۱۰ نشانه که می‌گویند وقت دور ریختن غذا رسیده است

تشخیص اینکه یک ماده غذایی هنوز قابل مصرف است یا باید دور ریخته شود، همیشه ساده نیست. بعضی غذاها ممکن است بدون تغییر واضح در بو، ظاهر یا مزه، حاوی میکروب‌های بیماری‌زا باشند. در مقابل، برخی تغییرات ظاهری الزاماً به معنای فاسد شدن غذا نیستند.

با این حال، چند علامت مهم وجود دارد که می‌توانند به تصمیم‌گیری درباره ایمنی غذا کمک کنند. رعایت این نکات، به‌ویژه درباره غذاهای فسادپذیر، می‌تواند خطر مسمومیت و بیماری‌های ناشی از غذا را کاهش دهد.

۱. غذا مدت زیادی نگهداری شده است

زمان نگهداری یکی از مهم‌ترین عوامل ایمنی غذاست.

بیشتر غذاهای پخته و مواد غذایی فسادپذیر که در یخچال نگهداری می‌شوند، بهتر است حداکثر طی ۳ تا ۴ روز مصرف شوند.

برخی مواد غذایی حتی مدت کوتاه‌تری قابل نگهداری هستند. برای مثال، مرغ خام و بسیاری از غذاهای دریایی تازه بهتر است طی ۱ تا ۲ روز پس از قرار گرفتن در یخچال مصرف شوند.

اگر نمی‌توانید غذا را طی این مدت مصرف کنید، فریز کردن می‌تواند ماندگاری آن را افزایش دهد. انجماد رشد بسیاری از باکتری‌ها را متوقف یا بسیار کند می‌کند، اگرچه لزوماً همه میکروب‌ها را از بین نمی‌برد.

۲. مدت زیادی از تاریخ درج‌شده روی بسته گذشته است

تاریخ‌های روی بسته‌بندی همیشه یک مفهوم ندارند و باید نوع عبارت درج‌شده را بشناسید.

برخی اصطلاحات رایج عبارت‌اند از:

• Use by: تاریخی که تولیدکننده برای مصرف محصول تعیین کرده است.
• Best if used by: معمولاً بیشتر به بهترین کیفیت و طعم محصول مربوط است.
• Sell by: بیشتر برای مدیریت موجودی فروشگاه‌ها استفاده می‌شود و الزاماً تاریخ ایمنی غذا نیست.
• Freeze by: تاریخی که توصیه می‌شود محصول تا آن زمان برای حفظ کیفیت منجمد شود.

بنابراین عبور از یک تاریخ به‌تنهایی همیشه به معنای فاسد بودن غذا نیست. نوع ماده غذایی، نحوه نگهداری و دستورالعمل روی بسته نیز اهمیت دارند.

برای مثال، برخی محصولات خشک مانند برنج و پاستای خشک، کراکرها، برخی مواد کنسروی و سبزیجات منجمد در صورت نگهداری صحیح ممکن است پس از تاریخ درج‌شده نیز از نظر کیفیت قابل استفاده باشند.

در مقابل، درباره غذاهای فسادپذیر نباید صرفاً به تاریخ روی بسته تکیه کرد.

۳. بوی نامطبوعی پیدا کرده است

تغییر واضح و غیرطبیعی بو یکی از نشانه‌های مهم فساد غذاست.

فعالیت باکتری‌ها، مخمرها و سایر میکروارگانیسم‌ها می‌تواند ترکیباتی تولید کند که بوی غذا را تغییر می‌دهند.

اگر غذایی بوی ترش، گندیده، تند و غیرعادی یا به‌طور واضح نامطبوع پیدا کرده است، بهتر است آن را مصرف نکنید.

البته نبودن بوی بد، تضمین‌کننده ایمنی غذا نیست؛ بعضی میکروب‌های بیماری‌زا ممکن است بدون ایجاد تغییر محسوس در بو رشد کنند.

۴. بافت غذا تغییر کرده است

تغییر غیرطبیعی در بافت نیز می‌تواند نشانه فساد باشد.

برای مثال:

• گوشت‌های آماده مصرف ممکن است لزج یا چسبناک شوند.
• برخی میوه‌ها و سبزیجات ممکن است بیش از حد نرم و له شوند.
• غذا ممکن است نسبت به حالت طبیعی حالت لزج، آبکی یا غیرعادی پیدا کند.

