پرخاشگری انفعالی (Passive Aggressive) به ابراز غیرمستقیم احساسات منفی مانند خشم، نارضایتی یا خصومت اشاره دارد¹. فرد به جای پرخاشگری آشکار، ناراحتیهای خود را به روشهایی ابراز میکند که در ظاهر بیضرر به نظر میرسند. این رفتار میتواند یک عادت گاهبهگاه باشد، اما گاهی اوقات به یک الگوی ناسالم تبدیل میشود که انگیزههای آسیبرسان را پنهان میکند.
نمونههایی از رفتار پرخاشگری انفعالی
تشخیص پرخاشگری انفعالی دشوار است زیرا معمولاً در ظاهر بیضرر است. این امر باعث میشود که فرد پرخاشگر بتواند عدم انکار قابل قبولی (plausible deniability) را حفظ کند.
نمونههای رایج پرخاشگری انفعالی عبارتند از:
- نادیده گرفتن یا “گوستینگ” (Ghosting): قطع ارتباط کامل با کسی بدون ارائه هیچ توضیحی. این روشی است برای ابراز خشم یا نارضایتی در حالی که به طور کامل از درگیری اجتناب میشود.
- سکوت درمانی (Silent Treatment): اگر فرد با مقابله رو در رو راحت نباشد، به جای بیان ناراحتی، آن را با روشهایی مانند سکوت کردن، سرد و دور به نظر رسیدن، یا محکم کوبیدن درها و کابینتها نشان میدهد.
- خصومت پنهان در شوخی: بیان یک تذکر نیشدار، کنایهآمیز یا توهین بیرحمانه به ضرر شما، اما سپس آن را یک شوخی دانستن. پرخاشگری انفعالی اغلب به شکلی نازک در قالب شوخطبعی پنهان میشود.
- تخریب پنهان (Subtle Sabotage): ممکن است کسی ظاهراً با انجام کاری موافقت کند—مثلاً انجام یک کار در محل کار یا انجام یک لطف—اما سپس آن را به طرز ضعیفی انجام دهد. آنها ممکن است با بهانه آوردن یا به تعویق انداختن کار (procrastinating) شما را تضعیف کنند.
- غیبت دورو (Two-faced Gossip): برخی افراد پرخاشگر انفعالی، در روی شما دوستانه رفتار میکنند اما پشت سرتان با دیگران بدگویی میکنند. این الگو به ویژه در محیط کار و گروههای دوستانه شایع است³.
علل پرخاشگری انفعالی
همه ما گاهی اوقات پرخاشگری انفعالی از خود نشان میدهیم، به خصوص زمانی که احساس میکنیم بدون دعوا نمیتوانیم حرف بزنیم (مثلاً با سرپرست یا رئیس). اما اگر این رفتار به یک الگوی مزمن تبدیل شود، دلایل مختلفی ممکن است داشته باشد:
- اجتناب از تعارض (Conflict Avoidance): پرخاشگری انفعالی اغلب به عنوان یک مکانیسم دفاعی برای اجتناب از رویارویی و تعارض استفاده میشود. این الگو میتواند ناشی از کمبود مرزهای سالم، فقدان مهارتهای مؤثر حل مسئله، یا سابقه مورد تأیید قرار نگرفتن یا تنبیه شدن به خاطر قاطعیت باشد. برای مثال، فردی که در فرهنگی بزرگ شده که در آن ارتباط مستقیم ممنوع بوده، ممکن است در بزرگسالی ویژگیهای پرخاشگر انفعالی پیدا کند.
- تروما: ترومای دوران کودکی یک عامل خطر برای نشان دادن پرخاشگری انفعالی در مراحل بعدی زندگی است⁴. افرادی که در سالهای اولیه زندگی خود مورد بیتوجهی قرار گرفته یا تأیید نشدهاند، ممکن است از ابراز مستقیم احساسات منفی ترسیده یا ناتوان باشند.
