ترشحات خلفی بینی زمانی رخ می‌دهد که موکوس از سینوس‌ها یا ناحیه پشت بینی به حلق سرازیر شود و می‌تواند باعث احساس جدا شدن مخاط در گلو، سرفه و تحریک شود. درمان مناسب بستگی به علت زمینه‌ای دارد؛ در بسیاری از موارد، روش‌های ساده مانند شست‌وشوی بینی، بخور و کاهش مواجهه با آلرژن‌ها می‌تواند علائم را به‌طور مؤثری کاهش دهد.¹
۱. شست‌وشوی بینی
شست‌وشوی مجاری بینی با محلول سالین ساده‌ترین و غالباً مؤثرترین روش برای کاهش ترشحات خلفی است، به‌ویژه وقتی عامل مشکلات آلرژی، آلودگی یا عفونت باکتریایی باشد.² استفاده از سرنگ فشاری ساده، بطری مخصوص یا نتی‌پات باعث می‌شود عوامل تحریک‌کننده و مخاط اضافی از مسیر بینی شسته شود و التهاب کاهش یابد.³
برای ساخت محلول خانگی از آب مقطر، آب فیلتر شده یا آب جوشانده سردشده استفاده کنید تا خطر عفونت ناشی از آب آلوده کاهش یابد، و از آب مستقیم شیر بدون فیلتراسیون استفاده نکنید.⁴
۲. بخور و افزایش رطوبت
استنشاق بخار می‌تواند مخاط چسبنده را شل کند و تخلیهٔ آن را از پشت حلق تسهیل نماید، بنابراین استفاده از دستگاه بخور یا دوش آب گرم می‌تواند علائم را تسکین دهد.۵ نگهداری و تمیزکاری منظم مرطوب‌کننده‌ها ضروری است، زیرا دستگاهِ آلوده ممکن است منجر به رشد کپک و تشدید علائم شود.⁶
اگر دسترسی به دستگاه بخور ندارید، روش سادهٔ بخارِ کاسهٔ آب گرم با حوله روی سر نیز کارا است؛ اما مراقب دمای آب باشید تا از سوختگی جلوگیری شود.⁷
۳. اجتناب از آلرژن‌ها
در بسیاری از موارد آلرژی‌ها عامل اصلی ترشحات خلفی هستند و کاهش تماس با محرک‌هایی مانند گرده، گردوغبار، پرز حیوانات و دود سیگار می‌تواند به‌طور چشمگیری علائم را کاهش دهد.⁸ شناسایی و محدود کردن منابع آلرژی—مثلاً با استفاده از روکش تشک ضدآلرژی یا حذف فرش‌های پر از گردوغبار—بخش مهمی از مدیریت طولانی‌مدت است.⁹
۴. تنظیم رژیم غذایی و مایعات
هیدراته ماندن به نازک نگه‌داشتن موکوس کمک می‌کند؛ بنابرین نوشیدن آب کافی و کاهش مصرف موادی که موجب کاهش آب بدن می‌شوند مانند کافئین و الکل توصیه می‌شود.¹⁰ در برخی افراد کاهش مصرف لبنیات می‌تواند مخاط غلیظ را سبک‌تر کند، هرچند شواهد قطعی محدود است و اثرات بین افراد متفاوت است.¹¹
اگر رفلاکس معده‌مری (GERD) عامل ترشحات است، اصلاح رژیم غذایی و بالا بردن سر در هنگام خواب می‌تواند علائم را کاهش دهد.¹²
۵. درمان‌های دارویی و پزشکی
در صورت وجود علت مشخص، درمان‌های دارویی می‌توانند مؤثر باشند؛ برای مثال آلرژی‌ها با آنتی‌هیستامین‌ها، اسپری‌های استروئیدی بینی یا واکسیناسیون آلرژی (ایمونوتراپی) کنترل می‌شوند.¹³ وقتی عامل باکتریایی مطرح است، آنتی‌بیوتیک‌های مناسب به‌همراه شست‌وشوی بینی ممکن است لازم شود و در سینوزیت‌های مزمن گاهی اقداماتی مانند کورتیکواستروئیدهای بینی یا حتی جراحی اندوسکوپیک مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.¹⁴
در مواردی که رفلاکس اسید معده علت باشد، داروهای آنتی‌اسید یا مهارکننده‌های پمپ پروتون می‌توانند ترشحات خلفی را کاهش دهند؛ انتخاب درمان باید با تشخیص پزشک و براساس علت دقیق انجام شود.¹⁵
علائم ترشحات خلفی بینی که نیاز به مراجعه دارند
اگر ترشحات بیش از سه هفته ادامه پیدا کند یا همراه با تب، خلط چرکین یا خون‌آلود، درد گلو شدید، خس‌خس یا کاهش شنوایی باشد، باید به پزشک مراجعه کنید تا علت بررسی و درمان مناسب تجویز شود.¹⁶
پیشگیری و نکات عملی
برای پیشگیری، نکاتی از جمله واکسیناسیون به‌موقع، شستن دست‌ها برای کاهش عفونت‌ها، ارتقای کیفیت هوای منزل با تهویه و تمیزکاری منظم و کنترل آلرژن‌ها توصیه می‌شود.¹۷ همچنین حفظ مصرف مایعات، خواب کافی و مدیریت آلرژی‌ها به کاهش بروز یا تشدید ترشحات خلفی کمک می‌کند.
خلاصه
ترشحات خلفی بینی اغلب با روش‌های ساده‌ای مانند شست‌وشوی بینی با سالین، بخور، اجتناب از محرک‌ها و اصلاح رژیم غذایی بهبود می‌یابد؛ در صورت تداوم یا بدتر شدن علائم، درمان دارویی یا مراجعه به متخصص گوش و حلق و بینی لازم است.¹۸
- American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery. Post-nasal drip.
- U.S. Food and Drug Administration. Is rinsing your sinuses with neti pots safe?.
- MedlinePlus. Humidifiers and health.
- Caimmi D, Neukirch C, Louis R, Malard O, Thabut G, Demoly P. Effect of the use of intranasal spray of essential oils in patients with perennial allergic rhinitis: A prospective study. Int Arch Allergy Immunol. 2021;182(3):182-189. doi: 10.1159/000510592
- MedlinePlus. Stuffy or runny nose - adult.
- American Academy of Allergy, Asthma, and Immunology. Rhinitis (hay fever).
- MedlinePlus. Allergic rhinitis - self-care.
- American Lung Association. Understanding Mucus in Your Lungs.
- Balfour-Lynn IM. Milk, mucus and myths. Arch Dis Child. 2019;104(1):91-93. doi:10.1136/archdischild-2018-314896
- Kwon E, O’Rourke MC. Chronic sinusitis. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2024.
- Nakajima T, Nagano T, Nishimura Y. Retrospective study of the effects of post-nasal drip symptoms on cough duration. In Vivo. 2021;35(3):1799-1803. doi:10.21873/invivo.12440
- National Institutes of Health. Marvels of mucus and phlegm: The slime that keeps you healthy.
- Centers for Disease Control and Prevention. Healthy habits to prevent flu.
- https://www.health.com/condition/sinus-disorders/how-to-get-rid-of-postnasal-drip
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
