۱۲ علت ایجاد لختههای خونی در ادرار: بررسی کامل و علمی
وجود لختههای خونی در ادرار میتواند نشانه مشکلی در دستگاه ادراری باشد و اغلب نیازمند بررسی فوری پزشکی است. این پدیده ممکن است در اثر آسیبهای فیزیکی، عفونتها یا وجود سنگ در کلیه و مثانه رخ دهد، اما در موارد نادر میتواند هشداری برای بیماریهای جدیتری مانند سرطان باشد.
اهمیت این علامت زمانی بیشتر میشود که همراه با نشانههای دیگری مانند درد یا اختلال در دفع ادرار دیده شود. در چنین شرایطی، تشخیص سریع علت و شروع درمان مناسب میتواند از عوارض جدی و جبرانناپذیر جلوگیری کند.
ظاهر لختههای خونی در ادرار
لختههای خون میتوانند نشانهای از هماچوری ماکروسکوپیک باشند، وضعیتی که در آن خون بهصورت قابلمشاهده در ادرار دیده میشود. این وضعیت ممکن است رنگ ادرار را به صورتی، قرمز یا حتی قهوهای تغییر دهد و در برخی موارد باعث نگرانی جدی بیماران شود.
بر اساس مطالعات، تنها یک میلیلیتر خون در یک لیتر ادرار برای ایجاد تغییر رنگ واضح کافی است، درحالیکه تشکیل لخته نشان میدهد میزان خونریزی بیشتر از حد معمول است و احتمال وجود بیماریهای مهمتری مطرح میشود.
verywellhealth
ویژگیهای ظاهری لختههای خون
ظاهر لختههای خونی در ادرار میتواند متنوع باشد و اطلاعات مهمی درباره علت احتمالی بدهد. برخی لختهها بهصورت تودههای ژلهای یا رشتههای باریک و کرمیشکل در ادرار دیده میشوند.
در برخی موارد، لختهها ممکن است بهصورت تکههای شناور یا ذرات ریز در ادرار طبیعی ظاهر شوند. پزشکان با بررسی شکل و رنگ لختهها میتوانند سرنخهای ارزشمندی درباره علت زمینهای بهدست آورند.
- رنگ قرمز یا قهوهای تیره
- رشتهای یا کرمیشکل
- تودههای ژلهای نرم
- ذرات پراکنده در ادرار با رنگ طبیعی
علل اصلی لختههای خون در ادرار
۱. ورزشهای سنگین و طولانیمدت
ورزشهای شدید مانند دویدنهای مسافتطولانی میتوانند فشار زیادی بر کلیهها، مثانه و مجاری ادراری وارد کنند و باعث هماچوری گذرا شوند. این نوع خونریزی معمولاً بدون درد است و در اغلب موارد پس از استراحت بهبود مییابد.
مطالعات نشان دادهاند که شیوع این عارضه با افزایش شدت و مدت تمرین بیشتر میشود، اما بهندرت نشانه بیماری جدی است. با این حال در صورت تکرار مکرر، بررسیهای تخصصی توصیه میشود.
۲. آسیبهای فیزیکی یا تروما
ضربههای مستقیم به کلیهها، مثانه یا مجاری ادراری میتوانند باعث خونریزی واضح در ادرار شوند. این آسیبها ممکن است ناشی از حوادث، سقوط یا حتی ابزارهای پزشکی مانند سوند ادراری باشند.
در موارد شدید، آسیب کلیوی میتواند منجر به تشکیل لختههای بزرگ و کاهش ناگهانی عملکرد کلیهها شود. در چنین شرایطی مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.
۳. بزرگی خوشخیم پروستات (BPH)
در مردان بالای ۶۰ سال، بزرگی پروستات یکی از علل شایع خون در ادرار است. این وضعیت میتواند با علائمی مانند تکرر ادرار، جریان ضعیف ادرار و چکهچکه شدن پس از ادرار همراه باشد.
شکستگی عروق خونی ظریف در پروستات میتواند منجر به خونریزی و حتی تشکیل لخته در مجرای ادرار شود. در مراحل پیشرفته، درمان دارویی یا جراحی ممکن است لازم شود.