- بیماریهای سلامت روان: پرخاشگری انفعالی لزوماً نشانهای از بیماری روانی نیست. با این حال، مطالعات نشان میدهند که برخی شرایط سلامت روان—مانند اختلال سازگاری، اختلال شخصیت مرزی (BPD)، اختلالات خوردن و افسردگی—با سطوح بالاتری از ویژگیهای پرخاشگر انفعالی مرتبط هستند. تحقیقات نشان میدهد که بسیاری از افراد مبتلا به افسردگی الگوهای پرخاشگر انفعالی را به عنوان نوعی خودتخریبی توسعه میدهند⁵.
نحوه کنار آمدن با پرخاشگری انفعالی
برخورد با همکاران، دوستان یا اعضای خانواده پرخاشگر انفعالی میتواند دشوار باشد. در اینجا چند راه برای کنار آمدن با این رفتار آورده شده است:
- آرامش خود را حفظ کنید: ممکن است وسوسه شوید که عصبانی شوید، اما سازندهتر است که آرامش خود را حفظ کنید. سعی کنید تا حد امکان تحریک نشوید و خودتان پرخاشگر نشوید.
- استفاده از طنز برای منحرف کردن: شوخی کردن گاهی اوقات میتواند موقعیت را خنثی کرده و فردی را که یک نظر بیادبانه داده است، خلع سلاح کند.
- درک دیدگاه آنها: اغلب یک دلیل پنهان برای پرخاشگری انفعالی وجود دارد. آیا فرد احساس خستگی، نادیده گرفته شدن، یا ناتوانی میکند؟ موضعی همدلانه بگیرید و بپرسید آیا میتوانید کمکی بکنید.
- بررسی واقعیت با دیگران: اگر با الگوی پرخاشگری انفعالی مواجه هستید، ممکن است به خود شک کنید. از یک فرد مورد اعتماد بخواهید تا یک “بررسی واقعیت” انجام دهد و ببیند آیا او نیز وضعیت را به همین شکل درک میکند⁶.
- ثبت مستندات (در محیط کار): در محیطهای حرفهای، اگر احساس میکنید در حال تضعیف شدن هستید، مهم است که همه چیز را مستند کنید. برای جلوگیری از مقصر شناخته شدن، ارتباطات خود را به صورت کتبی ثبت کنید.
- ارتباط مستقیم و محترمانه: برخی افراد پرخاشگر انفعالی متوجه نیستند که رفتارشان چگونه بر دیگران تأثیر میگذارد. ارتباط مستقیم، قاطع و محترمانه گاهی اوقات میتواند پرخاشگری انفعالی را متوقف کند. اگر کسی اظهار نظر آزاردهندهای کرد، سعی کنید در همان لحظه به او اطلاع دهید که چه احساسی دارید.
- قطع ارتباط در صورت لزوم: اگر پرخاشگری انفعالی به یک الگوی سمی و مداوم تبدیل شده و تاکتیکهای بالا جواب ندادهاند، در نظر بگیرید که تماس خود را با فرد محدود کنید. فقط در صورت لزوم یا اصلاً با او صحبت نکنید و سعی کنید اقدامات او را جدی نگیرید. در نهایت، شما فقط میتوانید رفتار خودتان را تغییر دهید و کنترل کنید⁷.
- Merriam-Webster. Passive-aggressive.
- American Psychological Association. Passive-aggressive.
- Lim YO, Suh KH. Development and validation of a measure of passive aggression traits: the passive aggression scale (PAS). Behav Sci (Basel). 2022;12(8):273. doi:10.3390/bs12080273
- Schanz CG, Equit M, Schäfer SK, Käfer M, Mattheus HK, Michael T. Development and psychometric properties of the test of passive aggression. Front Psychol. 2021;12:579183. doi:10.3389/fpsyg.2021.579183
- Schanz CG, Equit M, Schäfer SK, Michael T. Self-directed passive-aggressive behaviour as an essential component of depression: findings from two cross-sectional observational studies. BMC Psychiatry. 2022;22(1):200. doi:10.1186/s12888-022-03850-1
- Crisis & Trauma Resource Institute. 10 strategies for dealing with passive-aggressive people.
- Harvard Business Review. How to deal with a passive-aggressive colleague.
- https://www.health.com/passive-aggressive-7487765
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
