کمردرد، بهویژه در ناحیه پایین کمر، یکی از شکایات شایع میان بزرگسالان است. این درد میتواند از حالت خفیف و مبهم تا تیز، تیرکشنده یا کوبنده متغیر باشد. در بسیاری از موارد، کمردرد ناشی از آسیبهای حاد، حرکات نامناسب یا بیماریهای مزمن عضلانی–اسکلتی است که موجب ناراحتی مداوم میشوند.
در برخی شرایط، کمردرد ممکن است با سرگیجه همراه شود. سرگیجه حالتی است که در آن فرد احساس میکند محیط اطراف در حال چرخش است یا حس سبکی سر و عدم تعادل دارد. این دو علامت میتوانند همزمان ظاهر شوند و معمولاً نشاندهندهی وجود یک علت زمینهای هستند که نیاز به بررسی پزشکی دارد.
ستون فقرات انسان نقش مهمی در پشتیبانی از بدن، حرکت، چرخش و جذب ضربه دارد. هرگونه اختلال در ساختار مهرهها، عضلات یا اعصاب این ناحیه میتواند منجر به درد شود. بیرونزدگی یا لغزش دیسک، التهاب مفاصل فاست، یا فشار بر اعصاب نخاعی از علل شایع کمردرد هستند. در موارد نادر، کمردرد و سرگیجه ممکن است نشانهای از بیماریهای خطرناکتری مانند سکته مغزی یا خونریزی مغزی باشند.
اگر همراه با این علائم، دوبینی، اختلال در گفتار، بیحسی یا از دست دادن تعادل را تجربه میکنید، این وضعیت میتواند یک اورژانس پزشکی باشد و باید فوراً به بیمارستان مراجعه کنید. همچنین، اگر در حین انتقال خون دچار کمردرد و سرگیجه شدید، ممکن است نشانهی واکنش ناسازگاری خونی باشد که نیاز به اقدام فوری دارد.
در ادامه به ۱۱ علت احتمالی کمردرد و سرگیجه اشاره شده است:
بارداری
بارداری معمولاً حدود ۴۰ هفته طول میکشد و در این مدت تغییرات هورمونی، افزایش وزن و جابجایی مرکز ثقل بدن میتواند فشار زیادی به کمر وارد کند. همچنین کاهش فشار خون در سهماههی اول و تغییرات گردش خون ممکن است موجب سرگیجه شود. انجام تمرینات ملایم بارداری و مصرف مایعات کافی میتواند از بروز این علائم جلوگیری کند.
آندومتریوز
آندومتریوز اختلالی است که در آن بافت مشابه پوشش داخلی رحم (آندومتر) در خارج از رحم رشد میکند. این وضعیت میتواند باعث درد شدید لگن، کمردرد و گاهی احساس ضعف یا سرگیجه ناشی از کمخونی یا التهاب شود. درمان شامل داروهای هورمونی، مسکنها و در برخی موارد جراحی است.
آرتروز
استئوآرتریت یا آرتروز دژنراتیو شایعترین نوع آرتریت است که باعث تخریب تدریجی غضروف مفاصل میشود. هنگامی که مهرههای کمری دچار آرتروز میشوند، درد و خشکی در ناحیه کمر ایجاد میشود. التهاب مزمن ممکن است موجب خستگی و احساس سرگیجه خفیف در برخی بیماران گردد.
فیبرومیالژیا
فیبرومیالژیا یک اختلال مزمن با درد گسترده عضلانی، خستگی، اختلال خواب و حساسیت عمومی بدن است. بیماران اغلب احساس سبکی سر، تاری دید یا سرگیجه گزارش میکنند. درمان معمولاً شامل تمرینات کششی، داروهای ضدافسردگی با دوز پایین و بهبود کیفیت خواب است.
سیاتیک
سیاتیک در اثر فشار یا تحریک عصب سیاتیک ایجاد میشود و باعث درد در ناحیه کمر، باسن و پا میشود. در مواردی، درد شدید میتواند موجب ضعف عمومی یا احساس بیثباتی در هنگام ایستادن گردد. فیزیوتراپی، حرکات کششی و درمان دارویی معمولاً مؤثر هستند.
شلاقزدگی (Whiplash)
شلاقزدگی زمانی رخ میدهد که سر فرد بهصورت ناگهانی به عقب و سپس به جلو حرکت میکند؛ معمولاً در اثر تصادفات رانندگی. این حرکت ناگهانی میتواند به عضلات و رباطهای گردن و کمر آسیب بزند و با سرگیجه ناشی از اختلال در تعادل گردنی همراه شود.
حاملگی خارجرحمی
در بارداری خارجرحمی، تخمک بارور به جای رحم در لوله فالوپ یا دیگر نواحی میچسبد. این وضعیت خطرناک میتواند باعث درد شدید زیر شکم، کمردرد و سرگیجه ناشی از خونریزی داخلی شود. نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد.
خونریزی زیر عنکبوتیه
خونریزی زیرعنکبوتیه (SAH) به نشت خون در فضای بین مغز و غشای محافظ آن گفته میشود. این وضعیت باعث سردرد ناگهانی و شدید، تهوع، کمردرد و سرگیجه شدید میشود. یکی از علل آن پارگی آنوریسم مغزی است و فوریت پزشکی دارد.
سکته مغزی
در سکته مغزی، جریان خون به بخشی از مغز قطع یا دچار خونریزی میشود. از علائم آن میتوان به کمردرد ناگهانی، سرگیجه، بیحسی، اختلال گفتار و از دست دادن تعادل اشاره کرد. کنترل فشار خون و قند خون و مراجعه فوری به مراکز درمانی در بروز علائم حیاتی است.
آنوریسم آئورت شکمی
آئورت بزرگترین رگ خونی بدن است و اگر دیوارهی آن ضعیف شود، ممکن است دچار تورم (آنوریسم) شود. پارگی آنوریسم آئورت شکمی میتواند منجر به درد شدید کمر و سرگیجه ناشی از افت فشار خون گردد. تشخیص زودهنگام از طریق سونوگرافی بسیار مهم است.
واکنش ناسازگاری ABO
اگر در حین انتقال خون نوع خونی ناسازگار دریافت شود، واکنش ایمنی شدیدی رخ میدهد که به آن واکنش ناسازگاری ABO گفته میشود. از علائم آن تب، لرز، کمردرد و سرگیجه شدید است. این وضعیت یک اورژانس تهدیدکننده حیات است و باید فوراً درمان شود.
چه زمانی باید به دنبال کمک پزشکی باشم؟
در صورت مشاهده علائم سکته مغزی، حمله قلبی یا از دست دادن تعادل شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید. علائمی مانند گیجی، درد قفسه سینه، بیحسی یا ضعف ناگهانی در یک سمت بدن، از نشانههای خطر هستند. همچنین اگر:
- کمردرد و سرگیجه شما پس از سه روز مراقبت خانگی بهبود نمییابد.
- علائم شنوایی یا بینایی شما بدتر میشود.
- در حین دریافت خون یا مصرف داروی جدید این علائم را تجربه میکنید.
در این شرایط باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.
درمان کمردرد و سرگیجه
درمان به علت زمینهای بستگی دارد. در آسیبهای خفیف، استراحت نسبی، فیزیوتراپی و تمرینات کششی میتواند مفید باشد. در مواردی که علت عصبی یا التهابی وجود دارد، تزریق ضد درد یا جراحی کاهش فشار عصب ممکن است لازم شود. برای سرگیجه، پزشک ممکن است داروهای آنتیهیستامین مانند دیفنهیدرامین یا مکلیزین تجویز کند.
مراقبت خانگی از کمردرد و سرگیجه
اگر این علائم ناشی از آسیب هستند، استراحت، کمپرس سرد و مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن میتواند مؤثر باشد. از قراردادن مستقیم یخ روی پوست خودداری کنید و هر بار بیش از ۱۰ دقیقه از آن استفاده نکنید. خواب کافی، مصرف آب زیاد و پرهیز از حرکات ناگهانی نیز مفید است.
پیشگیری از کمردرد و سرگیجه
برای پیشگیری، بهتر است هنگام بلند کردن اجسام سنگین از زانو خم شوید، نه از کمر. ورزش منظم بهویژه حرکات تقویتی کمر و شکم، خطر آسیب را کاهش میدهد. حفظ وزن مناسب بدن و ترک سیگار نیز نقش مؤثری در پیشگیری از مشکلات ستون فقرات دارند. تغذیهی غنی از کلسیم، ویتامین D و منیزیم نیز به سلامت استخوانها و عضلات کمک میکند.
سؤالات متداول درباره کمردرد و سرگیجه
آیا کمبود ویتامینها میتواند باعث کمردرد و سرگیجه شود؟
بله. کمبود ویتامین D، ویتامین B12 و آهن میتواند موجب ضعف عضلانی، خستگی و سرگیجه شود. بررسی آزمایشگاهی و مصرف مکمل در صورت نیاز میتواند علائم را کاهش دهد.
آیا استرس و اضطراب میتوانند عامل این علائم باشند؟
استرس مزمن باعث انقباض عضلات پشت و تغییر در گردش خون مغز میشود که میتواند هم کمردرد و هم سرگیجه ایجاد کند. تمرینات تنفس عمیق، مدیتیشن و فعالیت بدنی منظم کمککننده هستند.
چه زمانی لازم است MRI انجام شود؟
اگر درد کمر بیش از چند هفته طول بکشد، همراه با بیحسی یا ضعف پاها باشد یا با سرگیجهی پایدار همراه شود، انجام MRI برای بررسی دقیق دیسکها و اعصاب ستون فقرات توصیه میشود.
آیا کمبود آب میتواند دلیل سرگیجه همراه با درد کمر باشد؟
بله. کمآبی بدن باعث کاهش حجم خون و افت فشار میشود که میتواند موجب سرگیجه شود. همچنین در شرایط کمآبی، عملکرد عضلات و مفاصل دچار اختلال میشود و کمردرد تشدید میگردد.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کنم؟
اگر درد و سرگیجه شما ناگهانی، شدید، همراه با تب، بیحسی، اختلال گفتار یا تهوع شدید باشد، باید بلافاصله به اورژانس مراجعه کنید. این علائم ممکن است نشانهی سکته مغزی یا خونریزی داخلی باشند.
- Back pain. (2015).
http://www.rheumatology.org/Practice/Clinical/Patients/Diseases_And_Conditions/Back_Pain/ - Back pain. (2016).
http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/backpain.html - Dizziness. (2015).
http://my.clevelandclinic.org/head-neck/diseases-conditions/hic-what-is-dizziness.aspx - Low back pain. (2013).
http://orthoinfo.aaos.org/topic.cfm?topic=a00311 - Mayo Clinic Staff. (2015). Back pain.
http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/back-pain/basics/definition/con-20020797 - Mayo Clinic Staff. (2015). Dizziness: Definition.
http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dizziness/basics/definition/con-20023004 - https://www.healthline.com/health/back-pain-and-dizziness#prevention
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
