پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز اتولوگ (aHSCT) برای ام‌اس: این درمان در چه جایگاهی قرار دارد؟

برای افراد مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس (ام‌اس)، جست‌وجو برای یافتن گزینه‌های درمانی مؤثر می‌تواند سفری بی‌پایان به نظر برسد. در حالی که داروهای تعدیل‌کننده بیماری (DMTs) نتایج را برای بسیاری از بیماران بهبود داده‌اند، این داروها برای همه کارآمد نیستند و معمولاً به مصرف چندین دهه نیاز دارند.

برای برخی بیماران با ام‌اس عودکننده-بهبود‌یابنده (RRMS)، یک گزینه‌ی جایگزین وجود دارد: درمانی تهاجمی اما بالقوه قدرتمند به نام پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز اتولوگ (aHSCT). این روش با «راه‌اندازی مجدد» سیستم ایمنی، می‌تواند حملات ام‌اس و پیشرفت بیماری را متوقف کند.

این درمان جدید نیست، اما در ایالات متحده به‌طور گسترده استفاده نمی‌شود. با این حال، مطالعات بزرگ‌تر با نتایج قوی و خطر کمتر ممکن است شرایط را تغییر دهند.

پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز اتولوگ (aHSCT) برای ام‌اس: این درمان در چه جایگاهی قرار دارد؟

iStock

روش کار aHSCT

در بیماران مبتلا به ام‌اس عودکننده، سیستم ایمنی به اشتباه به غلاف محافظ رشته‌های عصبی (میلین) در مغز و نخاع حمله می‌کند.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز اتولوگ (aHSCT) نوعی پیوند مغز استخوان است که با «بازتنظیم» سیستم ایمنی عمل می‌کند، با هدف متوقف کردن این حملات و در نتیجه کند یا حتی متوقف کردن پیشرفت بیماری.

سلول‌های بنیادی، سلول‌هایی با توانایی تبدیل به انواع مختلف سلول‌های بدن هستند و به‌عنوان سیستم ترمیم عمل می‌کنند. اتولوگ یعنی سلول‌ها از خود فرد گرفته می‌شوند و خون‌ساز یعنی از سلول‌های بنیادی تشکیل‌دهنده‌ی خون استفاده می‌شود.

این رویکرد «راه‌اندازی مجدد» از دهه ۱۹۹۰ در بیماران ام‌اس به کار رفته است. از آن زمان، این روش ایمن‌تر و دقیق‌تر شده و پژوهش‌ها نشان داده‌اند که می‌تواند سال‌ها به برخی بیماران دوره‌های بهبودی بدون حمله بدهد.

مراحل انجام aHSCT

به گفته‌ی دکتر جفری کوهن (متخصص مغز و اعصاب و مدیر برنامه درمان‌های تجربی در کلینیک کلیولند، اوهایو)، این روش شامل چند مرحله‌ی اصلی است:

جمع‌آوری سلول‌های بنیادی: ابتدا سلول‌های بنیادی از مغز استخوان به خون آزاد می‌شوند، سپس با روشی مشابه دیالیز به نام لکوفرز جمع‌آوری و در آزمایشگاه فریز می‌شوند.
شرطی‌سازی (تخریب ایمنی): بیمار تحت شیمی‌درمانی قرار می‌گیرد تا سلول‌های ایمنی معیوب که موجب عود ام‌اس می‌شوند، نابود شوند.
تزریق سلول‌های بنیادی: سلول‌های جمع‌آوری‌شده ذوب و دوباره به بدن تزریق می‌شوند تا سیستم ایمنی بازسازی شود.
بازیابی: سیستم ایمنی به‌تدریج بازسازی می‌شود و بیمار از نظر عفونت یا عوارض دیگر تحت نظر قرار می‌گیرد.

این روش معمولاً به‌صورت بستری و طی ۴ تا ۶ هفته انجام می‌شود. پس از ترخیص، روند بهبودی طی چند ماه ادامه دارد.

چه کسانی کاندید مناسب برای aHSCT هستند؟

طبق گفته‌ی کوهن، در حال حاضر aHSCT بیشتر برای بیمارانی استفاده می‌شود که از داروهای موجود نتیجه نگرفته‌اند؛ یعنی همچنان دچار حملات یا ضایعات جدید در MRI می‌شوند.