۴. داروها و عوارض جانبی آنها
برخی داروها از جمله رقیقکنندههای خون، آنتیبیوتیکها و داروهای ضدتشنج میتوانند باعث هماچوری شوند. این عارضه معمولاً بدون درد است و با تغییر دوز یا جایگزینی دارو برطرف میشود.
لیست داروهای مرتبط شامل وارفارین، پلاویکس، دیورتیکها، آمیتریپتیلین و برخی آنتیبیوتیکها است. پزشک با بررسی شرححال دارویی میتواند ارتباط احتمالی را شناسایی کند.
- رقیقکنندههای خون مانند وارفارین و پلاویکس
- آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی
- داروهای ضدتشنج
- قرصهای ضدبارداری
- دیورتیکها (قرصهای ادرارآور)
- آمیتریپتیلین (داروی ضدافسردگی)
۵. عفونتهای ادراری (UTI)
عفونتهای باکتریایی مثانه و کلیه یکی از دلایل شایع خون در ادرار هستند. در موارد شدید، این عفونتها میتوانند باعث تشکیل لخته و بروز علائمی مانند تب، درد پهلو و بوی بد ادرار شوند.
شایعترین عامل باکتریایی، اشریشیاکلی است که بهطور طبیعی در روده زندگی میکند ولی در صورت ورود به مجاری ادراری باعث عفونت میشود. درمان بهموقع با آنتیبیوتیکها ضروری است.
۶. سنگهای کلیه و مثانه
رسوب مواد معدنی در ادرار میتواند منجر به تشکیل سنگ شود. عبور سنگهای بزرگ از مجاری ادراری باعث خراش و پارگی عروق خونی و در نتیجه خونریزی شدید میشود.
در برخی بیماران، خروج سنگ با درد شدید و تهوع همراه است و ممکن است لختههای بزرگ خون پس از دفع سنگ مشاهده شود. در موارد خاص، سنگها نیازمند مداخله پزشکی یا لیزر هستند.
۷. سرطانهای کلیه، مثانه و پروستات
هماچوری ماکروسکوپیک در بیش از ۶۰٪ بیماران مبتلا به سرطانهای دستگاه ادراری دیده میشود. تومورهای کلیه، مثانه و پروستات میتوانند با تخریب عروق خونی باعث خونریزی مداوم شوند.
علائم هشداردهنده شامل کاهش وزن بیدلیل، تکرر ادرار، درد پهلو و تورم اندامهاست. در افراد بالای ۶۰ سال، خون در ادرار همیشه باید از نظر سرطان بررسی شود.
- سرطان سلول کلیوی (Renal cell carcinoma)
- سرطان سلولهای ترانزیشنال مثانه (Urothelial carcinoma)
- سرطان سلول سنگفرشی مثانه
- آدنوکارسینومای پروستات
۸. اندومتریوز
رشد بافتهای مشابه آندومتر خارج از رحم میتواند در موارد نادر به مثانه برسد و خون در ادرار ایجاد کند. این عارضه معمولاً با درد لگنی و خونریزی در دوره قاعدگی همراه است.
اندومتریوز مثانه یا وزیکال ممکن است باعث تشکیل لخته در ادرار طی قاعدگی شود و نیازمند ارزیابی دقیق متخصص زنان است. درمان هورمونی در بسیاری موارد مفید است.
۹. بیماری کلیه پلیکیستیک (PKD)
PKD یک بیماری ژنتیکی است که با تشکیل کیستهای متعدد در کلیه مشخص میشود. حدود نیمی از بیماران در طول عمر خود هماچوری را تجربه میکنند.
در موارد پیشرفته، خونریزی مکرر میتواند نشانه نارسایی کلیه باشد. علائم دیگر شامل فشار خون بالا، درد پهلو و افزایش خطر عفونتهای ادراری است.
۱۰. بیماری کمخونی داسیشکل
این اختلال ژنتیکی با تغییر شکل گلبولهای قرمز و افزایش چسبندگی خون همراه است. در برخی بیماران، این حالت میتواند به خونریزی مکرر و تشکیل لختههای متعدد منجر شود.
کمآبی بدن و عفونتها میتوانند شدت خونریزی را در این بیماران افزایش دهند. مراقبت دقیق و پیشگیری از کمآبی اهمیت زیادی دارد.
