نگاهی جامع به سرطان تخمدان

سرطان تخمدان اغلب علائم مبهمی ایجاد می‌کند که شباهت زیادی به نشانه‌های سایر بیماری‌ها دارند و این موضوع تشخیص زودهنگام آن را با چالش‌های جدی روبرو می‌سازد. عواملی نظیر سابقه خانوادگی، افزایش سن، انجام هورمون درمانی و نداشتن سابقه بارداری جزو ریسک فاکتورهای شناخته‌شده برای این بیماری محسوب می‌شوند. در مقابل، بارداری و مصرف قرص‌های ضدبارداری خوراکی از جمله عواملی هستند که به طور بالقوه می‌توانند خطر ابتلا به این سرطان را کاهش دهند.

گزینه‌های درمانی موجود و میزان بقای بیمار، کاملاً به نوع و مرحله سرطان تخمدان بستگی دارد. تشخیص زودهنگام می‌تواند به طور چشمگیری شانس موفقیت درمان و بقای طولانی‌مدت را افزایش دهد. این بیماری یکی از شایع‌ترین علل مرگ و میر ناشی از سرطان در بین زنان در ایالات متحده است، هرچند خبر خوب این است که آمار مرگ‌ومیر ناشی از سرطان تخمدان در طول دو دهه گذشته در حال کاهش بوده است. انجمن سرطان آمریکا (ACS) پیش‌بینی می‌کند که در سال ۲۰۲۵، حدود ۲۰,۸۹۰ نفر در ایالات متحده با تشخیص سرطان تخمدان روبرو خواهند شد. تخمین زده می‌شود که تقریباً ۱.۱ درصد از زنان در طول عمر خود به این بیماری مبتلا می‌شوند¹. این مقاله به بررسی نحوه تشخیص علائم و انتظارات پس از دریافت تشخیص می‌پردازد.

سرطان تخمدان چیست؟

سرطان تخمدان به رشد سلول‌های سرطانی در داخل یا اطراف تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ یا صفاق (پریتونئوم) اطلاق می‌شود. تخمدان‌ها اندام‌های تولید مثلی هستند که تخمک‌ها را برای لقاح تولید می‌کنند، در حالی که لوله‌های فالوپ تخمدان‌ها را به دهانه رحم متصل می‌کنند. صفاق نیز غشایی است که سطح داخلی لگن و شکم را پوشش می‌دهد.

انواع سرطان تخمدان

متخصصان مراقبت‌های بهداشتی انواع سرطان تخمدان را بر اساس نوع سلولی که تومور در آن شکل می‌گیرد، دسته‌بندی می‌کنند. سه نوع سلولی رایج که تومورها در آن‌ها شکل می‌گیرند، عبارتند از:

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

سلول‌های اپیتلیال: این سلول‌ها در پوشش سطحی تخمدان یافت می‌شوند.
سلول‌های زایشی (Germ Cells): این سلول‌ها در نهایت به تخمک برای تولید مثل تبدیل خواهند شد.
سلول‌های استرومایی (Stromal Cells): این سلول‌ها هورمون‌ها را ترشح کرده و ساختارهای تخمدان‌ها را به هم مرتبط می‌کنند.

تومورهای اپیتلیال شایع‌ترین و تهاجمی‌ترین نوع سرطان تخمدان هستند و در حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد از افراد مبتلا مشاهده می‌شوند. تومورهای سلول زایشی اغلب خوش‌خیم هستند، و در ۹۰ درصد از مواردی که سرطانی می‌شوند، درمان به طور مؤثری عمل می‌کند.

علائم

بیشتر سرطان‌های تخمدان در اپیتلیوم یا پوشش بیرونی تخمدان شروع می‌شوند. در مراحل اولیه بیماری، ممکن است علائم کمی وجود داشته باشند یا هیچ علامتی بروز نکند. اگر علائمی ظاهر شوند، می‌توانند شبیه به سایر بیماری‌ها مانند سندرم پیش از قاعدگی، سندروم روده تحریک‌پذیر یا مشکل موقتی مثانه باشند. اما در سرطان تخمدان، این علائم به طور مداوم ادامه یافته و به تدریج تشدید می‌شوند.

علائم اولیه احتمالی عبارتند از:

درد یا احساس فشار در ناحیه لگن
خونریزی غیرمنتظره واژینال
درد در ناحیه کمر یا شکم
نفخ شکمی
احساس سیری سریع هنگام خوردن غذا
تغییر در الگوهای دفع ادرار، مانند تکرر ادرار
تغییر در عادات روده، مانند یبوست

در صورت ماندگاری هر یک از این علائم برای مدت دو هفته یا بیشتر، فرد باید فوراً به پزشک مراجعه کند. همچنین ممکن است علائم دیگری مانند تهوع و سوء هاضمه، از دست دادن اشتها، کاهش وزن، تنگی نفس و خستگی شدید نیز مشاهده شود. این علائم می‌توانند در صورتی که سرطان به سایر قسمت‌های بدن گسترش یابد، تغییر کنند.

علل و عوامل خطر

سرطان تخمدان زمانی ایجاد می‌شود که سلول‌های این ناحیه از بدن به طور کنترل‌نشده تقسیم شده و تکثیر می‌یابند. اگرچه علت دقیق سرطان تخمدان به وضوح مشخص نیست، اما کارشناسان برخی از عوامل خطر را شناسایی کرده‌اند که می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند².

این عوامل خطر شامل موارد زیر هستند:

داشتن سابقه خانوادگی سرطان پستان یا تخمدان
کهولت سن و بالا بودن سن فرد
داشتن فرزند در سنین بالا یا نداشتن سابقه فرزندآوری
سابقه قبلی ابتلا به سرطان پستان
انجام هورمون درمانی جایگزین
داشتن اضافه وزن یا چاقی مفرط

سابقه خانوادگی

داشتن یک خویشاوند نزدیک با سابقه سرطان تخمدان یا پستان، شانس ابتلای فرد به سرطان تخمدان را افزایش می‌دهد. انجام غربالگری ژنتیکی برای شناسایی جهش‌های احتمالی در ژن BRCA می‌تواند به تعیین ریسک بالاتر ابتلا به هر دو نوع سرطان کمک کند.

سن

سرطان تخمدان در افراد مسن‌تر شایع‌تر است. در واقع، تقریباً نیمی از موارد سرطان تخمدان پس از ۶۳ سالگی رخ می‌دهند و این موضوع نشان‌دهنده اهمیت غربالگری در این گروه سنی است.

سابقه تولید مثلی

داشتن یک یا چند بارداری کامل با خطر کمتری از ابتلا به سرطان تخمدان مرتبط است. هر چه تعداد بارداری‌های فرد بیشتر باشد، به نظر می‌رسد خطر ابتلا کاهش می‌یابد و شیردهی نیز ممکن است خطر را بیشتر کاهش دهد. با این حال، داشتن فرزند در سنین بالا (بعد از ۳۵ سالگی) یا هرگز فرزند نداشتن، با خطر بالاتری از ابتلا به این بیماری مرتبط است. افرادی که از برخی روش‌های درمان ناباروری استفاده می‌کنند، ممکن است شانس بالاتری برای ایجاد سلول‌های مرزی (Borderline) داشته باشند، اما همه مطالعات این موضوع را تأیید نمی‌کنند. افرادی که از قرص‌های ضدبارداری خوراکی یا هورمون‌های تزریقی جلوگیری از بارداری استفاده می‌کنند نیز به نظر می‌رسد خطر کمتری برای ابتلا دارند.

سرطان پستان

افرادی که سابقه سرطان پستان دارند، به دلیل تغییرات احتمالی در ژن BRCA، شانس بالاتری برای ابتلا به سرطان تخمدان دارند. به همین دلیل، برخی از افراد مبتلا به سرطان پستان که نتیجه آزمایش جهش ژنی آن‌ها مثبت است، ممکن است برای پیشگیری، اقدام به اوفورکتومی (برداشتن تخمدان‌ها با جراحی) کنند.

هورمون درمانی

به نظر می‌رسد انجام هورمون درمانی جایگزین (HRT) پس از یائسگی، خطر ابتلا به سرطان تخمدان را افزایش می‌دهد، به ویژه اگر در این درمان از پروژستین‌های مصنوعی استفاده شود.

چاقی و اضافه وزن

سرطان تخمدان در افرادی که شاخص توده بدنی (BMI) آن‌ها بالاتر از ۳۰ است، شیوع بیشتری دارد. این ارتباط نشان می‌دهد که مدیریت وزن نقش مهمی در کاهش خطر ایفا می‌کند.

جراحی‌های زنان و زایمان

انجام جراحی برای برداشتن رحم، که هیسترکتومی نامیده می‌شود، ممکن است خطر ابتلا به سرطان تخمدان را تا حدود یک سوم کاهش دهد.

ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)

دانشمندان ارتباط‌هایی بین ویروس HPV و انواع سرطان‌ها از جمله سرطان لوزه و دهانه رحم یافته‌اند. نویسندگان یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۱ گزارش دادند که نرخ بالاتری از HPV در بین افراد مبتلا به سرطان تخمدان مشاهده شده است. با این حال، تحقیقات بیشتری لازم است تا مشخص شود که آیا HPV مستقیماً باعث این سرطان می‌شود یا در ایجاد آن نقش دارد.

سایر عوامل خطر احتمالی

سایر عواملی که ممکن است خطر ابتلا به برخی از انواع سرطان تخمدان را افزایش دهند، شامل داشتن سطوح بالای آندروژن‌ها (هورمون‌های مردانه)، برخی عوامل رژیم غذایی و استفاده از پودر تالک است. با این وجود، ارتباط قطعی و مستحکمی بین این عوامل و سرطان تخمدان هنوز توسط محققان اثبات نشده است.

مراحل سرطان تخمدان

پس از تشخیص سرطان تخمدان، متخصصان مراقبت‌های بهداشتی باید مرحله (Stage) و درجه (Grade) آن را تعیین کنند تا برنامه درمانی مناسبی را اتخاذ نمایند. پزشکان معمولاً سرطان را بر اساس یک مقیاس چهار مرحله‌ای درجه‌بندی می‌کنند.

مرحله ۱: تعداد کمی از سلول‌های سرطانی در محل اولیه اندام (تخمدان) وجود دارند.
مرحله ۲: رشد سرطان بزرگ‌تر از مرحله ۱ است، اما همچنان در بافت‌های اندام اصلی محدود باقی مانده است.
مرحله ۳: در این مرحله، سرطان بزرگ‌تر شده و ممکن است به بافت‌های مجاور گسترش یافته باشد. سلول‌های سرطانی همچنین ممکن است در غدد لنفاوی نزدیک مشاهده شوند.
مرحله ۴: پزشکان ممکن است در این مرحله سرطان را دوردست، ثانویه یا متاستاتیک بنامند. سرطان مرحله ۴ به این معنی است که سلول‌های سرطانی در اندام دیگری از بدن وجود دارند.

هرچه عدد مرحله بالاتر باشد، سرطان شدیدتر است و تشخیص زودهنگام معمولاً به معنای مؤثرتر بودن درمان است. با این حال، عوامل دیگری مانند سن فرد، سلامت عمومی و نوع یا درجه سلول سرطانی نیز می‌توانند بر این نتیجه تأثیر بگذارند، زیرا برخی از انواع سرطان تهاجمی‌تر از سایرین هستند.

تشخیص

اگر غربالگری روتین یا علائم بیمار نشان دهد که فرد ممکن است مبتلا به سرطان تخمدان باشد، پزشک معمولاً اقدامات زیر را انجام می‌دهد:

سؤال در مورد سابقه پزشکی شخصی و خانوادگی
انجام معاینه لگنی کامل

همچنین ممکن است آزمایش‌های زیر را توصیه کند:

آزمایش خون: این آزمایش‌ها برای بررسی سطوح بالای نشانگری به نام CA-125 انجام می‌شوند.
آزمایش‌های تصویربرداری: نمونه‌هایی از این آزمایش‌ها شامل سونوگرافی واژینال، اسکن MRI یا اسکن CT است.
لاپاراسکوپی: یک متخصص یک لوله نازک دارای دوربین را از طریق یک سوراخ کوچک در شکم وارد می‌کند تا تخمدان‌ها را مشاهده کرده و احتمالاً برای بیوپسی نمونه بافتی بگیرد.
بیوپسی (نمونه‌برداری): این فرآیند شامل بررسی میکروسکوپی نمونه بافت است.

تنها از طریق بیوپسی است که می‌توان وجود سرطان در فرد را تأیید کرد. این نمونه‌برداری ممکن است به عنوان بخشی از ارزیابی اولیه یا پس از جراحی برای برداشتن تومور انجام شود. در صورت تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان، تقریباً ۹۴ درصد از افراد بیش از ۵ سال پس از تشخیص زنده می‌مانند و این موضوع اهمیت حیاتی غربالگری و توجه به علائم را نشان می‌دهد.

درمان

درمان سرطان تخمدان به عوامل زیادی از جمله نوع، مرحله و درجه سرطان، سن و سلامت عمومی فرد و همچنین ترجیحات شخصی و دسترسی به درمان بستگی دارد. گزینه‌های درمانی معمولاً شامل موارد زیر هستند:

جراحی: انتخاب نوع جراحی به نوع سرطان و میزان گسترش آن بستگی دارد. گزینه‌های جراحی شامل هیسترکتومی، برداشتن یک یا هر دو تخمدان و حذف غدد لنفاوی درگیر است. پزشک گزینه‌های مناسب را با فرد در میان خواهد گذاشت.
شیمی‌درمانی: هدف این داروها کشتن سلول‌های سرطانی است. اگر فرد داروهای شیمی‌درمانی را به صورت خوراکی یا تزریقی مصرف کند، این داروها بر کل بدن تأثیر می‌گذارند. گزینه دیگری شیمی‌درمانی داخل صفاقی (Intraperitoneal Chemotherapy) است که در آن دارو مستقیماً از طریق یک لوله به ناحیه بدن درگیر با سرطان رسانده می‌شود؛ شیمی‌درمانی می‌تواند عوارض جانبی گسترده‌ای داشته باشد، به ویژه اگر کل بدن را تحت تأثیر قرار دهد.
درمان هدفمند (Targeted therapy): برخی از درمان‌ها سلول‌های خاصی را که به رشد سرطان کمک می‌کنند، هدف قرار می‌دهند. مثال‌ها شامل درمان آنتی‌بادی مونوکلونال و مهارکننده‌های رگ‌زایی (Angiogenesis Inhibitors) است. درمان هدفمند با هدف قرار دادن عملکردهای خاص، عوارض جانبی گسترده را محدود می‌کند.
پرتودرمانی: این تکنیک از پرتوهای ایکس برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. یک روش برای انجام این کار، تزریق مایع رادیواکتیو به صفاق است که می‌تواند به افراد مبتلا به سرطان پیشرفته تخمدان کمک کند.
ایمونوتراپی (زیست‌درمانی): این روش با هدف تقویت توانایی سیستم ایمنی بدن برای دفاع در برابر سرطان انجام می‌شود. واکسن درمانی شامل تزریق موادی است که تومور را پیدا کرده و از بین می‌برند و ممکن است برای افراد مبتلا به سرطان پیشرفته تخمدان مفید باشد.

برخی از این روش‌ها نسبتاً جدید هستند. برخی افراد ممکن است انتخاب کنند که به یک کارآزمایی بالینی بپیوندند تا به جدیدترین رویکردهای درمانی دسترسی پیدا کنند.

پیشگیری

اگرچه هیچ راه شناخته‌شده‌ای برای پیشگیری کامل از سرطان تخمدان وجود ندارد، برخی عوامل با کاهش خطر مرتبط هستند. این عوامل کاهش‌دهنده خطر شامل موارد زیر است:

مصرف قرص‌های ضدبارداری خوراکی به مدت ۵ سال یا بیشتر
داشتن سابقه زایمان
شیردهی به مدت حداقل یک سال
انجام برخی اقدامات جراحی مانند اوفورکتومی، بستن لوله فالوپ (Tubal Ligation) یا هیسترکتومی

انجمن سرطان آمریکا همچنین توصیه می‌کند که برای کاهش خطر، افراد از یک رژیم غذایی سالم و متعادل پیروی کنند، وزن خود را در حد متوسط نگه دارند و در صورت مصرف دخانیات، آن را ترک کنند. علاوه بر این، معاینات منظم و صحبت در مورد هرگونه علامت با پزشک می‌تواند به تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان کمک کرده و چشم‌انداز بیمار را بهبود بخشد.

نرخ‌های بقا

بر اساس داده‌های مؤسسه ملی سرطان، میزان مرگ و میر ناشی از سرطان تخمدان تقریباً ۵.۹ نفر در هر ۱۰۰,۰۰۰ نفر در سال است. این نرخ برای گروه‌های خاصی از جمله زنان اسپانیایی‌تبار، سیاه‌پوست، آسیایی آمریکایی یا اهالی جزایر اقیانوس آرام کمی پایین‌تر است.

