کاتتریزاسیون قلبی (Cardiac Catheterization) چیست؟ (ارزیابی و درمان بیماری‌های قلبی)

کاتتریزاسیون قلبی (که به آن کَت قلبی یا Heart Cath نیز گفته می‌شود) یک روش تهاجمی است که برای ارزیابی و درمان بیماری‌های قلبی استفاده می‌شود¹. در این روش، یک لوله نازک، بلند و انعطاف‌پذیر به نام کاتتر معمولاً از طریق رگ‌های خونی در بازو یا کشاله ران وارد شده و به سمت عروق قلب هدایت می‌شود.

تقریباً همیشه در طول این فرآیند آنژیوگرافی نیز انجام می‌شود؛ این شامل تزریق رنگ (ماده حاجب) به داخل رگ‌ها است تا بتوان آن‌ها را با استفاده از تصویربرداری (معمولاً اشعه ایکس یا سونوگرافی داخل عروقی) مشاهده کرد. پزشک از این روش برای تشخیص مشکلات، تجویز دارو یا ترمیم نقص‌ها و بیماری‌های قلبی استفاده می‌کند².

کاتتریزاسیون قلبی (Cardiac Catheterization) چیست؟ (ارزیابی و درمان بیماری‌های قلبی)

۱. هدف از انجام تست (Diagnostic and Therapeutic Uses)

کاتتریزاسیون قلبی به پزشک اجازه می‌دهد تا شریان‌های کرونری را از نظر وجود انسداد بررسی کند و همچنین عملکرد عضله قلب و ساختار و عملکرد دریچه‌های قلب را ارزیابی کند¹. این روش می‌تواند برای درمان بسیاری از بیماری‌های قلبی نیز به کار رود. نوع تخصصی این روش، مطالعه الکتروفیزیولوژی³ نام دارد که برای ارزیابی و درمان اختلالات ریتم قلب استفاده می‌شود.

موارد استفاده تشخیصی

تشخیص انسداد عروق کرونر: اگر علائمی از آترواسکلروز یا بیماری عروق کرونر (انسداد در رگ‌های قلب) مانند خستگی، تنگی نفس یا درد قفسه سینه⁴ دارید، ممکن است به کاتتریزاسیون قلبی نیاز پیدا کنید⁵.
ارزیابی عملکرد قلب: تولید تصاویری که محل و شدت انسدادها را مشخص می‌کند، عملکرد کلی قلب، وضعیت حفره‌های قلبی و تنگی یا نشتی دریچه‌ها را نشان می‌دهد¹.
برنامه‌ریزی قبل از جراحی: این تست قبل از جراحی‌هایی مانند جراحی بای‌پس عروق کرونر، آنژیوپلاستی و استنت‌گذاری برای برنامه‌ریزی درمان انسدادهای عروقی انجام می‌شود⁶.
اندازه‌گیری فشار و اکسیژن: برای ارزیابی بیماری‌های قلبی و ریوی، یا تعیین فشار در مناطق مختلف قلب (کاتتریزاسیون قلب راست) استفاده می‌شود.

موارد استفاده درمانی

کاتتریزاسیون اغلب برای درمان مشکلات قلبی مفید است و با استفاده از آنژیوگرافی (تصویربرداری همزمان)، پزشک می‌تواند فرآیند درمان را مشاهده کند.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

آنژیوپلاستی و استنت‌گذاری: برای رفع انسدادها در شریان‌های کرونری (گشاد کردن رگ‌ها)، برداشتن مواد انسدادی (ترومبکتومی) و قرار دادن استنت (لوله‌ای برای باز نگه داشتن شریان) استفاده می‌شود.
ترمیم دریچه‌ها و ناهنجاری‌ها: می‌تواند برای درمان مشکلات دریچه‌ای مانند تنگی دریچه میترال و آئورت (والوولوپلاستی) و بی‌نظمی‌های ریتم قلب (ابلیشن قلبی) یا ترمیم نقص‌های مادرزادی (مانند پتنت فورامن اووال) به کار رود.
حملات قلبی: گاهی اوقات کاتتریزاسیون همراه با آنژیوپلاستی به صورت اورژانسی برای تشخیص و درمان حمله قلبی انجام می‌شود تا جریان خون به شریان کرونری بازگردد⁸.

۲. ریسک‌ها و موارد منع مصرف

کاتتریزاسیون قلبی و آنژیوگرافی نسبتاً ایمن هستند، اما به دلیل تهاجمی بودن این روش، احتمال بروز عوارض وجود دارد. به همین دلیل، کاتتریزاسیون تنها زمانی انجام می‌شود که انتظار می‌رود درمان بسیار سودمند باشد یا اطلاعات کسب‌شده ارزش قابل توجهی داشته باشد.

عوارض شایع‌تر (خفیف)⁷:

خونریزی جزئی در محل ورود کاتتر (معمولاً در بازو یا کشاله ران).
اختلالات موقت ریتم قلب ناشی از تحریک عضله قلب توسط کاتتر.
تغییرات موقت در فشار خون.

عوارض جدی و نادرتر⁷:

واکنش آلرژیک به ماده حاجب: می‌تواند باعث برافروختگی، بثورات جلدی، تنگی نفس شدید، تغییرات فشار خون یا بی‌نظمی‌های ریتم قلب شود و نیاز به درمان اورژانسی دارد.
آسیب شریانی: می‌تواند در هر شریانی بین محل ورود کاتتر تا شریان‌های قلب رخ دهد و باعث ایجاد یک شبه‌آنوریسم شود¹⁰.
سوراخ شدن دیواره قلب: می‌تواند منجر به وضعیت تهدیدکننده حیات به نام تامپوناد قلبی شود.
انسداد ناگهانی شریان کرونری، که می‌تواند به حمله قلبی منجر شود.
خونریزی شدید یا سکته مغزی.

ملاحظه پرتوگیری: کاتتریزاسیون قلبی شامل قرار گرفتن در معرض پرتو است. این می‌تواند خطر بسیار ناچیزی از افزایش ریسک سرطان در طول عمر را به همراه داشته باشد¹¹.

۳. قبل از انجام تست

قبل از کاتتریزاسیون قلبی، باید آزمایشات پیش‌زمینه‌ای برای اطمینان از آمادگی شما انجام شود¹:

آزمایش خون: برای بررسی عفونت و عوامل لخته شدن خون (PT/PTT).
نوار قلب (ECG): برای ارزیابی ریتم و عملکرد قلب.
عکس قفسه سینه (Chest X-ray): برای بررسی ناهنجاری‌های ساختاری اطراف قلب و ریه‌ها.
داروها: ممکن است به شما دستور داده شود که مصرف برخی داروها مانند رقیق‌کننده‌های خون و داروهای قلب را یک یا دو روز قبل از تست متوقف کنید¹. همیشه در مورد تمام داروهای مصرفی، حتی داروهای بدون نسخه، به پزشک خود اطلاع دهید.

زمان‌بندی، مکان و آمادگی‌ها

زمان‌بندی: یک کاتتریزاسیون تشخیصی حدود ۳۰ دقیقه تا بیش از یک ساعت طول می‌کشد، در حالی که یک کاتتریزاسیون درمانی ممکن است چندین ساعت به طول انجامد. باید برای بهبودی کامل و خواب‌آلودگی پس از بیهوشی، آمادگی داشته باشید تا بقیه روز را استراحت کنید¹³.
مکان: این روش در یک سوئیت مخصوص عمل قلب انجام می‌شود و در صورت پیچیدگی احتمالی، ممکن است در اتاق عمل انجام شود.
غذا و نوشیدنی: باید از نیمه‌شب قبل از آزمایش از خوردن و نوشیدن پرهیز کنید، یا اگر تست در اواخر روز است، ۶ تا ۸ ساعت ناشتا باشید⁷.
ترتیبات برگشت به خانه: چون بعد از تست قادر به رانندگی نخواهید بود، حتماً باید فردی را برای برگرداندن شما به خانه هماهنگ کنید.

۴. در طول انجام تست

آمادگی‌های اولیه: یک پرستار علائم حیاتی شما را بررسی کرده، سرم (IV) وصل می‌شود و با تیم پزشکی و متخصص بیهوشی ملاقات خواهید کرد⁷.
فرآیند: پس از بی‌حسی موضعی، کاتتر از طریق یک رگ خونی در کشاله ران، بازو، مچ یا گردن وارد می‌شود. کاتتر با استفاده از هدایت اشعه ایکس به سمت قلب هدایت می‌شود.
اندازه‌گیری‌ها: در طول عمل، کاتتر به مکان‌های مختلف در قلب مانور داده می‌شود و فشارهای داخل حفره‌ها اندازه‌گیری می‌شود. همچنین ممکن است نمونه‌های خون برای اندازه‌گیری سطح اکسیژن گرفته شود.
آنژیوگرافی: ماده حاجب از طریق کاتتر تزریق می‌شود و یک سری تصاویر اشعه ایکس سریع ضبط می‌شوند تا ویدیوهایی از جریان خون در حفره‌های قلبی یا شریان‌های کرونری تولید شود.
پایان: پس از تکمیل، کاتتر خارج شده و با اعمال فشار به محل ورود، خونریزی کنترل می‌شود که حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول می‌کشد¹³.

۵. پس از انجام تست (Post-Test)

ریکاوری: به یک سوئیت بازیابی منتقل می‌شوید. پرستاران فشار خون، نبض و سطح اکسیژن شما را بررسی می‌کنند.
ترخیص: پس از هوشیاری کامل و اطمینان از توانایی راه رفتن و هماهنگی با راننده، مرخص خواهید شد. دستورالعمل‌هایی برای بررسی محل سوراخ کاتتر و بانداژ اضافی به شما داده می‌شود⁷.
در خانه: باید استراحت کنید و غذای سبکی بخورید. صبح روز بعد باید احساس بهبودی کامل داشته باشید و می‌توانید فعالیت‌های عادی خود را از سر بگیرید.

مدیریت عوارض جانبی

اگر خونریزی جزئی (که بانداژ را خیس می‌کند اما سرریز نمی‌شود) داشتید، می‌توانید بانداژ را عوض کنید. اما اگر خونریزی مداوم، تورم، یا تراوش از محل سوراخ وجود داشت، فوراً با پزشک خود تماس بگیرید. در صورت بروز درد قفسه سینه، تنگی نفس، سبکی سر یا سنکوپ (غش)، باید فوراً کمک‌های اورژانسی دریافت کنید⁷.

۶. تفسیر نتایج و پیگیری

نتایج آزمون معمولاً مفصل و توصیفی هستند. گزارش نحوه مشاهده شریان‌های کرونری، وجود تنگی یا کلسیفیکاسیون و محل دقیق آن‌ها را مشخص می‌کند. در روش‌های درمانی، گزارش مشخص می‌کند که چگونه عمل انجام شده، آیا به هدف خود رسیده است و هرگونه عارضه یا چالش غیرمنتظره را شرح می‌دهد. به طور کلی، کاتتریزاسیون قلبی به صورت روتین تکرار نمی‌شود و تنها در صورت تغییر قابل توجه در وضعیت عروق قلبی که نیاز به مداخله داشته باشد، مجدداً انجام می‌گیرد⁵.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: