ویتامین D در PCOS؛ ۳ دلیل برای توجه به آن

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا PCOS فقط یک اختلال مربوط به تخمک‌گذاری و قاعدگی نیست. این سندرم می‌تواند با مقاومت به انسولین، افزایش خطر اختلالات متابولیک، مشکلات خلقی و دشواری در باروری همراه باشد.

از طرف دیگر، کمبود ویتامین D در زنان مبتلا به PCOS شایع گزارش شده است. برخی مطالعات برآورد کرده‌اند که حدود ۶۷ تا ۸۵ درصد از زنان مبتلا به PCOS دچار کمبود ویتامین D هستند.

اما آیا این یعنی همه زنان مبتلا به PCOS باید مکمل ویتامین D مصرف کنند؟ نه لزوماً. شواهد درباره اثر مکمل ویتامین D بر پیامدهای مختلف PCOS یکدست نیست و بیشترین منطق برای مصرف مکمل، زمانی وجود دارد که کمبود یا ناکافی بودن ویتامین D با آزمایش مشخص شده باشد.

با این حال، سه حوزه وجود دارد که دریافت کافی ویتامین D در آنها ممکن است اهمیت داشته باشد.

۱. ممکن است به مشکلات باروری کمک کند

یکی از ویژگی‌های شایع PCOS، بی‌نظمی قاعدگی و اختلال در تخمک‌گذاری است. از آنجا که تخمک‌گذاری منظم برای بارداری اهمیت دارد، این اختلال می‌تواند احتمال بارداری را کاهش دهد.

ویتامین D نیز در برخی فرایندهای مرتبط با عملکرد دستگاه تولیدمثل نقش دارد و مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نشان داده‌اند که این ویتامین می‌تواند در رشد و بلوغ تخمک‌ها مؤثر باشد.

برخی مطالعات انسانی نیز ارتباط بین وضعیت ویتامین D و پیامدهای باروری در زنان مبتلا به PCOS را بررسی کرده‌اند و در بعضی موارد، مصرف مکمل در کنار درمان‌های باروری با بهبود برخی شاخص‌ها همراه بوده است.

بااین‌حال، باید بین اصلاح کمبود ویتامین D و «درمان ناباروری» تفاوت گذاشت. شواهد موجود به اندازه‌ای قوی نیست که بتوان گفت مصرف ویتامین D به‌تنهایی باعث منظم شدن تخمک‌گذاری یا افزایش قطعی احتمال بارداری می‌شود.

بنابراین در فرد مبتلا به PCOS و کمبود ویتامین D، اصلاح کمبود می‌تواند بخشی از مراقبت کلی باشد، اما جایگزین درمان اختصاصی اختلال تخمک‌گذاری یا درمان ناباروری نیست.

۲. ممکن است به سلامت متابولیک کمک کند

PCOS با افزایش احتمال مشکلات متابولیک همراه است. یکی از مهم‌ترین آنها سندرم متابولیک است؛ مجموعه‌ای از عواملی مانند قند خون بالا، فشار خون بالا، تری‌گلیسرید بالا، HDL پایین و چربی شکمی که خطر بیماری قلبی‌عروقی و دیابت نوع ۲ را افزایش می‌دهند.

در برخی مطالعات، کمبود ویتامین D با مقاومت به انسولین و سندرم متابولیک ارتباط داشته است.

برای مثال، بعضی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که مصرف ویتامین D در زنان مبتلا به PCOS و دارای اضافه‌وزن ممکن است برخی شاخص‌های متابولیک مانند انسولین، تری‌گلیسرید و کلسترول را بهبود دهد. در برخی مطالعات نیز مصرف همزمان ویتامین D و کلسیم با کاهش فشار خون همراه بوده است.

اما اینجا یک نکته بسیار مهم وجود دارد: نتایج مطالعات درباره اثر ویتامین D بر متابولیسم در PCOS یکسان نیستند.

بنابراین نباید از این یافته‌ها نتیجه گرفت که ویتامین D می‌تواند به‌تنهایی مقاومت به انسولین، چاقی شکمی یا خطر دیابت را درمان کند.

برای کاهش خطرات متابولیک PCOS، همچنان عواملی مانند فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل، مدیریت وزن در صورت نیاز و درمان اختصاصی اختلالات قند و چربی خون اهمیت بسیار بیشتری دارند.

۳. ممکن است به وضعیت خلقی کمک کند

اضطراب و افسردگی در زنان مبتلا به PCOS نسبتاً شایع هستند و می‌توانند کیفیت زندگی را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهند.

علت این مشکلات معمولاً یک عامل واحد نیست. تغییرات هورمونی، مشکلات باروری، تغییرات وزن و ظاهر بدن، رشد موهای زائد، فشارهای روانی ناشی از بیماری و مشکلات متابولیک همگی می‌توانند در وضعیت روانی فرد نقش داشته باشند.

از طرف دیگر، کمبود ویتامین D نیز در مطالعات مختلف با افسردگی ارتباط داشته است.

به همین دلیل، این احتمال مطرح شده که اصلاح کمبود ویتامین D در زنان مبتلا به PCOS بتواند به بهبود خلق کمک کند. برخی پژوهش‌ها چنین اثری را گزارش کرده‌اند، اما شواهد هنوز برای اینکه ویتامین D را به‌عنوان درمان مستقل افسردگی یا اضطراب توصیه کنیم، کافی نیست.

اگر فرد مبتلا به PCOS علائم افسردگی یا اضطراب دارد، نباید همه مشکلات روانی را به کمبود ویتامین D نسبت داد. ارزیابی و درمان اختصاصی مشکلات روانی در صورت نیاز همچنان ضروری است.

چه مقدار ویتامین D در PCOS لازم است؟

برای PCOS یک دوز استاندارد و اختصاصی ویتامین D وجود ندارد.

برای بزرگسالان ۱۹ تا ۷۰ سال، مقدار توصیه‌شده معمول ویتامین D حدود ۶۰۰ واحد بین‌المللی در روز است. با این حال، این مقدار الزاماً دوز درمانی برای فردی که کمبود ویتامین D دارد محسوب نمی‌شود.

اگر آزمایش خون کمبود ویتامین D را نشان دهد، پزشک ممکن است بر اساس میزان کمبود، وزن بدن، شرایط پزشکی، داروهای مصرفی و پاسخ به درمان، مقدار متفاوتی تجویز کند.

بنابراین مصرف دوزهای بالای ویتامین D بدون دلیل و بدون بررسی آزمایشگاهی توصیه نمی‌شود. ویتامین D محلول در چربی است و مصرف بیش از حد آن می‌تواند باعث افزایش خطرناک کلسیم خون و عوارضی مانند تهوع، ضعف، تشنگی و آسیب کلیوی شود.

ویتامین D را از کجا دریافت کنیم؟

بدن می‌تواند در اثر قرار گرفتن پوست در معرض نور خورشید ویتامین D تولید کند و نور خورشید یکی از منابع مهم این ویتامین است.

بااین‌حال، مقدار تولید ویتامین D از نور خورشید به عوامل مختلفی مانند فصل، عرض جغرافیایی، زمان روز، رنگ پوست، میزان پوشش بدن و مدت قرار گرفتن در معرض نور بستگی دارد.

بنابراین نمی‌توان برای همه افراد یک مدت مشخص آفتاب گرفتن را به‌عنوان روش تضمینی تأمین ویتامین D تعیین کرد.

از طرف دیگر، تعداد مواد غذایی که به‌طور طبیعی مقدار قابل توجهی ویتامین D دارند محدود است.

منابع غذایی مهم ویتامین D

• ماهی‌های چرب مانند سالمون، ساردین، شاه‌ماهی و ماکرل
• زرده تخم‌مرغ
• شیر و سایر محصولات غذایی غنی‌شده با ویتامین D
• برخی غلات صبحانه غنی‌شده

در بسیاری از افراد، به‌ویژه کسانی که دریافت غذایی کافی ندارند یا در معرض نور خورشید مناسبی نیستند، ممکن است مکمل برای اصلاح کمبود لازم باشد.

آیا هر زن مبتلا به PCOS باید مکمل ویتامین D مصرف کند؟

خیر.

این یکی از مهم‌ترین نکات این موضوع است.

شایع بودن کمبود ویتامین D در PCOS به این معنی نیست که مصرف دوز بالای مکمل برای همه زنان مبتلا به این سندرم ضروری است. ابتدا باید وضعیت ویتامین D فرد ارزیابی شود و سپس در صورت وجود کمبود یا ناکافی بودن، مقدار مناسب تعیین شود.

همچنین نباید از مکمل ویتامین D انتظار داشت که به‌تنهایی PCOS را درمان کند.

PCOS یک اختلال چندعاملی است و بسته به شرایط فرد ممکن است نیاز به مدیریت وزن، اصلاح سبک زندگی، درمان اختلالات قاعدگی یا تخمک‌گذاری، کنترل مقاومت به انسولین، درمان علائم پوستی و مو یا مداخلات مربوط به باروری داشته باشد.

جمع‌بندی

کمبود ویتامین D در زنان مبتلا به PCOS شایع است و اصلاح آن می‌تواند برای سلامت عمومی اهمیت داشته باشد. برخی مطالعات نیز احتمال تأثیر مثبت ویتامین D بر باروری، شاخص‌های متابولیک و خلق‌وخو را مطرح کرده‌اند.

اما نباید این یافته‌ها را بیش از حد تفسیر کرد. شواهد درباره بسیاری از این اثرات هنوز متناقض است و ویتامین D درمان قطعی PCOS، ناباروری، مقاومت به انسولین یا افسردگی محسوب نمی‌شود.

رویکرد منطقی این است که در صورت وجود عوامل خطر یا احتمال کمبود، وضعیت ویتامین D بررسی شود و در صورت نیاز، کمبود با دوز مناسب اصلاح شود. در کنار آن، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی، خواب کافی و درمان اختصاصی مشکلات مرتبط با PCOS همچنان پایه اصلی مدیریت این سندرم هستند.