نرخ‌های بقای ۵ ساله فعلی برای سرطان تخمدان، درصد افرادی را نشان می‌دهد که پس از دریافت تشخیص در سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۷، به مدت ۵ سال یا بیشتر زنده مانده‌اند. چشم‌انداز بقا به مرحله و نوع سرطان بستگی دارد، اما عوامل فردی مانند سن، سلامت عمومی و دسترسی به درمان نیز بر نرخ بقا تأثیر می‌گذارند. انجمن سرطان آمریکا نرخ بقا را برای سه نوع سرطان تخمدان و سرطان لوله فالوپ این‌گونه ارائه می‌دهد:

مرحله	سرطان اپیتلیال تهاجمی تخمدان	تومورهای استرومایی تخمدان	تومورهای سلول زایشی تخمدان	سرطان لوله فالوپ
موضعی	۹۲%	۹۶%	۹۸%	۹۲%
منطقه‌ای	۷۱%	۸۸%	۹۴%	۶۶%
دوردست	۳۲%	۷۵%	۷۶%	۴۰%

سؤالات متداول (FAQ)

سرطان تخمدان چگونه شروع می‌شود؟

برخی تحقیقات حاکی از آن است که سرطان تخمدان ممکن است در واقع در سلول‌های انتهایی لوله‌های فالوپ، که تخمدان‌ها را به رحم متصل می‌کنند، شروع به شکل‌گیری کند. جهش‌های ژنتیکی ارثی یا اکتسابی، که باعث سرطانی شدن سلول‌های سالم می‌شوند، نیز می‌توانند از عوامل مؤثر در این بیماری باشند.

نشانه‌های هشداردهنده اولیه سرطان تخمدان چیست؟

برخی از علائم اولیه سرطان تخمدان ممکن است شامل نفخ یا تورم شکم، کاهش اشتها، احساس نیاز مکرر به دفع ادرار و درد یا حساسیت در شکم باشد. خستگی، سوء هاضمه و کاهش وزن ناخواسته نیز از دیگر علائم احتمالی هستند. در صورت تجربه هر یک از این علائم، بهتر است با یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی مشورت شود.

آیا پزشکان می‌توانند سرطان تخمدان را درمان کنند؟

پزشکان می‌توانند بسیاری از انواع سرطان تخمدان را با موفقیت درمان کنند. در واقع، نرخ بقای ۵ ساله می‌تواند بسته به نوع و مرحله خاص سرطان تخمدان، از ۳۲٪ تا ۹۸٪ متغیر باشد. با این حال، چندین عامل از جمله سن فرد، سلامت عمومی و پاسخ به درمان می‌توانند بر نتایج درمان تأثیر بگذارند.

امید به زندگی یک زن مبتلا به سرطان تخمدان چقدر است؟

بر اساس داده‌های سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱، حدود ۵۱.۶ درصد از افراد حداقل ۵ سال پس از دریافت تشخیص سرطان تخمدان زنده می‌مانند. این میزان ممکن است بسته به نوع و مرحله سرطان و چگونگی پاسخ فرد به درمان متغیر باشد. تشخیص زودهنگام می‌تواند چشم‌انداز فرد را به طور قابل توجهی بهبود بخشد؛ حدود ۹۱.۷ درصد از افراد پس از دریافت تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان، ۵ سال یا بیشتر زندگی می‌کنند.

آیا فرد باید تحت غربالگری سرطان تخمدان قرار گیرد؟

به طور معمول، غربالگری سرطان تخمدان برای افرادی که عوامل خطر از پیش تعیین‌شده‌ای ندارند، توصیه نمی‌شود. با این حال، برای افرادی که در معرض خطر بالای سرطان تخمدان هستند، مانند کسانی که سندرم ارثی، جهش ژنتیکی، یا سابقه خانوادگی قوی دارند، پزشکان ممکن است غربالگری را توصیه کنند.

نتیجه‌گیری

همه انواع سرطان تخمدان در صورت تشخیص در مراحل اولیه قابل درمان هستند و برخی از انواع آن نیز در مراحل بعدی به شدت قابل درمان می‌باشند. در هنگام بررسی آمار بقای سرطان تخمدان، شایان ذکر است که پیشرفت‌های پزشکی در طول ۲۰ سال گذشته به طور مداوم چشم‌انداز این بیماری را بهبود بخشیده‌اند.

جستجوی کمک در صورت بروز هر گونه علائم مشکوک می‌تواند منجر به تشخیص زودهنگام شود و این امر شانس دریافت درمان مؤثر را به میزان قابل توجهی افزایش خواهد داد. هیچ کس نباید علائم مبهم یا مداوم را نادیده بگیرد.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: