چرا وزن شما ممکن است در یک روز چند کیلو تغییر کند؟

اگر صبح روی ترازو عددی ببینید و چند ساعت بعد با چند کیلو افزایش یا کاهش مواجه شوید، احتمالاً اولین فکر این است که «چربی بدنم تغییر کرده است». اما در بیشتر موارد، چنین نوسان سریعی ارتباطی با افزایش یا کاهش واقعی چربی بدن ندارد.

وزن بدن در طول روز تحت تأثیر غذا و نوشیدنی، آب بدن، فعالیت بدنی، تغییرات هورمونی، دفع و بعضی داروها تغییر می‌کند. بنابراین بالا و پایین شدن عدد ترازو در فاصله چند ساعت کاملاً ممکن است.

چرا وزن در یک روز چند کیلو تغییر می‌کند؟

۱. غذایی که می‌خورید و مایعاتی که می‌نوشید

ساده‌ترین دلیل، وزن فیزیکی غذا و مایعات است.

اگر بلافاصله بعد از یک وعده غذایی خودتان را وزن کنید، وزن ثبت‌شده شامل بخشی از غذایی است که هنوز در دستگاه گوارش شما قرار دارد. همین موضوع درباره نوشیدنی‌ها نیز صدق می‌کند.

تا زمانی که غذا و مایعات هضم، جذب یا دفع شوند، بخشی از وزن آن‌ها همچنان روی ترازو دیده می‌شود.

بنابراین افزایش وزن چند صد گرم یا حتی بیشتر بعد از یک وعده غذایی به معنی افزایش چربی بدن نیست.

۲. نمک و کربوهیدرات می‌توانند آب بدن را تغییر دهند

مصرف بعضی غذاها می‌تواند باعث افزایش موقت آب بدن شود.

غذاهای حاوی سدیم زیاد می‌توانند احتباس آب را افزایش دهند. افزایش مصرف کربوهیدرات نیز می‌تواند به دلیل افزایش ذخایر گلیکوژن، آب بیشتری را همراه خود در بدن نگه دارد.

به همین دلیل ممکن است بعد از یک وعده غذایی شور یا یک روز با مصرف کربوهیدرات بیشتر، عدد ترازو افزایش پیدا کند؛ بدون اینکه این افزایش معادل افزایش چربی بدن باشد.

این موضوع یکی از دلایلی است که وزن روزانه را نباید به‌تنهایی برای ارزیابی موفقیت یک رژیم کاهش وزن تفسیر کرد.

۳. ورزش می‌تواند وزن را هم بالا ببرد و هم پایین بیاورد

فعالیت بدنی نیز می‌تواند باعث تغییر موقت وزن شود.

اگر تمرین شدید داشته باشید و مقدار زیادی عرق کنید، ممکن است بلافاصله بعد از ورزش وزن شما کاهش پیدا کند. این کاهش عمدتاً ناشی از از دست دادن آب است، نه سوزاندن مقدار زیادی چربی.

از طرف دیگر، پس از تمرین، بدن برای فرایندهای ترمیم و سازگاری عضلات ممکن است موقتاً آب بیشتری نگه دارد. در نتیجه، گاهی وزن روز بعد از تمرین افزایش پیدا می‌کند.

پس افزایش عدد ترازو پس از یک جلسه تمرین لزوماً به معنی افزایش چربی نیست.

۴. تغییرات هورمونی

هورمون‌ها نیز در تنظیم تعادل آب و سدیم بدن نقش دارند.

تغییرات هورمونی، از جمله تغییرات مرتبط با چرخه قاعدگی یا دوران یائسگی، می‌توانند باعث احتباس موقت مایعات و افزایش وزن شوند.

هورمون‌هایی مانند استروژن، پروژسترون، کورتیزول و آلدوسترون در تنظیم تعادل مایعات و سدیم نقش دارند و تغییرات آن‌ها می‌تواند روی عدد ترازو اثر بگذارد.

به همین دلیل، مقایسه وزن در روزهای مختلف چرخه قاعدگی بدون در نظر گرفتن این تغییرات می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

۵. بعضی داروها

برخی داروها نیز می‌توانند باعث احتباس مایعات یا تغییر وزن شوند.

از جمله داروهایی که ممکن است در برخی افراد با این مسئله ارتباط داشته باشند می‌توان به بعضی از:

• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)
• کورتیکواستروئیدها
• برخی آنتی‌بیوتیک‌ها
• مهارکننده‌های ACE
• نیترات‌ها
• داروهای هورمونی پیشگیری از بارداری
• انسولین

اشاره کرد.

البته این بدان معنا نیست که هر فردی که این داروها را مصرف می‌کند دچار افزایش وزن می‌شود. نوع دارو، دوز، شرایط فرد و مدت مصرف اهمیت دارند.

اگر بعد از شروع یک داروی جدید، افزایش وزن ناگهانی یا تورم مشاهده کردید، بهتر است موضوع را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید و دارو را خودسرانه قطع نکنید.

چه زمانی نوسان وزن نیاز به بررسی پزشکی دارد؟

بیشتر تغییرات روزانه وزن طبیعی هستند، اما بعضی تغییرات را نباید صرفاً به «نوسان معمول وزن» نسبت داد.

یکی از موارد مهم، ادم یا تجمع غیرطبیعی مایع در بافت‌ها است.

اگر افزایش وزن با علائمی مانند موارد زیر همراه باشد، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند:

• تورم واضح دست‌ها، پاها یا سایر قسمت‌های بدن
• افزایش وزن سریع و مداوم
• تورمی که برطرف نمی‌شود
• تنگی نفس یا علائم جدید همراه با تورم

ادم گاهی می‌تواند با بیماری‌های زمینه‌ای، از جمله مشکلات قلبی یا کلیوی، ارتباط داشته باشد.

در طرف مقابل، کاهش سریع وزن نیز ممکن است در شرایطی مانند استفراغ یا اسهال شدید رخ دهد و بخشی از آن ناشی از کم‌آبی بدن باشد.

اگر کاهش وزن ناگهانی همراه با علائم کم‌آبی است یا وضعیت ادامه پیدا می‌کند، ارزیابی پزشکی ضروری است.

بهترین زمان برای وزن‌کشی چه زمانی است؟

اگر هدف شما کاهش یا کنترل وزن است، مهم‌تر از اینکه چند بار خودتان را وزن کنید، شرایط وزن‌کشی را ثابت نگه داشتن است.

برای بسیاری از افراد، مناسب‌ترین زمان:

صبح، بعد از استفاده از سرویس بهداشتی و قبل از خوردن صبحانه است.

اگر این زمان برای شما امکان‌پذیر نیست، زمان دیگری را انتخاب کنید و تا حد امکان هر روز در همان شرایط وزن‌کشی کنید.

این کار باعث می‌شود تغییرات واقعی روند وزن از نوسانات ناشی از غذا، نوشیدنی و فعالیت روزانه راحت‌تر تشخیص داده شود.

وزن‌کشی روزانه مفید است، اما برای همه ضروری نیست

برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که وزن‌کشی منظم می‌تواند به مدیریت وزن و کاهش وزن کمک کند. اما این به معنی آن نیست که هرچه بیشتر روی ترازو بروید، نتیجه بهتر خواهد بود.

وزن‌کشی چند بار در روز معمولاً اطلاعات مفیدی درباره روند چربی بدن اضافه نمی‌کند و ممکن است باعث تمرکز بیش از حد روی نوسانات طبیعی وزن شود.

برای بعضی افراد، بالا رفتن عدد ترازو می‌تواند باعث ناامیدی، کاهش عزت‌نفس یا رفتارهای غذایی ناسالم شود.

بنابراین اگر وزن‌کشی روزانه باعث اضطراب یا رفتارهای وسواسی در شما می‌شود، بهتر است دفعات وزن‌کشی را با کمک متخصص تغذیه یا پزشک متناسب با شرایط خود تنظیم کنید.

برای ارزیابی کاهش وزن به یک عدد روزانه وابسته نباشید

اگر هدف کاهش چربی بدن است، تغییرات یک روز به‌تنهایی معیار مناسبی نیستند.

ممکن است فردی یک روز ۷۰۰ گرم بیشتر و روز بعد ۱ کیلوگرم کمتر وزن داشته باشد، بدون اینکه چنین تغییراتی نشان‌دهنده تغییر واقعی در توده چربی باشد.

برای ارزیابی بهتر، می‌توان روند وزن در طول زمان را بررسی کرد؛ مثلاً میانگین وزن چندین روز متوالی را با میانگین دوره‌های قبلی مقایسه کرد.

همچنین در ارزیابی وضعیت بدن، شاخص‌هایی مانند دور کمر، عملکرد ورزشی، ترکیب بدن، میزان گرسنگی و پایبندی به برنامه غذایی می‌توانند در کنار وزن اطلاعات مفیدتری ارائه دهند.

جمع‌بندی

تغییر چند کیلوگرمی وزن در طول یک روز معمولاً به معنی افزایش یا کاهش چند کیلوگرم چربی نیست.

غذا و مایعات موجود در دستگاه گوارش، احتباس آب ناشی از سدیم و کربوهیدرات، ورزش، تغییرات هورمونی و بعضی داروها می‌توانند عدد ترازو را به‌طور موقت تغییر دهند.

برای پیگیری وزن، بهتر است در شرایط مشابه و ترجیحاً صبح‌ها خودتان را وزن کنید و به جای واکنش به یک عدد، روند چند روز یا چند هفته‌ای وزن را بررسی کنید.

اگر تغییر وزن سریع و مداوم باشد یا همراه با تورم، کم‌آبی یا علائم غیرمعمول دیگری رخ دهد، موضوع دیگر صرفاً یک نوسان طبیعی وزن نیست و بهتر است علت آن توسط متخصص بررسی شود.