مصرف منظم چای و کاهش ۱۱ درصدی خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی؛ شواهد چه می‌گویند؟

چای یکی از پرمصرف‌ترین نوشیدنی‌های جهان است و ترکیبات گیاهی موجود در آن، به‌ویژه فلاونوئیدها، به دلیل اثرات آنتی‌اکسیدانی و احتمال نقش محافظتی در سلامت قلب و عروق مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته‌اند.

بر اساس یک مطالعه بزرگ با مشارکت نزدیک به نیم میلیون نفر، افرادی که به‌طور منظم چای می‌نوشیدند، در مقایسه با افرادی که چای مصرف نمی‌کردند، با خطر نسبی کمتری برای ابتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی مواجه بودند. این کاهش حدود ۱۱ درصد گزارش شد؛ اما برای تفسیر درست این عدد باید به نوع مطالعه و محدودیت‌های آن توجه کرد.

مصرف چای با کاهش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی ارتباط دارد

در مطالعه‌ای که حدود ۴۸۵ هزار بزرگسال چینی را به مدت ۹ سال پیگیری کرد، مصرف منظم چای با حدود ۱۱ درصد کاهش خطر ابتلا به مشکلات قلبی‌عروقی همراه بود.

این یافته به معنای اثبات اثر درمانی چای نیست؛ زیرا چنین مطالعاتی معمولاً از نوع مشاهده‌ای هستند و نمی‌توانند به‌تنهایی نشان دهند که چای مستقیماً باعث کاهش خطر بیماری شده است. ممکن است افرادی که چای می‌نوشند، از نظر فعالیت بدنی، الگوی غذایی، مصرف دخانیات و سایر رفتارهای مرتبط با سلامت نیز تفاوت‌هایی با افراد دیگر داشته باشند.

در این پژوهش، افرادی که چای را در کنار سبک زندگی سالم‌تری مصرف می‌کردند، از جمله کسانی که سیگار نمی‌کشیدند و فعالیت بدنی منظم داشتند، کمترین خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی را نشان دادند.

بااین‌حال، ارتباط مصرف چای با کاهش خطر در افراد سیگاری نیز مشاهده شد؛ هرچند این ارتباط به اندازه گروه‌های دارای سبک زندگی سالم‌تر نبود. این موضوع به معنای خنثی شدن اثرات زیان‌بار سیگار با نوشیدن چای نیست.

ترکیبات آنتی‌اکسیدانی چای چگونه بر سلامت قلب اثر می‌گذارند؟

چای حاوی ترکیبات پلی‌فنولی متعددی از جمله کاتچین‌ها و سایر فلاونوئیدهاست. این ترکیبات به دلیل خواص آنتی‌اکسیدانی و اثرات احتمالی ضدالتهابی، یکی از دلایل اصلی توجه پژوهشگران به ارتباط چای و سلامت قلب و عروق هستند.

این ترکیبات ممکن است از چند مسیر در سلامت عروق نقش داشته باشند:

• کاهش استرس اکسیداتیو: پلی‌فنول‌ها می‌توانند در خنثی‌سازی برخی ترکیبات اکسیدکننده نقش داشته باشند.
• بهبود عملکرد عروق: برخی شواهد نشان می‌دهند ترکیبات چای ممکن است بر عملکرد اندوتلیوم و تنظیم جریان خون اثر مثبت داشته باشند.
• تأثیر بر التهاب: پلی‌فنول‌ها می‌توانند در تعدیل مسیرهای التهابی نقش داشته باشند.
• تأثیر احتمالی بر چربی خون: برخی مطالعات مصرف چای را با بهبود محدود در شاخص‌هایی مانند کلسترول تام و LDL مرتبط دانسته‌اند.

البته این مکانیسم‌ها به‌تنهایی اثبات نمی‌کنند که نوشیدن چای از بروز سکته قلبی یا مغزی جلوگیری می‌کند. شواهد مربوط به اثرات فیزیولوژیک پلی‌فنول‌ها امیدوارکننده است، اما میزان تأثیر واقعی مصرف چای بر پیامدهای بالینی همچنان نیازمند بررسی‌های بیشتر است.

چای سیاه برای قلب بهتر است یا چای سبز؟

در مطالعه جدید، ارتباط معکوس مصرف چای سیاه با بیماری‌های عروقی نسبت به چای سبز پایدارتر و سازگارتر گزارش شد. بااین‌حال، این یافته به معنای برتری قطعی چای سیاه نیست.

چای سیاه و سبز هر دو حاوی ترکیبات پلی‌فنولی مفید هستند، اما ترکیب شیمیایی آن‌ها متفاوت است:

• چای سبز: حاوی مقادیر قابل‌توجهی کاتچین، از جمله اپی‌گالوکاتچین گالات (EGCG) است.
• چای سیاه: در جریان فرایند اکسیداسیون برگ چای، بخشی از کاتچین‌ها به ترکیبات دیگری مانند تئافلاوین‌ها تبدیل می‌شوند. این ترکیبات نیز دارای فعالیت زیستی و خواص آنتی‌اکسیدانی هستند.

تئافلاوین‌های موجود در چای سیاه ممکن است بر التهاب و متابولیسم چربی‌ها اثر بگذارند؛ بااین‌حال، هنوز شواهد کافی برای توصیه قطعی چای سیاه به‌جای چای سبز وجود ندارد.

در عمل، انتخاب چای سیاه یا سبز بهتر است بر اساس ذائقه، تحمل کافئین و الگوی مصرف فرد انجام شود؛ نه این تصور که یکی از آن‌ها قطعاً برای قلب مفیدتر است.

دمای چای اهمیت دارد؛ از نوشیدن چای بسیار داغ پرهیز کنید

یکی از یافته‌های مهم مطالعه جدید، ارتباط مصرف چای بسیار داغ با افزایش خطر بیماری‌های عروقی بود. در این پژوهش، مصرف چای با دمای بسیار بالا با افزایش حدود ۱۶ درصدی خطر بیماری‌های عروقی همراه بود.

علاوه بر این، شواهد مستقل دیگری نیز نشان می‌دهند که نوشیدن مداوم نوشیدنی‌های بسیار داغ می‌تواند خطر سرطان مری را افزایش دهد.

آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان (IARC) نوشیدنی‌هایی را که در دمای بالاتر از ۶۵ درجه سانتی‌گراد مصرف می‌شوند، در گروه عوامل احتمالاً سرطان‌زا برای انسان (گروه 2A) طبقه‌بندی کرده است. نگرانی اصلی در این زمینه، آسیب حرارتی مکرر به پوشش مری است؛ نه ترکیبات اختصاصی چای. IARC+1

بنابراین، بهتر است چای پس از دم کشیدن کمی خنک شود و زمانی نوشیده شود که دمای آن برای دهان و مری آزاردهنده نباشد. لازم نیست برای بهره‌مندی از ترکیبات مفید چای، آن را بلافاصله پس از دم کشیدن و در حالت بسیار داغ مصرف کنید.

چه مقدار چای در روز مناسب است؟

در مطالعه جدید، کمترین خطر تخمینی بیماری‌های عروقی در افرادی مشاهده شد که در میان مصرف‌کنندگان هفتگی چای، حدود ۶ تا ۸ فنجان در روز می‌نوشیدند.

اما این عدد را نباید به‌عنوان مقدار توصیه‌شده روزانه در نظر گرفت. اندازه فنجان‌ها در مطالعه استاندارد نبود و میزان مصرف نیز بر اساس گزارش خود افراد ثبت شده بود. بنابراین، نمی‌توان مقدار دقیق چای یا دوز مشخصی از ترکیبات فعال را به این نتیجه نسبت داد.

از سوی دیگر، مصرف بیشتر چای الزاماً به معنای منفعت بیشتر نیست. کافئین موجود در چای، به‌ویژه در مقادیر بالا، ممکن است باعث اختلال خواب، تپش قلب، اضطراب یا علائم گوارشی در افراد حساس شود.

برای مصرف روزمره، حدود ۲ تا ۴ فنجان چای بدون شکر می‌تواند انتخابی معقول باشد؛ البته مقدار مناسب به غلظت چای، اندازه فنجان، مجموع دریافت کافئین و حساسیت فرد بستگی دارد.

آیا افزودن شیر و شکر به چای از فواید آن کم می‌کند؟

نحوه آماده‌سازی چای نیز اهمیت دارد:

شکر: افزودن مقدار زیاد شکر، کالری دریافتی را افزایش می‌دهد و در صورت مصرف مداوم می‌تواند با افزایش دریافت قند افزوده، به کنترل وزن و سلامت متابولیک آسیب برساند. بنابراین، مصرف چای بدون شکر یا با حداقل شیرین‌کننده انتخاب مناسب‌تری است.

شیر: برخی پژوهش‌ها مطرح کرده‌اند که پروتئین‌های شیر ممکن است با بخشی از پلی‌فنول‌های چای برهم‌کنش داشته باشند و بر دسترسی زیستی آن‌ها اثر بگذارند. بااین‌حال، میزان اهمیت این برهم‌کنش در بدن انسان و تأثیر آن بر پیامدهای واقعی سلامت هنوز قطعی نیست. بنابراین، نمی‌توان گفت افزودن شیر به چای تمام فواید آن را از بین می‌برد.

برای طعم‌دهی نیز می‌توان از مقدار کمی دارچین، نعناع یا مرکبات استفاده کرد.

بهترین روش دم کردن چای چیست؟

دم کردن چای باعث استخراج ترکیبات محلول موجود در برگ‌ها می‌شود. در مقاله منبع، زمان ۲ تا ۳ دقیقه به‌عنوان زمان مناسب برای دم کشیدن پیشنهاد شده است.

بااین‌حال، زمان بهینه دم کردن به نوع چای، اندازه برگ، دمای آب و غلظت موردنظر بستگی دارد. طولانی‌تر شدن زمان دم کشیدن معمولاً تلخی و گسی چای را افزایش می‌دهد، اما نمی‌توان بدون توجه به شرایط دم‌آوری گفت که هرگونه افزایش زمان، الزاماً ترکیبات مفید چای را کاهش می‌دهد.

بهتر است چای با غلظت متوسط تهیه شود و از مصرف چای بسیار غلیظ، به‌ویژه در افرادی که به کافئین حساس هستند، پرهیز شود.

جمع‌بندی؛ آیا برای سلامت قلب باید هر روز چای بنوشیم؟

شواهد جدید نشان می‌دهند مصرف منظم چای با کاهش حدود ۱۱ درصدی خطر نسبی بیماری‌های قلبی‌عروقی ارتباط دارد. چای سیاه در این مطالعه ارتباط پایدار‌تری با کاهش خطر نشان داد، اما شواهد برای برتری قطعی آن بر چای سبز کافی نیست.

برای بهره‌مندی از مزایای احتمالی چای:

• چای سیاه یا سبز را بدون شکر یا با حداقل قند مصرف کنید.
• از نوشیدن چای بسیار داغ، به‌ویژه در دمای بالاتر از ۶۵ درجه سانتی‌گراد، خودداری کنید.
• مصرف متعادل داشته باشید و مقدار چای را متناسب با تحمل کافئین تنظیم کنید.
• اجازه ندهید مصرف چای جایگزین عادت‌های اثبات‌شده محافظت از قلب شود.

نکته مهم: کاهش خطر گزارش‌شده در این پژوهش یک ارتباط آماری است، نه اثبات رابطه علت و معلولی. برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی‌عروقی، کنترل فشار خون و چربی خون، فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل و پرهیز از دخانیات همچنان اهمیت بسیار بیشتری دارند.