چرا کمبود ویتامین دی در زنان شایع‌تر است؟ بررسی علمی و راهکارهای عملی

نکات کلیدی مقاله:

• زنان نسبت به مردان بیشتر در معرض کمبود ویتامین د قرار دارند.
• نوسانات هورمونی، به‌ویژه تغییرات استروژن، در متابولیسم ویتامین د نقش دارد.
• سبک زندگی کم‌تحرک در فضای باز، پوشش و استفاده از ضدآفتاب می‌تواند ساخت ویتامین د در پوست را کاهش دهد.

ویتامین د نقش محوری در جذب کلسیم دارد و کمبود آن می‌تواند به کاهش تراکم استخوان و بروز پوکی استخوان منجر شود. وقتی بدن به‌اندازه کافی ویتامین د در اختیار نداشته باشد، استحکام استخوان‌ها کاهش می‌یابد و خطر شکنندگی استخوان‌ها بالا می‌رود. این مسئله در زنان اهمیت بیشتری دارد، زیرا داده‌های پژوهشی نشان می‌دهد احتمال پایین‌بودن سطح ویتامین د در زنان بیشتر از مردان است. برای روشن‌شدن دلایل این تفاوت و پیامدهای آن بر سلامت زنان، با یک کارشناس داروسازی بالینی گفتگو شده است.
این گفت‌وگو برای شفافیت و اختصار ویرایش شده است.

چرا زنان بیشتر دچار کمبود ویتامین د می‌شوند؟

یکی از عوامل مهم، نوسانات هورمونی در بدن زنان است. استروژن در فعال‌سازی ویتامین د نقش دارد و کاهش آن، به‌ویژه در دوران یائسگی و پس از آن، می‌تواند فعال‌شدن ویتامین د را کم کند.
کاهش فعال‌سازی ویتامین د به‌معنای افت جذب کلسیم، پایین‌آمدن سطح ویتامین د در خون و افزایش سرعت تحلیل استخوان است.
در نتیجه، زنان یائسه و پس از یائسگی در معرض خطر بیشتری برای کمبود ویتامین د و پیامدهای استخوانی آن قرار می‌گیرند.

در دوران بارداری و شیردهی نیز نیاز بدن به ویتامین د افزایش می‌یابد.
این افزایش نیاز به‌دلیل بالا رفتن تقاضای کلسیم مادر و حمایت از شکل‌گیری اسکلت جنین است.
اگر این نیازها به‌درستی تأمین نشود، احتمال افت سطح ویتامین د بیشتر می‌شود.

زنان به‌طور طبیعی تراکم استخوان کمتری نسبت به مردان دارند و با افزایش سن، سرعت از دست‌دادن توده استخوانی در آن‌ها بالاتر است.
به همین دلیل، نیاز عملکردی آن‌ها به ویتامین د برای جذب بهتر کلسیم بیشتر می‌شود.
هم‌زمان، شیوع پوکی استخوان در زنان بالاتر است و کمبود ویتامین د می‌تواند این روند را تشدید کند.

ویتامین د محلول در چربی است و در بافت چربی ذخیره می‌شود.
از آنجا که درصد چربی بدن در زنان به‌طور میانگین بیشتر است، مقدار بیشتری از ویتامین د در بافت چربی به دام می‌افتد و دسترسی آن در جریان خون کاهش می‌یابد.
این مسئله می‌تواند باعث شود سطح خونی ویتامین د پایین‌تر از حد مطلوب باقی بماند.

الگوهای رفتاری و سبک زندگی نیز نقش دارند.
زمان کمتر حضور در فضای باز به‌دلیل مسئولیت‌های شغلی یا مراقبتی، استفاده بیشتر از ضدآفتاب و پوشش‌های بلند می‌تواند تماس پوست با نور خورشید را محدود کند.
کاهش مواجهه با پرتو فرابنفش به‌معنای ساخت کمتر ویتامین د در پوست است.

آیا لازم است زنان به‌طور پیشگیرانه سطح ویتامین د خود را بررسی کنند؟

آزمایش ویتامین د معمولاً جزو آزمایش‌های روتین خون نیست.
با توجه به شیوع بالاتر کمبود در زنان، پیگیری فعالانه و درخواست بررسی سطح ویتامین د از پزشک می‌تواند تصمیمی منطقی باشد.
این کار به‌ویژه برای زنان یائسه، باردار، شیرده یا افرادی با علائم استخوانی و عضلانی اهمیت بیشتری دارد.

چگونه می‌توان دریافت ویتامین د را به حد کافی رساند؟

قرار گرفتن منظم و ایمن در معرض نور خورشید به بدن کمک می‌کند ویتامین د بسازد.
پوست در تماس با پرتو فرابنفش این ویتامین را تولید می‌کند و این مسیر یکی از منابع اصلی تأمین ویتامین د است.
البته باید تعادل میان دریافت نور خورشید و محافظت از پوست رعایت شود.

برخی مواد غذایی به‌طور طبیعی حاوی ویتامین د هستند، اما تعداد آن‌ها محدود است.
زرده تخم‌مرغ، برخی ماهی‌ها و جگر از منابع طبیعی به شمار می‌آیند و لبنیات غنی‌شده می‌توانند به تأمین نیاز روزانه کمک کنند.
با این حال، دریافت غذایی به‌تنهایی در بسیاری از افراد برای رسیدن به سطح مطلوب کافی نیست.

مکمل‌های ویتامین د گزینه سوم برای جبران کمبود یا پیشگیری از آن هستند.
از آنجا که ویتامین د محلول در چربی است، مصرف مکمل همراه با وعده غذایی یا میان‌وعده چرب جذب را بهتر می‌کند.
نیاز روزانه به ویتامین د با سن تغییر می‌کند و تنظیم مقدار مصرف باید متناسب با شرایط فردی انجام شود.

جمع‌بندی کاربردی

• کمبود ویتامین د در زنان شایع‌تر است و عوامل هورمونی، فیزیولوژیک و سبک زندگی در آن نقش دارند.
• بررسی سطح ویتامین د، به‌ویژه در گروه‌های پرخطر، می‌تواند به پیشگیری از مشکلات استخوانی کمک کند.
• ترکیبی از نور خورشید ایمن، تغذیه مناسب و در صورت نیاز مصرف مکمل، بهترین راهکار عملی برای حفظ سطح مطلوب ویتامین د است.