۱۱. ترومبوز ورید کلیوی (RVT)
تشکیل لخته در وریدهای کلیوی یک وضعیت نادر اما خطرناک است که میتواند به نارسایی کلیه منجر شود. علائم شامل درد پهلو، تب، کاهش حجم ادرار و گاهی انتشار لخته به ریهها است.
انتشار لخته به ریه میتواند آمبولی ریه ایجاد کند که یک اورژانس تهدیدکننده حیات محسوب میشود. درمان معمولاً شامل داروهای ضدانعقاد و گاهی دیالیز موقت است.
۱۲. سایر بیماریهای کلیوی
بیماریهایی مانند گلومرولونفریت و نفریت لوپوسی میتوانند با التهاب و تخریب بافت کلیه همراه باشند. این بیماریها در صورت عدم درمان به نارسایی کلیه منجر میشوند.
علائم میتوانند شامل پروتئین در ادرار، فشار خون بالا و کاهش عملکرد کلیه باشند. تشخیص زودهنگام برای پیشگیری از عوارض مزمن ضروری است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
وجود خون یا لخته در ادرار هرگز طبیعی نیست و باید سریعاً بررسی شود. در صورت بروز علائمی مانند تب، درد شدید یا انسداد کامل ادرار، مراجعه به اورژانس ضروری است.
تشخیص علت خونریزی نیازمند آزمایش ادرار، تصویربرداری و گاهی بیوپسی کلیه یا مثانه است. پزشکان با توجه به علائم و نتایج آزمایشها بهترین رویکرد درمانی را انتخاب میکنند.
عوارض عدم درمان
انسداد مسیر ادرار با لختههای بزرگ میتواند منجر به درد شدید، عفونت گسترده و نارسایی کلیه شود. در موارد نادر، عوارض جبرانناپذیر و حتی مرگ گزارش شده است.
بیماریهای درماننشدهای مانند گلومرولونفریت میتوانند باعث تخریب کامل بافت کلیه و نیاز به دیالیز دائمی شوند. بنابراین تشخیص زودهنگام اهمیت حیاتی دارد.
گزینههای درمان
درمان بستگی به علت زمینهای دارد. عفونتها با آنتیبیوتیک، سنگها با لیزر یا لیتوتریپسی، و تومورها با جراحی و درمانهای تکمیلی مدیریت میشوند.
در موارد ترومبوز کلیوی، داروهای ضدانعقاد و دیالیز کوتاهمدت ممکن است لازم باشد. درمان هورمونی برای اندومتریوز و داروی تولواپتان برای PKD نیز توصیه شدهاند.
نکات کلیدی
- لختههای خون در ادرار میتوانند بدون درد یا همراه با علائم جدی باشند.
- علل شایع شامل ورزش سنگین، عفونتها، سنگهای کلیوی و داروها هستند.
- علل خطرناک شامل سرطانها، ترومبوز و بیماریهای پیشرفته کلیوی است.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Matulewicz RS, Meeks JJ. Blood in the urine (hematuria), JAMA. 2016;316(14):1508. doi:10.1001/jama.2016.4716
- Bolenz C, Schroppel B, Eisenhardt, Schmitz-Drager BJ, Grimm MO. The investigation of hematuria. Dtsch Arztebl Int. 2018;115(48):801–807. doi:10.3238/arztebl.2018.0801
- American Society of Hematology. Blood clots.
- BMJ Best Practice. Evaluation of visible hematuria.
- Lippi G, Sanchis-Gomar F. Exertional hematuria: Definition, epidemiology, diagnostic and clinical considerations. Clin Chem Lab Med. 2019;57(12):1818-1828. doi:10.1515/cclm-2019-0449
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Hematuria (blood in the urine).
- Wang L, Cao H, Piao SG, et al. [Diagnosis and treatment of 12 cases of sexual activity-related hematuria: experience and literature review.] Zhonghua Nan Ke Xue. 2020;26(9):815-819.
- Coccolini F, Moore EE, Kluger Y, et al. Kidney and uro-trauma: WSES-AAST guidelines. World J Emerg Surg . 2019;14:54. doi:10.1186/s13017-019-0274-x
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Prostate enlargement (benign prostatic hyperplasia).
- Wang XJ, Zhu XL, Bai PM, Luo GC. Severe hematuria in the recurrent benign hyperplastic prostate: Underlying pathology. Clin Surg. 2020;5(2763):1-4.
