سن بیولوژیکی شاخصی است که نشان می‌دهد بدن شما از نظر زیستی و سلولی چگونه پیر می‌شود، در حالی که سن تقویمی فقط مدت‌زمانی را نشان می‌دهد که از تولدتان گذشته است.
سن بیولوژیکی برخلاف سن تقویمی می‌تواند دستخوش تغییر شود و عواملی مانند تغذیه، فعالیت بدنی، استرس، کیفیت خواب و سیگار کشیدن می‌توانند در روند پیر شدن واقعی بدن شما تأثیر مستقیم داشته باشند.
عوامل مؤثر بر سن بیولوژیکی
سن تقویمی بر اساس تعداد سال‌هایی که زنده بوده‌اید تعیین می‌شود، اما سن بیولوژیکی ترکیبی پیچیده از عوامل ژنتیکی و سبک زندگی است.
برای محاسبه سن بیولوژیکی، تحلیل‌هایی روی DNA فرد صورت می‌گیرد که شامل بررسی متیلاسیون، تغییرات اپی‌ژنتیکی و دیگر نشانگرهای زیستی می‌شود.
Cultura RM Exclusive / yellowdog / Getty Images
چه عواملی بر سن بیولوژیکی شما تأثیر می‌گذارند؟
DNA درون سلول‌های انسان به‌صورت قابل پیش‌بینی با گذر زمان تغییر می‌کند، اما اگر این تغییرات سریع‌تر از حد نرمال رخ دهند، سن بیولوژیکی فرد بیشتر از سن تقویمی خواهد بود.
عوامل بیولوژیکی گوناگونی در این روند نقش دارند و باعث می‌شوند بدن از نظر درونی پیرتر از آنچه از بیرون به نظر می‌رسد، باشد.
- تلومرها: تلومرها بخش‌هایی از DNA هستند که در انتهای کروموزوم‌ها قرار دارند و با هر بار تقسیم سلولی کوتاه‌تر می‌شوند.
این کوتاه شدن نوعی تغییر اپی‌ژنتیکی است که احتمال بروز بیماری‌های مزمن یا اختلالات عصبی را افزایش می‌دهد و حتی خطر مرگ زودهنگام را بالا می‌برد.¹²³ - متیلاسیون DNA: متیلاسیون فرایندی است که طی آن ژن‌ها روشن یا خاموش می‌شوند و این فرایند در طول عمر ادامه دارد.⁴
پژوهشگران مکان‌هایی در DNA انسان را شناسایی کرده‌اند که الگوهای متیلاسیون آن‌ها با روند پیری و بیماری‌های مرتبط با افزایش سن ارتباط مستقیم دارد.⁵
علاوه بر عوامل ژنتیکی، متغیرهایی مانند تغذیه، فعالیت بدنی، سطح استرس، استعمال دخانیات، کیفیت خواب و محیط فیزیکی همگی بر ساختار DNA تأثیر می‌گذارند.
این اثرات جمعی نشان می‌دهند که سن بیولوژیکی بازتابی از سبک زندگی کلی شماست، نه فقط یک ویژگی ژنتیکی از پیش تعیین‌شده.
چرا سن بیولوژیکی اهمیت دارد؟
سن بیولوژیکی پیش‌بینی‌کننده قوی‌ای برای مشکلات سلامتی مرتبط با سن، مانند بیماری‌های قلبی و دیابت نوع ۲ است.⁶
همچنین این شاخص بهتر از سن تقویمی می‌تواند نشان دهد که تا چه زمانی در وضعیت سلامت مطلوب باقی خواهید ماند و طول عمر با کیفیت‌تری خواهید داشت.
دانستن سن بیولوژیکی به شما کمک می‌کند تصمیمات آگاهانه‌تری درباره سبک زندگی خود بگیرید و با کاهش عوامل خطر، روند پیری را کندتر کنید.
به‌عبارتی، این دانش ابزاری پیشگیرانه برای مقابله با بیماری‌های مزمن و افزایش طول عمر مفید است.