این تغییرات می‌توانند در اثر فعالیت میکروارگانیسم‌ها یا واکنش‌های شیمیایی در طول زمان ایجاد شوند.

اگر تغییر بافت همراه با بوی نامطبوع یا سایر نشانه‌های فساد باشد، بهتر است غذا دور ریخته شود.

۵. روی غذا کپک دیده می‌شود

دیدن کپک روی غذا معمولاً دلیلی برای دور ریختن آن است.

کپک فقط روی سطح غذا باقی نمی‌ماند و در برخی مواد غذایی می‌تواند به قسمت‌های داخلی نیز نفوذ کند. بعضی کپک‌ها همچنین قادر به تولید سموم قارچی هستند.

کپک ممکن است به رنگ‌های مختلف دیده شود؛ از جمله:

• سفید
• سبز
• خاکستری
• سیاه

در بیشتر غذاها، کپک‌زدگی به معنای دور ریختن کل محصول است، نه اینکه فقط قسمت کپک‌زده را جدا کنیم.

یک استثنا می‌تواند برخی پنیرهای سفت باشد که در شرایط مشخص امکان بریدن قسمت کپک‌زده و بخش قابل‌توجهی از اطراف آن وجود دارد. این موضوع درباره همه پنیرها و غذاها صدق نمی‌کند.

۶. مزه غذا غیرطبیعی شده است

اگر هنگام خوردن متوجه شدید غذا مزه‌ای ترش، تلخ، تند، ترشیده یا به‌طور واضح غیرطبیعی دارد، ادامه دادن مصرف آن منطقی نیست.

باکتری‌ها، مخمرها و کپک‌ها می‌توانند با تجزیه ترکیبات غذایی، مواد جدیدی ایجاد کنند که مزه غذا را تغییر می‌دهند.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:

برای تشخیص فساد، غذا را عمداً مزه نکنید.

اگر ظاهر، بو یا شرایط نگهداری غذا مشکوک است، برای «امتحان کردن» آن را نچشید. نبودن طعم غیرطبیعی نیز ایمنی غذا را تضمین نمی‌کند.

۷. غذا برای مدت زیادی بیرون از یخچال مانده است

زمان و دمای نگهداری، نقش بسیار مهمی در رشد باکتری‌ها دارند.

غذاهای فسادپذیر مانند:

• گوشت
• مرغ
• ماهی و غذاهای دریایی
• تخم‌مرغ
• لبنیات
• غذاهای پخته

نباید معمولاً بیش از ۲ ساعت در دمای محیط باقی بمانند.

اگر دمای محیط بالاتر از ۳۲ درجه سانتی‌گراد باشد، این زمان به حدود ۱ ساعت کاهش می‌یابد.

گرم کردن مجدد غذا نیز همیشه مشکل را حل نمی‌کند؛ زیرا برخی میکروب‌ها ممکن است در طول رشد خود موادی تولید کنند که با حرارت معمول به‌طور کامل از بین نروند.

۸. رنگ غذا به شکل غیرعادی تغییر کرده است

تغییر رنگ گاهی می‌تواند نشانه فساد باشد.

برای مثال، ایجاد لکه‌های غیرمعمول یا تغییر رنگ واضح در گوشت، میوه‌ها و سایر مواد غذایی ممکن است در اثر رشد میکروارگانیسم‌ها یا تجزیه ترکیبات طبیعی غذا رخ دهد.

با این حال، هر تغییر رنگی به معنای فساد نیست.

برخی تغییرات رنگی طبیعی یا ناشی از تماس غذا با هوا هستند و لزوماً خطری ایجاد نمی‌کنند. بنابراین بهتر است رنگ را همراه با زمان نگهداری، بو، بافت و شرایط نگهداری ارزیابی کنید.

۹. درِ شیشه یا قوطی شل یا متورم شده است

تجمع گاز در داخل برخی ظروف می‌تواند باعث شل شدن، برجسته شدن یا حتی باز شدن درِ ظرف شود.

این وضعیت ممکن است نشانه فعالیت میکروبی و فساد محصول باشد.

اگر قوطی یا شیشه‌ای بادکرده، نشتی‌دار یا به‌طور غیرعادی تغییرشکل‌داده است، آن را مصرف نکنید و برای بررسی بیشتر بازش نکنید.

۱۰. نمی‌دانید غذا چه مدت نگهداری شده است

اگر نمی‌دانید یک غذای فسادپذیر چه زمانی پخته شده، چه مدت در یخچال بوده یا چند ساعت بیرون از یخچال مانده است، بهتر است ریسک نکنید.

یکی از مشکلات اصلی در ایمنی غذا این است که باکتری‌های بیماری‌زا همیشه بو، رنگ یا بافت غذا را تغییر نمی‌دهند.

بنابراین «به نظر خوب می‌آید» دلیل کافی برای ایمن بودن غذا نیست.

اگر تاریخچه نگهداری غذا نامشخص است و ماده غذایی فسادپذیر است، دور ریختن آن انتخاب ایمن‌تری است.

کدام غذاها بیشتر در معرض آلودگی هستند؟

برخی مواد غذایی نسبت به سایر محصولات، در معرض خطر بیشتری برای آلودگی میکروبی قرار دارند، از جمله:

• میوه‌ها و سبزیجات شسته‌نشده
• خربزه و سایر میوه‌های برش‌خورده
• شیر، آبمیوه و برخی پنیرهای غیرپاستوریزه
• گوشت خام یا نیم‌پز
• تخم‌مرغ خام یا نیم‌پز
• جوانه‌های خام
• ماهی و غذاهای دریایی خام یا نیم‌پز

نحوه آماده‌سازی و نگهداری این مواد می‌تواند نقش مهمی در ایمنی آنها داشته باشد.

خوردن غذای آلوده چه عوارضی دارد؟

غذای آلوده می‌تواند باعث بیماری‌های ناشی از غذا شود. میکروب‌هایی مانند سالمونلا، نوروویروس و کمپیلوباکتر از عوامل شناخته‌شده این بیماری‌ها هستند.

علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• تهوع
• استفراغ
• اسهال
• درد و گرفتگی شکم
• تب

شروع علائم همیشه بلافاصله پس از خوردن غذا نیست و بسته به عامل بیماری‌زا می‌تواند از چند ساعت تا مدت بیشتری طول بکشد.

در برخی موارد، بیماری‌های ناشی از غذا می‌توانند عوارض جدی‌تری ایجاد کنند؛ از جمله آسیب کلیوی، سندرم همولیتیک اورمیک، مننژیت، آرتریت و برخی آسیب‌های عصبی.

چه کسانی بیشتر در معرض عوارض جدی هستند؟

خطر بیماری شدیدتر در برخی گروه‌ها بیشتر است، از جمله:

• زنان باردار
• کودکان زیر ۵ سال
• افراد بالای ۶۵ سال
• افراد دارای سیستم ایمنی تضعیف‌شده

این افراد باید در رعایت اصول نگهداری و آماده‌سازی غذا احتیاط بیشتری داشته باشند.

یک قانون ساده برای تصمیم‌گیری

اگر غذایی مدت زیادی در دمای نامناسب مانده، کپک زده، بوی غیرطبیعی پیدا کرده، بافت آن تغییر کرده، بسته‌بندی آن متورم یا آسیب‌دیده است، یا نمی‌دانید چه مدت نگهداری شده، بهتر است آن را مصرف نکنید.

مهم‌تر از همه، به یاد داشته باشید که ظاهر و بو همیشه نمی‌توانند ایمنی غذا را تضمین کنند. زمان و دمای نگهداری به اندازه ظاهر غذا اهمیت دارند.

جمع‌بندی

دور ریختن غذا ممکن است گاهی به معنای هدر رفتن مقداری مواد غذایی و هزینه باشد، اما در مورد غذاهای مشکوک، ریسک بیماری ارزش آن را ندارد.

برای کاهش خطر، غذاهای پخته و فسادپذیر را در زمان مناسب در یخچال قرار دهید، مدت نگهداری آنها را ثبت یا به خاطر بسپارید، مواد غذایی مشکوک را نچشید و به نشانه‌هایی مانند کپک، بوی غیرطبیعی، تغییر بافت، تغییر رنگ، بسته‌بندی متورم و نگهداری طولانی در دمای محیط توجه کنید.

در ایمنی غذا، اگر درباره یک ماده غذایی فسادپذیر واقعاً نمی‌دانید چه مدت یا در چه شرایطی نگهداری شده است، احتیاط معمولاً بهتر از آزمودن شانس است.