مناسب‌ترین کاندیدها:

مبتلا به ام‌اس عودکننده در مراحل نسبتاً اولیه
سطح ناتوانی متوسط یا کمتر
بدون بیماری‌های مهم دیگر

در مقابل، بیماران با ام‌اس طولانی‌مدت، روند پیشرونده، بدون عود اخیر، سطح بالای ناتوانی یا مشکلات پزشکی دیگر، کمتر سود می‌برند و بیشتر در معرض عوارض قرار دارند.

اثربخشی aHSCT

مطالعات گزارش داده‌اند که این روش می‌تواند بسیار مؤثر باشد و بیماری را برای سال‌ها بدون نیاز به داروهای تعدیل‌کننده مهار کند.

در یک مطالعه‌ی بریتانیایی، بیماران aHSCT نسبت به دو داروی پرقدرت (اوکرلیزوماب و آلمتوزوماب) عود کمتری داشتند. فعالیت MRI در گروه aHSCT مشابه اوکرلیزوماب و کمتر از آلمتوزوماب بود.
یک مطالعه‌ی سوئدی روی ۱۷۴ بیمار نشان داد که ۷۳٪ بیماران تا ۵ سال هیچ نشانه‌ای از فعالیت بیماری نداشتند.

با این حال، این روش برای همه کار نمی‌کند. در همان مطالعه‌ی بریتانیا، ۱۰ تا ۱۵٪ بیماران طی ۵ سال همچنان دچار عود یا ناتوانی شدند.

ماندگاری اثرات درمان

یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های aHSCT توانایی ایجاد بهبودی بلندمدت است. بسیاری از بیماران می‌توانند ۵ تا ۱۰ سال یا بیشتر بدون دارو بمانند.

با این حال، تضمین دائمی نیست. برخی بیماران ممکن است دوباره دچار فعالیت بیماری شوند و به دارو نیاز پیدا کنند.

ایمنی aHSCT

بزرگ‌ترین خطر مربوط به شیمی‌درمانی است. از بین بردن سیستم ایمنی فرد را در برابر عفونت‌های خطرناک آسیب‌پذیر می‌کند.

افراد مسن‌تر، دارای ناتوانی بیشتر یا مشکلاتی مانند بیماری قلبی و ریوی، در معرض عوارض بیشتری قرار دارند.

دسترسی به aHSCT در ایالات متحده

با وجود پتانسیل بالا، این روش در آمریکا هنوز به‌طور گسترده در دسترس نیست.

در تعداد محدودی از مراکز و بیشتر در قالب کارآزمایی بالینی انجام می‌شود.
برخی مراکز (مثل کلینیک کلیولند) آن را برای بیماران منتخب خارج از کارآزمایی هم ارائه می‌دهند.
بسیاری از شرکت‌های بیمه آن را آزمایشی می‌دانند و پوشش هزینه موردی بررسی می‌شود، اغلب پس از چندین مرحله‌ی اعتراض.

آینده‌ی aHSCT

آیا می‌تواند درمانی رایج‌تر شود؟

کارآزمایی‌هایی مثل BEAT-MS در حال مقایسه‌ی aHSCT با بهترین داروهای موجود هستند تا کارایی و هزینه بررسی شود.
انجمن ملی ام‌اس از درمان‌های سلول بنیادی حمایت می‌کند و تاکنون بیش از ۶۰ میلیون دلار در تحقیقات سرمایه‌گذاری کرده است.
برخی کارشناسان معتقدند اگرچه پیوند پرهزینه است، اما می‌تواند در بلندمدت از نظر اقتصادی به‌صرفه‌تر از مصرف مادام‌العمر دارو باشد.

جمع‌بندی

پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز اتولوگ (aHSCT) یک گزینه‌ی درمانی بلندمدت برای برخی بیماران ام‌اس عودکننده است، به‌ویژه کسانی که به درمان‌های دیگر پاسخ نداده‌اند.
مطالعات نشان داده‌اند که می‌تواند سال‌ها بهبودی و کاهش عود ایجاد کند، اما تضمینی برای درمان قطعی نیست.
خطرات جدی مانند عفونت و عوارض شیمی‌درمانی وجود دارد.
هنوز در آمریکا به‌طور گسترده در دسترس نیست، اما پژوهش‌ها و حمایت بیشتر می‌تواند در آینده آن را به درمانی رایج‌تر تبدیل کند.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: