایت می‌شود. این درمان ممکن است به‌صورت خارجی با استفاده از یک دستگاه خارج از بدن شما انجام شود، یا به‌صورت داخلی با مواد رادیواکتیو که با استفاده از سوزن‌ها، دانه‌ها، سیم‌ها یا کاتترها تحویل داده می‌شوند.

عوارض جانبی رایج پرتودرمانی شامل خستگی، حالت تهوع و اسهال است. اگرچه غیرشایع است، برخی از مردان در ناحیه تحت درمان با پوست خود مشکلاتی مانند قرمزی، تاول و پوسته‌پوسته شدن را تجربه می‌کنند. همیشه خطری در رابطه با قرار دادن بدن در معرض تشعشع وجود دارد. به عنوان مثال، پرتو ممکن است به رگ‌های خونی و سایر بافت‌ها یا اندام‌های نزدیک آسیب برساند، خطر ابتلا به سایر سرطان‌ها را افزایش دهد و ممکن است بر باروری تأثیر بگذارد (در مردانی که یک بیضه باقی‌مانده دارند).

شیمی‌درمانی برای سرطان بیضه

شیمی‌درمانی (Chemo) اغلب برای درمان سرطان بیضه‌ای استفاده می‌شود که به غدد لنفاوی و سایر اندام‌های بدن گسترش یافته است. همچنین ممکن است برای کاهش خطر بازگشت سرطان استفاده شود. شیمی‌درمانی برای درمان سرطان بیضه شامل یک یا چند دارو است که بلعیده می‌شوند یا به بدن تزریق می‌شوند، مانند سیس‌پلاتین (Platinol)، اتوپوساید (Etopophos) یا بلئومایسین (Blenoxane).²

شیمی‌درمانی یک درمان سیستمیک است که بر کل بدن تأثیر می‌گذارد و می‌تواند طیف گسترده‌ای از عوارض جانبی ایجاد کند، از جمله:

• ریزش مو
• زخم‌های دهانی
• کاهش اشتها
• اسهال
• حالت تهوع و استفراغ
• حساسیت بالاتر به عفونت‌ها
• خستگی
• کبودی و خونریزی آسان

برخی از داروهای شیمی‌درمانی ممکن است عوارض جانبی شدیدی نیز ایجاد کنند که بر توانایی شنیدن شما تأثیر می‌گذارند و به‌طور بالقوه به کلیه‌ها، اعصاب، ریه‌ها یا مثانه شما آسیب می‌رسانند.