- Yale Medicine. Blood in the urine (hematuria).
- Jin Choi H, Hoon Jeong S, Seob Shin K, et al. Characteristics of Escherichia coli urine isolates and risk factors for secondary bloodstream infections in patients with urinary tract infections. Microbiol Spect. 2022;10(4). doi:10.1128/spectrum.01660-22
- Venkatesh L, Karadakere Hanumegowda R. Acute pyelonephritis - correlation of clinical parameter with radiological imaging abnormalities. J Clin Diagn Res. 2017;11(6):15-18. doi:10.7860/JCDR/2017/27247.10033
- Nagendra V, Dhande R, Mishra G, Reddy N, Gowda H. Hematuria as a sign of kidney stone disease evaluated using computed tomography: a review. Cureus. 2023;15(4):e38064. doi:10.7759/cureus.38064
- National Cancer Institute. Renal cell cancer treatment (PDQ)–patient version.
- National Cancer Institute. Bladder and other urothelial cancers screening (PDQ)–health professional version.
- Japtag SV, Sarda SD, Demde RB, Huddedar AD, Japtap SS. Primary squamous cell carcinoma of urinary bladder – a rare histological variant. J Clin Diagn Res. 2015;9(11):ED03–ED04. doi:10.7860/JCDR/2015/14099.6746
- National Cancer Institute. Prostate cancer treatment (PDQ): health professional version.
- Baylor College of Medicine. Bladder cancer.
- UPMC Hillman Cancer Center. Urologic cancers symptoms, diagnosis, and risks.
- Department of Health and Human Services. Endometriosis.
- Allameh F, Fallahkarkan M, Moradi A, Rakhshan A, Danesh N, Nekuie S. Endometriosis: A rare cause of gross hematuria. Int J Cancer Manag. 2018;11(2). doi:10.5812/ijcm.9691
- National Kidney Foundation. Polycystic kidney disease.
- Agarwal M, Sokhal AK, Kumar M, Goel S. Haematuria in ADPKD: not always benign. Be aware! BMJ Case Rep. 2017;2017:bcr2017220638. doi:10.1136/bcr-2017-220638
- Gardner RV. Sickle cell disease: advances in treatment. Ochsner J. 2018;18(4):377–389. doi:10.31486/toj.18.0076
- Bagayogo NA, Sine B, Diaw M, et al. Massive hematuria in the heterozygous sickle cell disease: a report of two cases. Int Arch Urol Complic. 2021;7:076. doi:10.23937/2469-5742/1510076
- Ghaly P, Iliopoulos J, Ahmad M. Acute bilateral renal vein thrombosis diagnosis and management: a case report. J Surg Case Rep. 2020;2020(8):rjaa238. doi:10.1093/jscr/rjaa238
- National Kidney Foundation. Glomerulonephritis.
- Lupus Foundation of America. What is lupus nephritis?
- American Urological Association. Urologic emergencies.
- Moreno JA, Sevillano A, Gutierrez E, et al. Glomerular hematuria: cause or consequence of renal inflammation? Int J Mol Sci. 2019;20(9):2205. doi:10.3390/ijms20092205
- Office on Women’s Health. Urinary tract infections.
- Neisus A, Lipkin ME, Rassweiler JJ, Preminger GM, Knoll T. Shock wave lithotripsy; the new phoenix? World J Urol. 2015;33(2):213-21. doi:10.1007/s00345-014-1369-3
- National Institutes of Health. What are the treatments for endometriosis?
- Otsuka Pharmaceutical. Otsuka's Jynarque (tolvaptan) approved by U.S. FDA as the first treatment to slow kidney function decline in adults at risk of rapidly progressing autosomal dominant polycystic kidney disease (ADPKD).
- Kavanagh PL, Fasipe TA, Wun T. Sickle cell disease: a review. JAMA. 2022;328(1):57-68. doi:10.1001/jama.2022.10233
- Zwaans BMM, Lamb LE, Bartolone S, Nicolai HE, Chancellor MB, Klaudia SW. Cancer survivorship issues with radiation and hemorrhagic cystitis in gynecological malignancies. Int Urol Nephrol. 2018;50(10):1745–1751. doi:10.1007/s11255-018-1970-2
- https://www.verywellhealth.com/blood-clots-in-urine-7853442
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
