نشانه‌های فتق هیاتال که نباید نادیده بگیرید

فتق هیاتال (Hiatal Hernia) وضعیتی است که در آن بخشی از معده از طریق یک سوراخ کوچک در دیافراگم (حجاب حاجز) که به آن هیاتوس گفته می‌شود، به داخل حفره قفسه سینه برآمده می‌شود. این عارضه می‌تواند علائم بیماری ریفلاکس معده به مری (GERD) را تشدید کند که شایع‌ترین آن‌ها سوزش سر دل و مشکل در بلع هستند. در صورتی که فتق هیاتال شدید باشد، ممکن است فرد دچار ضربان قلب سریع و مشکل تنفسی نیز بشود.

نشانه‌های شایع فتق هیاتال چیست؟

همه افراد مبتلا به فتق هیاتال لزوماً علائمی ندارند؛ برخی افراد با فتق‌های کوچک ممکن است هیچ نشانه یا ناراحتی قابل توجهی را احساس نکنند. در مقابل، عده‌ای دیگر ممکن است علائم رایج فتق هیاتال را که مربوط به بیماری ریفلاکس معده به مری (GERD) است، تجربه نمایند¹. این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که عضله در انتهای مری به درستی بسته نمی‌شود و اجازه می‌دهد اسید معده به داخل مری بازگردد.

سوزش سر دل

سوزش سر دل به صورت یک احساس سوزش یا ناراحتی در قفسه سینه احساس می‌شود که اغلب پس از غذا خوردن، دراز کشیدن یا خم شدن تشدید می‌گردد. فتق هیاتال یک دهانه بین مری و معده ایجاد می‌کند که باعث می‌شود اسید معده به جای ماندن در معده، به سمت مری جریان یابد². این بازگشت اسید به مری، علت اصلی احساس سوزش است.

برگشت محتویات معده (Regurgitation)

برگشت محتویات معده به معنای جریان بازگشتی اسید معده یا غذا به داخل دهان یا گلو است. به طور معمول، اسفنکتر مری برای جلوگیری از وقوع این پدیده به طور محکم بسته می‌شود³. با وجود فتق هیاتال، اسفنکتر مری می‌تواند ضعیف شده یا از جای خود خارج شود. این وضعیت به محتویات معده شامل اسید و غذا اجازه می‌دهد تا به سمت بالا و به مری، گلو یا دهان جریان پیدا کنند.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

بوی بد دهان

هنگامی که مقادیر کمی از اسید معده یا غذا به داخل گلو یا دهان جریان می‌یابد، می‌تواند باعث ایجاد یک طعم تلخ یا ناخوشایند در دهان شود. اسید می‌تواند بوی ترش داشته باشد که در نهایت منجر به بوی بد دهان می‌شود¹. این حالت نشان‌دهنده آن است که محتویات معده به طور کامل در جایگاه اصلی خود باقی نمانده‌اند.

درد قفسه سینه

درد قفسه سینه می‌تواند یکی از علائم فتق هیاتال باشد که ممکن است شبیه به احساس سوزش یا فشار خفقان‌آور در پشت جناغ سینه یا بین تیغه‌های شانه باشد. این درد گاهی اوقات به قدری شدید است که افراد به اشتباه تصور می‌کنند دچار حمله قلبی شده‌اند⁴. بنابراین، تمایز قائل شدن بین درد ناشی از فتق و مشکلات قلبی، تنها با ارزیابی پزشکی امکان‌پذیر است.

مشکل در بلع (Dysphagia)

مشکل در بلعیدن یا دیسفاژی نیز می‌تواند از علائم فتق هیاتال باشد. زمانی که معده به داخل قفسه سینه فشار می‌آورد، می‌تواند بر مری نیز فشار وارد کند و منجر به حس گیر کردن غذا در گلو شود. دیسفاژی می‌تواند از یک ناراحتی خفیف هنگام بلع تا مشکل جدی در فرو بردن غذاهای جامد متغیر باشد⁵.

آروغ زدن یا سکسکه زیاد

با وجود فتق هیاتال، جابجایی معده به داخل قفسه سینه از طریق روزنه هیاتال، می‌تواند جریان طبیعی گازها را مختل کند. این اختلال منجر به آروغ زدن یا سکسکه بیش از حد می‌شود که اغلب بلافاصله پس از غذا خوردن رخ می‌دهد⁶. این اختلال در عملکرد طبیعی عضلات دیافراگم و معده باعث ایجاد چنین علائمی می‌شود.

سرفه

بازگشت اسید معده (ریفلاکس اسید) از معده به داخل مری می‌تواند باعث تحریک و التهاب گلو شده و منجر به بروز سرفه مزمن و خشک شود. اگر علت سرفه ریفلاکس اسید باشد، سرفه کردن پس از وعده‌های غذایی و در طول شب به طور خاص شایع است⁷.

نشانه‌های فتق هیاتال که نباید نادیده بگیرید

نشانه‌های غیرمعمول که باید مراقب باشید

دو نوع اصلی از فتق هیاتال وجود دارد: فتق هیاتال لغزنده (Sliding Hiatal Hernia) و فتق پاراازوفاژیال (Paraesophageal Hernia). حدود ۹۵ درصد از کل موارد فتق هیاتال از نوع لغزنده هستند که در آن محل اتصال مری و معده به صورت متناوب به داخل و خارج قفسه سینه می‌لغزد⁸. فتق پاراازوفاژیال شامل جابجایی محل اتصال مری و معده، بخشی از معده یا سایر اندام‌های شکمی (مانند روده کوچک، طحال) به داخل قفسه سینه است. هر دو نوع می‌توانند علائم رایج شبیه به GERD را ایجاد کنند، اما فقط فتق پاراازوفاژیال علائم نادر و شدیدتری را به وجود می‌آورد.

تنگی نفس

برآمدگی معده و سایر اندام‌ها به داخل قفسه سینه می‌تواند به ریه‌ها فشار وارد کند. این فشار از انبساط کامل دیافراگم جلوگیری می‌کند و در نهایت منجر به تنگی نفس می‌شود⁹. این یک علامت هشداردهنده است که نشان می‌دهد فتق به فضای تنفسی تجاوز کرده است.

افزایش ضربان قلب

هنگامی که یک فتق هیاتال پاراازوفاژیال به اندازه کافی بزرگ باشد که به قلب یا ساختارهای اطراف آن فشار وارد کرده یا آن‌ها را تحریک کند، ممکن است تاکی‌کاردی (افزایش ضربان قلب) رخ دهد. یک فتق هیاتال بزرگ می‌تواند بر عصب واگ فشار آورده و آن را تحریک کند که این امر به نوبه خود منجر به افزایش ضربان قلب می‌شود¹⁰.

درد شدید قفسه سینه

بخش فتق یافته معده ممکن است دیافراگم، مری یا قلب را فشرده کند. این فشردگی می‌تواند باعث درد قفسه سینه شود که به تدریج بدتر می‌شود. گاهی اوقات این درد ممکن است آنقدر شدید باشد که علائم حمله قلبی را تقلید کند⁴. در این شرایط، جستجوی فوری مراقبت‌های پزشکی حیاتی است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

علائم خفیف فتق هیاتال اغلب با تغییرات سبک زندگی و داروها قابل کنترل هستند. با این حال، برخی علائم ممکن است نشان‌دهنده عوارض جدی باشند. در صورت بروز هر یک از علائم زیر، باید فوراً به دنبال مراقبت‌های پزشکی باشید¹¹، ¹².

درد شدید قفسه سینه: که به طور ناگهانی شروع شده یا به شدت افزایش یابد.
مشکل در تنفس: یا تنگی نفس ناگهانی.
مدفوع خونی: یا تیره رنگ که نشان‌دهنده خونریزی داخلی است.
استفراغ خون: که یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود.
ناتوانی در دفع مدفوع یا گاز: که نشان‌دهنده انسداد احتمالی است.
تهوع غیرمولد (Non-productive retching): یا تلاش‌های شدید برای استفراغ بدون خروج محتوا.
ضربان قلب سریع: یا نامنظم که پایدار باشد.

سؤالات متداول

درد ناشی از فتق هیاتال در کجا قرار دارد؟

درد ناشی از فتق هیاتال معمولاً در قسمت فوقانی شکم یا ناحیه قفسه سینه احساس می‌شود. این درد اغلب به صورت سوزش سر دل، ناراحتی عمومی، یا احساس فشار در پشت جناغ سینه همراه با فتق هیاتال بروز پیدا می‌کند¹. شدت و محل درد می‌تواند بسته به اندازه فتق و میزان ریفلاکس متفاوت باشد.

شعله‌ور شدن علائم فتق هیاتال چه احساسی دارد؟

علائم فتق هیاتال می‌تواند پس از خوردن وعده‌های غذایی شعله‌ور شود. این علائم ممکن است شامل سوزش سر دل، برگشت اسید معده یا غذا، درد قفسه سینه و مشکل در بلع باشند. ناراحتی غالباً هنگام دراز کشیدن، خم شدن یا پس از مصرف وعده‌های غذایی بزرگ بدتر می‌شود²، زیرا این موقعیت‌ها فشار بیشتری به معده وارد می‌کنند.

آیا فتق هیاتال با افزایش سن بدتر می‌شود؟

پیشرفت فتق هیاتال می‌تواند در افراد مختلف متفاوت باشد، اما فتق‌های هیاتال می‌توانند با افزایش سن، بزرگتر شوند. عوامل سبک زندگی مانند چاقی، سیگار کشیدن و رژیم غذایی نامناسب نیز می‌توانند به مرور زمان علائم را تشدید کنند¹³. بنابراین، مدیریت دقیق این عوامل می‌تواند در کنترل وضعیت کمک‌کننده باشد.

اگر فتق هیاتال درمان نشود چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر فتق هیاتال بدون درمان رها شود، می‌تواند منجر به عوارض جدی شود. ریفلاکس مزمن (GERD) یک پیامد شایع است که می‌تواند باعث التهاب و آسیب به مری شود. در موارد شدید، فتق هیاتال می‌تواند به خفگی یا انسداد بخش فتق یافته معده منجر شود¹⁴. این حالت یک اورژانس پزشکی است و نیاز به جراحی فوری دارد.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: