سرگیجه در بزرگسالان مسن بسیار شایع است و با افزایش خطر سقوط، ناتوانی، و افت کلی سلامت ارتباط دارد. این وضعیت میتواند دلایل گوناگونی داشته باشد و برای یافتن درمان مناسب، نیاز به تشخیص دقیق دارد.
سرگیجه، احساسی کلی از سبکی سر، ضعف یا بیثباتی است که گاهی با حالت تهوع، تعریق یا گیجی همراه میشود.
این احساس در سالمندان رایج است. یک مطالعه در سال ۲۰۲۱ نشان داد که حدود نیمی از شرکتکنندگان بالای ۷۹ سال دچار سرگیجه بودهاند، در حالی که مطالعهای دیگر در سال ۲۰۲۲ گزارش داد بیش از ۶۰٪ از افراد بالای ۷۵ سال این علامت را تجربه کردهاند. با این حال، از آنجا که سرگیجه دلایل متعددی دارد، تشخیص و درمان آن همیشه آسان نیست.
در این مقاله، شایعترین علل سرگیجه در سالمندان، گزینههای درمانی، و زمانهایی که سرگیجه میتواند نشانه یک وضعیت اورژانسی پزشکی باشد، بررسی میشود.
شایعترین علل سرگیجه در سالمندان چیست؟
دلایل بالقوه بسیاری برای سرگیجه در افراد مسن وجود دارد. بر اساس پژوهشهای سال ۲۰۲۳، دلایل زیر از شایعترین عوامل سرگیجه یا سرگیجه دورانی (vertigo) در سالمندان هستند که به ترتیب فراوانی ذکر شدهاند:
- مشکلات گوش داخلی، مانند سرگیجه خوشخیم وضعیتی (BPPV) یا بیماری منیر: ۲۸٫۴٪
- مشکلات قلبی مانند آریتمی، افت فشار خون وضعیتی یا حمله قلبی: ۲۰٫۴٪
- بیماریهای عصبی مانند پارکینسون یا زوال عقل (دمانس): ۱۵٫۱٪
- اختلالات خلقی مانند اضطراب یا افسردگی: ۹٫۱٪
- مشکلات بینایی: ۷٫۵٪
- اختلالات عضلانی یا اسکلتی: ۶٫۳٪
با این حال باید توجه داشت که اصطلاح «سرگیجه» اغلب به جای «سرگیجه دورانی» استفاده میشود. سرگیجه دورانی نوعی از سرگیجه است که فرد احساس میکند محیط اطرافش در حال چرخش یا دوران است و معمولاً با تهوع، استفراغ و مشکلات تعادلی همراه میباشد.
دلایل بالا میتوانند به طور خاص یا کلی به بروز سرگیجه کمک کنند. دیگر علل احتمالی عبارتاند از:
- کمآبی بدن
- افت قند خون (بهویژه در مبتلایان به دیابت)
- اثرات داروهایی مانند داروهای ضدافسردگی، آرامبخشها، برخی داروهای فشار خون یا داروهای دیابت
- اسپوندیلوز گردنی
- کمخونی یا فقر آهن
- تنگی کانال نخاعی
در موارد نادر، سرگیجه میتواند نشانهای از یک اورژانس پزشکی مانند سکته مغزی یا حمله قلبی باشد.
آیا ممکن است نشانه حمله قلبی باشد؟
حمله قلبی زمانی رخ میدهد که جریان خون به عضله قلب کاهش یا قطع شود. علائم آن شامل موارد زیر است:
- درد، فشار یا احساس سنگینی در قفسه سینه
- دردی که ممکن است به بازوها، گردن، فک یا پشت گسترش یابد
- حالت تهوع و استفراغ
- تعریق یا احساس سردی پوست
- سوزش معده یا سوءهاضمه
- تنگی نفس
- سرفه یا خسخس سینه
- احساس سبکی سر یا سرگیجه
- اضطراب شدیدی که ممکن است شبیه حمله پانیک باشد
اگر فکر میکنید فردی دچار حمله قلبی شده است:
- با شماره ۹۱۱ یا اورژانس محل تماس بگیرید.
- در کنار فرد بمانید تا نیروهای امدادی برسند.
- اگر فرد تا رسیدن نیروهای امدادی نفس نمیکشد، ماساژ قلبی انجام دهید:
- انگشتان خود را در هم قفل کرده و کف دستها را در مرکز قفسه سینه فرد قرار دهید.
- شانهها را بالای دستها قرار داده و آرنجها را صاف نگه دارید.
- با سرعت ۱۰۰ تا ۱۲۰ فشار در دقیقه و به عمق حدود ۵ سانتیمتر فشار دهید.
- ادامه دهید تا فرد شروع به تنفس یا حرکت کند.
- در صورت نیاز، با شخص دیگری جابهجا شوید تا ماساژ قطع نشود.
- در صورت دسترسی، از دستگاه شوک خودکار (AED) استفاده کنید؛ این دستگاه در مکانهای عمومی وجود دارد:
- AED با ایجاد شوک میتواند به بازگشت ضربان قلب کمک کند.
- دستورالعملهای دستگاه را دنبال کنید یا به راهنمای صوتی گوش دهید.
نشانههای سرگیجه در سالمندان چیست؟
احساس سرگیجه بسته به علت آن میتواند متفاوت باشد. بهجای یک حس مشخص، افراد اغلب آن را به شکلهای مختلف توصیف میکنند؛ از جمله سرگیجه دورانی (احساس چرخش محیط)، سبکی سر، احساس بیتعادلی یا عدم ثبات هنگام ایستادن، و گاهی حس شناور بودن یا سنگینی در سر.
ممکن است افراد هنگام بلند شدن سریع یا چرخاندن سر دچار این حس شوند. افرادی که دچار بیماری خاصی هستند که باعث سرگیجه میشود، ممکن است این حس را به شکل متفاوتی تجربه کنند. برای مثال، در تنگی کانال نخاعی، فرد ممکن است هنگام بستن چشمها تعادل خود را از دست بدهد یا نتواند در خط مستقیم راه برود.
یکی از نشانههای خاص سرگیجه در سالمندان افزایش دفعات زمینخوردن است. این پدیده میتواند علل گوناگونی داشته باشد، اما اغلب سرگیجه همزمان با آن رخ میدهد. این مسئله اهمیت زیادی دارد زیرا زمینخوردن، علت اصلی آسیب در افراد بالای ۶۵ سال است. در ایالات متحده، حدود یک نفر از هر چهار سالمند هر سال دچار زمینخوردن میشود و تقریباً ۳۷٪ از این زمینخوردنها منجر به نیاز به درمان پزشکی یا محدودیت فعالیت برای حداقل یک روز میشوند.
چگونه میتوان سرگیجه در سالمندان را درمان کرد؟
درمان سرگیجه به علت زمینهای آن بستگی دارد، اما گزینههای رایج درمانی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- تمرینهای تعادلی (توانبخشی وستیبولار)
- داروهایی مانند قرصهای مدر، آنتیهیستامینها، داروهای آنتیکولینرژیک، داروهای ضداضطراب یا سایر داروها بسته به علت اصلی
وقتی سرگیجه در اثر داروی جدیدی ایجاد میشود، بدن معمولاً طی چند هفته سازگار میشود. با این حال، فرد باید همه داروهای مصرفی خود را به پزشک اطلاع دهد تا از تشدید علائم جلوگیری شود.
در موارد سرگیجه وضعیتی خوشخیم (BPPV)، مانورهای جابهجایی ذرات گوش داخلی توسط متخصص سلامت میتواند در چند جلسه موجب تسکین شود. در موارد شدید بیماری منیر که به درمانهای دیگر پاسخ نمیدهد، پزشک ممکن است تزریق آنتیبیوتیک به گوش داخلی را برای غیرفعال کردن عملکرد تعادلی توصیه کند تا گوش سالمتر بتواند جبران کند.