چگونه سن بیولوژیکی خود را تعیین کنیم
تشخیص دقیق سن بیولوژیکی از طریق پرسش‌نامه یا آزمون‌های آنلاین ممکن نیست و نیاز به آزمایشگاه دارد.
برای این کار بهتر است به پزشک مراجعه کنید تا نتایج آزمایش را به‌درستی تفسیر کرده و راهکارهایی برای بهبود وضعیت سلامت‌تان ارائه دهد.
- آزمایش‌هایی که ممکن است برای تعیین سن بیولوژیکی انجام شوند شامل موارد زیر هستند:¹
- آنالیز متیلاسیون DNA
- اندازه‌گیری طول تلومر
- آزمایش نشانگرهای زیستی خون
بیشتر این آزمایش‌ها به نمونه خون نیاز دارند، هرچند برخی با استفاده از بزاق دهان یا سواب گونه نیز قابل انجام هستند.⁷
با این حال، نتایج حاصل از نمونه خون دقت بالاتری دارند و از اعتبار علمی بیشتری نسبت به روش‌های دیگر برخوردارند.
چگونه سن بیولوژیکی خود را کاهش دهیم
تحقیقات نشان می‌دهد که سبک زندگی سالم می‌تواند به طولانی‌تر شدن تلومرها کمک کند.⁸
به عبارت دیگر، افراد می‌توانند با اصلاح رفتارهای روزمره، فرآیند پیری زیستی را معکوس کرده و عملاً «جوان‌تر» شوند.⁹
- تغذیه سالم: مطالعات حاکی از آن‌اند که رژیم غذایی سرشار از مواد مغذی می‌تواند سن بیولوژیکی را کاهش دهد.¹⁰
رژیم‌های غذایی بر پایه غذاهای کامل و گیاهی، به‌ویژه رژیم مدیترانه‌ای یا رژیم‌های وگان علمی، گزینه‌های ایده‌آلی برای این هدف به شمار می‌آیند.¹¹¹² - ورزش کردن: فعالیت بدنی منظم با کاهش سن بیولوژیکی ارتباط مستقیم دارد.¹³
اگر تا امروز سبک زندگی کم‌تحرکی داشته‌اید، با مشورت پزشک به‌تدریج فعالیت ورزشی خود را آغاز کنید. - مدیریت استرس: افرادی که از نظر هیجانی انعطاف‌پذیر هستند و توانایی کنترل احساسات خود را دارند، کمتر دچار پیری زودرس ناشی از استرس می‌شوند.¹⁴
در صورت وجود استرس‌های جسمی یا روانی قابل توجه، مراجعه به پزشک یا متخصص سلامت روان می‌تواند بسیار مفید باشد. - ترک سیگار: سیگار کشیدن تأثیرات مخربی بر سلامت دارد و سن بیولوژیکی را افزایش می‌دهد.¹⁵¹⁶
خبر خوب این است که اثرات منفی سیگار بر سن بیولوژیکی قابل بازگشت هستند؛ تحقیقات نشان داده‌اند که افرادی که سیگار را ترک کرده‌اند، از نظر سن بیولوژیکی با افرادی که هرگز سیگار نکشیده‌اند تفاوتی ندارند.¹⁶ - بهبود کیفیت خواب: خواب ناکافی یا بی‌کیفیت می‌تواند به‌طور مستقیم بر سلامت و طول عمر اثر منفی گذاشته و سن بیولوژیکی را افزایش دهد.¹⁷
اصلاح الگوی خواب با اقداماتی ساده مانند خاموش‌کردن وسایل الکترونیکی پیش از خواب، تعیین زمان خواب منظم و کاهش صدا و نور محیط اتاق امکان‌پذیر است.¹⁸ - اصلاح محیط زندگی: محیطی که فرد در آن زندگی یا کار می‌کند، میزان مواجهه او با آلودگی هوا و مواد سمی را تعیین می‌کند.¹⁷
این آلاینده‌ها می‌توانند فرآیند پیری سلولی را تسریع کنند و با مداخله در سیستم ایمنی و ژنتیکی بدن، احتمال ابتلا به بیماری‌ها را افزایش دهند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Jylhävä J, Pedersen NL, Hägg S. Biological age predictors. EBioMedicine, Volume 21, 2017. doi:10.1016/j.ebiom.2017.03.046
- Henriques CM, Ferreira MG. Telomere length is an epigenetic trait - Implications for the use of telomerase-deficient organisms to model human disease. Dis Model Mech. 2024;17(3):dmm050581. doi:10.1242/dmm.050581
- Anitha A, Thanseem I, Vasu MM, Viswambharan V, Poovathinal SA. Telomeres in neurological disorders. Adv Clin Chem. 2019;90:81-132. doi:10.1016/bs.acc.2019.01.003
- National Library of Medicine. What is epigenetics?
- Salameh Y, Bejaoui Y, El Hajj N. DNA methylation biomarkers in aging and age-related diseases. Front. Genet. 2020;11:171. doi:10.3389/fgene.2020.00171
- Faul JD, et al. Epigenetic-based age acceleration in a representative sample of older Americans: Associations with aging-related morbidity and mortality. Proc Natl Acad Sci USA. 2023;120(23):e2215840120. doi:10.1073/pnas.2215840120.
- Apsley AT, Ye Q, Caspi A, et al. Cross-tissue comparison of epigenetic aging clocks in humans. bioRxiv [Preprint]. 2024:2024.07.16.603774. doi:10.1101/2024.07.16.603774
- Arsenis NC, You T, Ogawa EF, Tinsley GM, Zuo L. Physical activity and telomere length: Impact of aging and potential mechanisms of action. Oncotarget. 2017;8(27):45008-45019. doi:10.18632/oncotarget.16726
- Poganik JR, Zhang B, Baht GS, et al. Biological age is increased by stress and restored upon recovery. Cell Metab. 2023;35(5):807-820.e5. doi:10.1016/j.cmet.2023.03.015
- Han KT, Kim DW, Kim SJ, Kim SJ. Biological age is associated with the active use of nutrition data. Int J Environ Res Public Health. 2018;15(11):2431. doi:10.3390/ijerph15112431
- Johnson AA, English BW, Shokhirev MN, Sinclair DA, Cuellar TL. Human age reversal: Fact or fiction?. Aging Cell. 2022;21(8):e13664. doi:10.1111/acel.13664
- Esposito S, Gialluisi A, Costanzo S, et al. Mediterranean diet and other dietary patterns in association with biological aging in the Moli-sani Study cohort. Clin Nutr. 2022;41(5):1025-1033. doi:10.1016/j.clnu.2022.02.023
- Ashiqur Rahman S, Giacobbi P, Pyles L, Mullett C, Doretto G, Adjeroh DA. Deep learning for biological age estimation. Brief Bioinform. 2021;22(2):1767-1781. doi:10.1093/bib/bbaa021
- Harvanek ZM, Fogelman N, Xu K, Sinha R. Psychological and biological resilience modulates the effects of stress on epigenetic aging. Transl Psychiatry. 2021;11(1):601. doi:10.1038/s41398-021-01735-7
- Centers for Disease Control and Prevention. Tobacco-related mortality.
- Pyrkov TV, Getmantsev E, Zhurov B, et al. Quantitative characterization of biological age and frailty based on locomotor activity records. Aging (Albany NY). 2018;10(10):2973-2990. doi:10.18632/aging.101603
- Gao X, Huang N, Guo X, Huang T. Role of sleep quality in the acceleration of biological aging and its potential for preventive interaction on air pollution insults: Findings from the UK Biobank cohort. Aging Cell. 2022;21(5):e13610. doi:10.1111/acel.13610
- American Academy of Sleep Medicine: Sleep Education. Healthy sleep habits.
- https://www.verywellhealth.com/what-is-chronological-age-2223384
Additional Reading
- Medical Daily. Human body's chronological and biological age may differ: Why your breast tissues are older than the rest of you.
- Primary Care Optometry News. Look beyond a patient's chronological age: Functional, psychological and social factors cause individuals to age at different rates.
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
