۸ نوع چای که ممکن است به کاهش قند خون کمک کنند

برخی انواع چای، علاوه بر تأمین مایعات مورد نیاز بدن، حاوی ترکیبات گیاهی آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی هستند که ممکن است به بهبود تنظیم قند خون کمک کنند. چای سبز، چای سیاه، دمنوش چای ترش و نوشیدنی‌های تهیه‌شده از دارچین، زردچوبه و زنجبیل از جمله گزینه‌هایی هستند که اثرات احتمالی آنها بر متابولیسم گلوکز بررسی شده است.

بااین‌حال، میزان شواهد علمی درباره همه این نوشیدنی‌ها یکسان نیست. برای مثال، برخی مطالعات درباره عصاره‌های گیاهی یا مکمل‌ها انجام شده‌اند و نتایج آنها را نمی‌توان مستقیماً به یک فنجان دمنوش تعمیم داد. همچنین، نوشیدن چای به‌تنهایی جایگزین داروهای دیابت، تغذیه مناسب و فعالیت بدنی منظم نیست.

نکات کلیدی

• چای سبز و چای سیاه حاوی ترکیبات گیاهی هستند که ممکن است با بهبود تنظیم قند خون ارتباط داشته باشند.
• برخی پژوهش‌ها اثرات احتمالی دارچین، زردچوبه و زنجبیل را بر قند خون بررسی کرده‌اند، اما شواهد درباره دمنوش تهیه‌شده از آنها هنوز محدود است.
• بهتر است چای و دمنوش را بدون شکر، عسل یا شیرین‌کننده‌های پرکالری مصرف کنید تا قند افزوده باعث افزایش قند خون نشود.
• افراد مبتلا به دیابت نباید داروهای خود را با چای یا دمنوش جایگزین کنند؛ برخی فرآورده‌های گیاهی نیز ممکن است با داروها تداخل داشته باشند.

۱. چای سبز

چای سبز سرشار از ترکیبات آنتی‌اکسیدانی به نام کاتچین‌ها است. یکی از این ترکیبات، اپی‌گالوکاتچین گالات (EGCG)، به دلیل اثرات احتمالی بر متابولیسم گلوکز و عملکرد انسولین مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

انسولین هورمونی است که به انتقال گلوکز از خون به سلول‌ها کمک می‌کند. برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند که ترکیبات موجود در چای سبز ممکن است حساسیت سلول‌ها به انسولین را بهبود دهند و در تنظیم قند خون نقش داشته باشند.

مطالعات درباره مصرف چای سبز یا عصاره آن، ارتباط احتمالی این ترکیبات را با کاهش قند خون و خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ بررسی کرده‌اند. بااین‌حال، نتایج پژوهش‌ها یکسان نیستند و هنوز نمی‌توان مقدار مشخصی از چای سبز را به‌عنوان دوز درمانی برای کاهش قند خون توصیه کرد.

چای سبز بدون شکر می‌تواند بخشی از یک الگوی غذایی سالم باشد. اگر به کافئین حساس هستید، بهتر است در مصرف آن زیاده‌روی نکنید یا از انواع کم‌کافئین استفاده کنید.

۲. چای سیاه

چای سیاه نیز مانند چای سبز از برگ‌های گیاه Camellia sinensis تهیه می‌شود، اما فرایند اکسیداسیون برگ‌ها در تولید آن باعث ایجاد ترکیبات متفاوتی می‌شود. این چای حاوی پلی‌فنول‌هایی مانند تئافلاوین‌ها و تئاروبیگین‌ها است که خواص آنتی‌اکسیدانی دارند.

برخی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف منظم چای سیاه یا چای سبز ممکن است با کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ ارتباط داشته باشد. بااین‌حال، ارتباط مشاهده‌شده در مطالعات جمعیتی لزوماً به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست؛ زیرا عواملی مانند رژیم غذایی، فعالیت بدنی و سایر عادات زندگی نیز می‌توانند بر خطر ابتلا به دیابت اثر بگذارند.

همچنین، شواهد کافی وجود ندارد که بتوان چای سیاه را به‌عنوان درمانی برای کاهش قند خون یا پیشگیری قطعی از عوارض دیابت معرفی کرد.

برای بهره‌مندی از این نوشیدنی، چای سیاه را بدون قند و شکر مصرف کنید. افزودن چند قاشق شکر می‌تواند اثر مطلوب انتخاب یک نوشیدنی کم‌کالری را کاهش دهد.

۳. دمنوش چای ترش

چای ترش از کاسبرگ‌های خشک‌شده گیاه Hibiscus sabdariffa تهیه می‌شود و طعمی ترش و رنگی قرمز دارد. این نوشیدنی به‌طور طبیعی فاقد کافئین است و ترکیبات گیاهی آنتی‌اکسیدانی متعددی دارد.

یکی از اثرات احتمالی چای ترش، کمک به کاهش فشار خون است. این موضوع برای افراد مبتلا به دیابت اهمیت دارد؛ زیرا دیابت می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی را افزایش دهد. برخی پژوهش‌ها همچنین اثرات احتمالی این گیاه را بر التهاب و حساسیت به انسولین بررسی کرده‌اند.

بااین‌حال، شواهد مربوط به کاهش قند خون با چای ترش هنوز به اندازه‌ای قوی نیست که بتوان آن را یک روش درمانی اثبات‌شده دانست. اثر احتمالی آن بر فشار خون نیز به این معناست که افراد دارای فشار خون پایین یا مصرف‌کنندگان داروهای کاهنده فشار خون باید در مصرف منظم آن احتیاط کنند.

چای ترش بدون شکر می‌تواند جایگزین مناسبی برای نوشیدنی‌های شیرین باشد، اما نباید برای کنترل دیابت به‌تنهایی به آن تکیه کرد.

۴. دمنوش دارچین

دارچین ادویه‌ای معطر است که ترکیبات گیاهی آن به دلیل اثرات احتمالی بر حساسیت به انسولین و تنظیم قند خون مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند که مصرف دارچین ممکن است بر قند خون ناشتا یا پاسخ بدن به گلوکز اثر بگذارد، اما نتایج مطالعات یکسان نیستند.

در یک مطالعه، مصرف مقدار مشخصی از نوشیدنی تهیه‌شده از دارچین پیش از نوشیدنی شیرین با کاهش پاسخ قند خون همراه بود. بااین‌حال، نتیجه یک مطالعه به‌تنهایی برای توصیه مصرف دارچین به‌عنوان روش درمانی کافی نیست و نمی‌توان آن را به همه افراد یا همه انواع دمنوش تعمیم داد.

اگر به طعم دارچین علاقه دارید، می‌توانید مقدار متعادلی از آن را برای تهیه دمنوش استفاده کنید. بااین‌حال، مصرف مقادیر زیاد دارچین، به‌خصوص نوع کاسیا، ممکن است دریافت کومارین را افزایش دهد؛ ترکیبی که در مقادیر بالا می‌تواند به کبد آسیب برساند.

افرادی که بیماری کبدی دارند یا داروهای کنترل قند خون مصرف می‌کنند، بهتر است پیش از مصرف منظم مقادیر زیاد دارچین با پزشک مشورت کنند.

۵. دمنوش زردچوبه

زردچوبه ادویه‌ای شناخته‌شده به دلیل خواص آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی احتمالی است. ماده فعال مورد توجه در این گیاه، کورکومین نام دارد که اثرات آن بر التهاب، متابولیسم گلوکز و چربی‌های خون در مطالعات مختلف بررسی شده است.

برخی مرورهای پژوهشی نشان داده‌اند که مصرف مکمل‌های کورکومین ممکن است به بهبود برخی شاخص‌های قند خون و چربی‌های خون کمک کند. بااین‌حال، مقدار کورکومین موجود در یک فنجان دمنوش زردچوبه معمولاً با مقدار استفاده‌شده در مکمل‌های مطالعاتی قابل مقایسه نیست.

بنابراین، هنوز شواهد کافی برای نتیجه‌گیری درباره میزان اثر دمنوش زردچوبه بر قند خون وجود ندارد. نوشیدن این دمنوش در کنار یک رژیم غذایی متعادل می‌تواند راهی برای افزایش تنوع نوشیدنی‌های بدون شکر باشد، اما نباید به‌عنوان درمان دیابت در نظر گرفته شود.

مکمل‌های غلیظ کورکومین ممکن است با بعضی داروها تداخل داشته باشند. افرادی که داروهای ضدانعقاد یا داروهای کنترل قند خون مصرف می‌کنند، بهتر است پیش از استفاده از مکمل‌های زردچوبه با پزشک یا داروساز مشورت کنند.

۶. دمنوش بادرنجبویه

بادرنجبویه گیاهی از خانواده نعناع است که رایحه‌ای شبیه لیمو دارد. دمنوش آن معمولاً بدون کافئین است و بیشتر به دلیل اثرات آرام‌بخش احتمالی و کمک به ایجاد احساس آرامش مصرف می‌شود.

برخی مطالعات درباره عصاره یا مکمل بادرنجبویه نشان داده‌اند که این فرآورده‌ها ممکن است بر قند خون و هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) اثر بگذارند. HbA1c شاخصی است که میانگین تقریبی قند خون را در حدود دو تا سه ماه گذشته نشان می‌دهد.

بااین‌حال، بیشتر این شواهد مربوط به فرآورده‌های مشخص و عصاره‌های گیاهی است. هنوز اطلاعات کافی وجود ندارد که مشخص کند نوشیدن دمنوش معمولی بادرنجبویه همان اثرات را ایجاد می‌کند یا خیر.

اگر به نوشیدنی‌های گیاهی علاقه دارید، بادرنجبویه بدون شکر می‌تواند گزینه‌ای مناسب برای تنوع بخشیدن به رژیم غذایی باشد. اما برای کنترل قند خون، به‌ویژه در افراد مبتلا به دیابت، نباید جایگزین درمان تجویزشده شود.

۷. دمنوش بابونه

بابونه بیشتر به دلیل اثرات آرام‌بخش احتمالی و کمک به بهبود کیفیت خواب شناخته می‌شود. خواب کافی برای سلامت متابولیک اهمیت دارد؛ زیرا کم‌خوابی و اختلالات خواب می‌توانند بر عملکرد انسولین، اشتها و تنظیم قند خون اثر منفی بگذارند.

برخی مطالعات اثرات ضدالتهابی بابونه و تأثیر احتمالی آن بر شاخص‌های قند خون را بررسی کرده‌اند. در تعدادی از پژوهش‌ها، مصرف فرآورده‌های بابونه با بهبود برخی شاخص‌های متابولیک همراه بوده است، اما شواهد موجود هنوز برای اثبات اثر درمانی دمنوش بابونه کافی نیست.

اگر نوشیدن یک فنجان دمنوش بابونه در ساعات پایانی روز به آرامش شما کمک کند، ممکن است به شکل غیرمستقیم از عادات خواب سالم حمایت کند. بااین‌حال، نباید انتظار داشت که این نوشیدنی به‌تنهایی قند خون را به میزان مشخصی کاهش دهد.

افرادی که به گیاهان خانواده کاسنیان، مانند گل‌داوودی و ابروسیا، حساسیت دارند باید در مصرف بابونه احتیاط کنند. همچنین، در صورت مصرف داروهای خاص، به‌ویژه داروهای ضدانعقاد، بهتر است درباره مصرف منظم آن با پزشک مشورت شود.

۸. دمنوش زنجبیل

زنجبیل گیاهی با طعم تند و گرم است که ترکیبات فعال آن، از جمله جینجرول‌ها، به دلیل خواص ضدالتهابی احتمالی مورد توجه قرار گرفته‌اند. برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند که مصرف مکمل‌های زنجبیل ممکن است به بهبود کنترل قند خون و کاهش HbA1c در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ کمک کند.

بااین‌حال، بیشتر مطالعات در این زمینه از مکمل‌ها یا مقادیر مشخصی از زنجبیل استفاده کرده‌اند. مقدار ترکیبات فعال موجود در دمنوش خانگی به میزان زنجبیل، روش تهیه و مدت دم‌کشیدن بستگی دارد؛ بنابراین، نتایج مربوط به مکمل‌ها را نمی‌توان مستقیماً به دمنوش تعمیم داد.

دمنوش زنجبیل بدون شکر می‌تواند نوشیدنی مناسبی برای افرادی باشد که می‌خواهند مصرف نوشیدنی‌های شیرین را کاهش دهند. بااین‌حال، اثر آن بر قند خون قطعی نیست و نباید به‌جای دارو یا توصیه‌های درمانی استفاده شود.

مصرف مقادیر زیاد زنجبیل یا مکمل‌های غلیظ آن ممکن است در برخی افراد ناراحتی گوارشی ایجاد کند یا با داروهای خاص تداخل داشته باشد. اگر داروی دیابت یا داروهای مؤثر بر انعقاد خون مصرف می‌کنید، درباره استفاده منظم از مکمل زنجبیل با پزشک مشورت کنید.