همچنین کاهش خطر سقوط بسیار مهم است. این امر با فعال ماندن فیزیکی، تقویت تعادل و قدرت بدنی، و رعایت نکات ایمنی حاصل میشود. برخی از اقدامات مؤثر عبارتاند از:
- نصب دستگیره و نرده در خانه
- آهسته بلند شدن از حالت نشسته یا خوابیده
- استفاده از وسایل کمکی مانند عصا در صورت نیاز
پوشش مدیکر برای درمان سرگیجه
بخش B بیمه Medicare خدماتی را پوشش میدهد که به درمان علائم مرتبط با تعادل، مانند سرگیجه، کمک میکنند و میتوانند خطر سقوط را کاهش دهند. این خدمات شامل آزمایشهای شنوایی و تعادل، سنجش تراکم استخوان، ویزیت سالانه سلامت، و ویزیت اولیه موسوم به “Welcome to Medicare” است.
بخش B همچنین شامل فیزیوتراپی و کاردرمانی، طب سوزنی برای کمردرد مزمن، آموزش مراقبین، و تجهیزات پزشکی بادوام (DME) مانند واکر، ویلچر و تخت بیمارستانی میشود.
بیشتر ویزیتهای پیشگیرانه رایگان هستند اگر پزشک تحت قرارداد مدیکر باشد، اما درمانها و تجهیزات معمولاً نیازمند پرداخت فرانشیز بخش B و ۲۰٪ سهم بیمار هستند.
جمعبندی
سرگیجه در میان سالمندان بسیار شایع است و خطر زمینخوردگی و آسیب را افزایش میدهد. این علامت میتواند ناشی از اختلالات گوش داخلی، مشکلات قلب یا مغز، اختلالات خلقی یا بینایی، بیماریهای عضلانی و اسکلتی، داروها یا سایر عوامل سلامت باشد.
درمان به علت بستگی دارد و ممکن است شامل تمرینها، داروها یا روشهایی مانند مانور جابهجایی ذرات گوش داخلی در موارد BPPV باشد.
از آنجا که سقوطها در افراد مسن میتواند عواقب جدی داشته باشد، حفظ فعالیت بدنی، برخاستن آهسته، و استفاده از وسایل ایمنی مانند نرده یا عصا میتواند به کاهش خطر کمک کند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Age-related dizziness and imbalance. (2021).
https://balanceanddizziness.org/disorders/vestibular-disorders/age-related-vestibular-disorders/#causes - Casani AP, et al. Current insights into treating vertigo in older adults. (2021).
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8342368/ - Dizziness, vertigo and balance disorders. (n.d.).
https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/dizziness-and-vertigo - Falls and fractures in older adults: causes and prevention. (2022).
https://www.nia.nih.gov/health/falls-and-falls-prevention/falls-and-fractures-older-adults-causes-and-prevention - Fancello V, et al. (2023). Vertigo in the elderly: A systematic literature review.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10058392/ - Jang Y, et al. (2024). Psychosocial factors associated with dizziness and chronic dizziness: A nationwide cross-sectional study.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10762808/ - Kammerlind A-S, et al. (2022). Dizziness in older persons at high risk of future hospitalization: Prevalence, differences between those with and without dizziness, and effect of a proactive primary care intervention.
https://bmcgeriatr.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12877-022-02910-1#Abs1 - Li Y, et al. (2024). Association between dizziness and future falls and fall-related injuries in older adults: a systematic review and meta-analysis.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11410394/ - Lindell E, et al. (2021). Dizziness and health-related quality of life among older adults in an urban population: A cross-sectional study.
https://hqlo.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12955-021-01864-z - Medicare & You 2026. (2025).
https://www.medicare.gov/publications/10050-medicare-and-you.pdf - Older adult falls data. (2024).
https://www.cdc.gov/falls/data-research/index.html - Raja A, et al. (2023) Spinal stenosis.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441989/ - Takahashi S. (2018). Importance of cervicogenic general dizziness.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5981019/ - https://www.medicalnewstoday.com/articles/causes-of-dizziness-in-seniors#takeaway
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