چگونه چای و دمنوش را برای کنترل بهتر قند خون مصرف کنیم؟

انتخاب نوشیدنی مناسب می‌تواند بخشی از برنامه تغذیه‌ای سالم برای کنترل قند خون باشد. بااین‌حال، مهم است که میان اثر احتمالی ترکیبات گیاهی و اثر اثبات‌شده درمان‌های پزشکی تفاوت قائل شوید.

• نوشیدنی را بدون شکر مصرف کنید: شکر، عسل و شربت‌های شیرین می‌توانند قند خون را افزایش دهند. طبیعی بودن یک شیرین‌کننده به معنای بی‌اثر بودن آن بر قند خون نیست.
• به مقدار کافئین توجه کنید: چای سبز و چای سیاه حاوی کافئین هستند. در افراد حساس، مصرف زیاد کافئین ممکن است خواب را مختل کند یا باعث تپش قلب و اضطراب شود.
• به دمنوش به چشم درمان اصلی نگاه نکنید: مصرف چای و دمنوش نمی‌تواند جایگزین داروهای تجویزشده، برنامه غذایی مناسب، فعالیت بدنی و پایش قند خون شود.
• در مصرف مکمل‌های گیاهی احتیاط کنید: عصاره‌ها و مکمل‌های غلیظ ممکن است اثرات متفاوتی نسبت به نوشیدنی‌های معمولی داشته باشند و با داروها تداخل کنند.
• واکنش بدن خود را بررسی کنید: اگر مبتلا به دیابت هستید و یک نوشیدنی گیاهی را به‌طور منظم به برنامه خود اضافه می‌کنید، در صورت توصیه تیم درمان، تغییرات قند خون را زیر نظر بگیرید.

پرسش‌های متداول

کدام چای برای کاهش قند خون بهتر است؟

چای سبز و چای سیاه به دلیل داشتن پلی‌فنول‌ها از گزینه‌هایی هستند که بیشتر بررسی شده‌اند. بااین‌حال، شواهد درباره میزان اثر آنها بر قند خون و پیشگیری از دیابت قطعی نیست و هیچ‌کدام جایگزین درمان پزشکی محسوب نمی‌شوند.

آیا نوشیدن چای سبز می‌تواند از دیابت نوع ۲ پیشگیری کند؟

برخی مطالعات مشاهده‌ای، مصرف منظم چای سبز را با خطر کمتر ابتلا به دیابت نوع ۲ مرتبط دانسته‌اند، اما این ارتباط به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که چای سبز مستقیماً از بیماری پیشگیری می‌کند. وزن مناسب، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی و سایر عادات سالم همچنان نقش اساسی دارند.

آیا افزودن عسل به دمنوش برای افراد مبتلا به دیابت مناسب است؟

عسل نیز مانند شکر حاوی قندهای ساده است و می‌تواند قند خون را افزایش دهد. اگر هدف کاهش مصرف قند افزوده است، بهتر است چای و دمنوش را بدون شیرین‌کننده مصرف کنید یا مقدار شیرین‌کننده را در برنامه غذایی روزانه خود در نظر بگیرید.

آیا می‌توان داروهای دیابت را با دمنوش‌های گیاهی جایگزین کرد؟

خیر. شواهد موجود برای جایگزین کردن داروهای دیابت با چای یا دمنوش کافی نیست. برخی گیاهان و مکمل‌های آنها ممکن است بر قند خون اثر بگذارند یا با داروها تداخل داشته باشند؛ بنابراین، تغییر دارو یا مقدار مصرف آن باید فقط با نظر پزشک انجام شود.

جمع‌بندی

چای سبز، چای سیاه، چای ترش و دمنوش‌های دارچین، زردچوبه، بادرنجبویه، بابونه و زنجبیل حاوی ترکیبات گیاهی هستند که اثرات احتمالی آنها بر قند خون بررسی شده است. بااین‌حال، قدرت شواهد درباره این نوشیدنی‌ها متفاوت است و در بسیاری از موارد، نتایج مربوط به عصاره‌ها یا مکمل‌ها هستند، نه دمنوش‌های معمولی.

اگر قصد دارید از چای و دمنوش در برنامه غذایی خود استفاده کنید، انواع بدون شکر انتخاب مناسب‌تری هستند؛ به‌خصوص اگر جایگزین نوشیدنی‌های شیرین شوند. برای کنترل پایدار قند خون، مهم‌ترین اقدامات همچنان شامل تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم، پایش قند خون و پیروی از برنامه درمانی تجویزشده است.