چرا زبانم گزگز می کند؟

نام پزشکی احساس سوزن‌سوزن شدن یا بی‌حسی، پاراستزی است که می‌تواند بخش‌های مختلف بدن، از جمله زبان، را درگیر کند.

در این مقاله، شایع‌ترین علل گزگز زبان بررسی می‌شود و به دلایل کمتر شایع مانند میگرن، سکته مغزی و مشکلات تغذیه‌ای نیز پرداخته خواهد شد.

بررسی اجمالی

گزگز یا بی‌حسی زبان می‌تواند از شرایط مختلفی ناشی شود.

این احساس معمولاً به دلیل کاهش حس ناشی از فشار یا آسیب به اعصاب محیطی رخ می‌دهد.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

فرد ممکن است پس از نشستن طولانی در وضعیتی نامناسب یا خوابیدن روی بازو، چنین احساسی را تجربه کند. گزگز زبان کمتر شایع است و اغلب با رویداد خاصی مانند واکنش آلرژیک، کمبودهای تغذیه‌ای یا مشکلات سیستمیک مرتبط است.

برخی بیماری‌ها با کاهش حس در زبان همراه هستند، بنابراین آگاهی از علائم هشداردهنده بیماری‌های جدی مانند سکته مغزی اهمیت زیادی دارد.

علل سوزن‌سوزن شدن زبان

علل متعددی می‌توانند باعث گزگز زبان شوند، از جمله:

۱. آسیب به عصب در طی اقدامات دندانپزشکی

عصب زبانی مسئول حس در بخش جلویی زبان است و ممکن است در جریان اقدامات دندانپزشکی یا جراحی آسیب ببیند.

این آسیب معمولاً هنگام کشیدن دندان عقل (دندان آسیاب سوم) در فک پایین رخ می‌دهد.

آسیب به عصب زبانی می‌تواند به بی‌حسی، سوزش یا تغییر در درک طعم غذا و نوشیدنی منجر شود و گاهی به لب‌ها یا چانه گسترش یابد.

حدود ۹۰ درصد این آسیب‌های عصبی موقت هستند و معمولاً ظرف ۸ هفته بهبود می‌یابند.

اگر علائم بیش از ۶ ماه ادامه یابد، آسیب عصبی ممکن است دائمی باشد و باید توسط متخصص پزشکی یا جراح دهان و فک و صورت بررسی شود.

۲. واکنش آلرژیک

گزگز زبان یکی از علائم احتمالی سندرم آلرژی دهانی است که می‌تواند با مصرف برخی میوه‌ها و سبزیجات خام ایجاد شود.

افراد با سابقه تب یونجه (رینیت آلرژیک) ممکن است به برخی غذاها یا نوشیدنی‌ها واکنش آلرژیک نشان دهند که باعث خارش یا گزگز در زبان، دهان یا گلو می‌شود.

این سندرم به دلیل شباهت پروتئین‌های موجود در میوه‌ها و سبزیجات خام با پروتئین‌های گرده گیاهان (واکنش متقاطع) رخ می‌دهد.

واکنش‌های خفیف معمولاً خودبه‌خود برطرف می‌شوند، اما مصرف آنتی‌هیستامین یا شستشوی دهان با آب می‌تواند به تسریع بهبودی کمک کند. پرهیز از غذاهای محرک از تکرار این واکنش جلوگیری می‌کند.

در صورت شدت علائم، ظهور کهیر یا ناراحتی شدید، مشاوره با پزشک ضروری است.

افراد باید نسبت به علائم آنافیلاکسی، واکنش آلرژیک خطرناکی که با بثورات قرمز، تورم گلو، مشکلات تنفسی، درد شکمی یا مشکل در بلع همراه است، هوشیار باشند و فوراً به پزشک مراجعه کنند.

۳. زخم شانکر (آفت دهان)

آفت دهان زخمی کوچک است که روی لب‌ها، داخل دهان یا زبان ظاهر می‌شود و می‌تواند باعث درد، بی‌حسی یا گزگز در ناحیه اطراف شود.

این زخم‌ها معمولاً ظرف یک هفته بهبود می‌یابند، اما استفاده از داروهای بدون نسخه یا دهان‌شویه‌های درمانی می‌تواند ناراحتی را کاهش داده و بهبودی را تسریع کند.

طیف گسترده‌ای از داروهای موضعی برای درمان آفت دهان در دسترس است.

۴. واکنش دارویی

برخی داروها ممکن است به‌عنوان عارضه جانبی باعث گزگز زبان شوند، به‌ویژه داروهایی که به‌صورت خوراکی مصرف می‌شوند.

استازولامید (Diamox)، که برای درمان گلوکوم، تشنج، ادم و فلج دوره‌ای استفاده می‌شود، نمونه‌ای است که پاراستزی به‌عنوان عارضه شناخته‌شده آن گزارش شده است. برخی داروهای ضد فشار خون، آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای شیمی‌درمانی نیز ممکن است اثری مشابه داشته باشند.

هنگام دریافت دارو، افراد باید عوارض جانبی را با مطالعه بروشور یا مشورت با پزشک یا داروساز بررسی کنند.

اگر گزگز زبان به‌عنوان عارضه جانبی شناخته‌شده باشد، معمولاً پس از قطع دارو برطرف می‌شود. در صورت تداوم یا شدت عارضه، مشاوره با پزشک ضروری است.

۵. سوختگی

سوختگی زبان ناشی از غذاها یا نوشیدنی‌های داغ می‌تواند دردناک باشد و با بهبود سوختگی، احساس گزگز ایجاد کند.

شستشوی دهان با آب خنک بلافاصله پس از سوختگی می‌تواند ناراحتی را کاهش دهد. در صورت درد شدید یا تورم، مصرف داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن نیز مفید است.

۶. سکته مغزی یا TIA

سکته مغزی می‌تواند باعث بی‌حسی یا گزگز در یک طرف صورت، از جمله زبان، شود.

این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که جریان خون به مغز قطع شده و به سلول‌های مغزی آسیب می‌رسد، که می‌تواند عملکرد عضلات، حس و حافظه را تحت تأثیر قرار دهد.

حمله ایسکمیک گذرا (TIA)، که توقف موقتی جریان خون به مغز است، می‌تواند نشانه‌ای هشداردهنده برای احتمال سکته مغزی در آینده باشد.

بی‌حسی یا ضعف ناگهانی در یک طرف بدن، به‌ویژه همراه با گزگز زبان، می‌تواند علامتی جدی باشد.

آگاهی از علائم سکته مغزی و اقدام فوری پزشکی حیاتی است. مخفف FAST برای شناسایی علائم سکته مغزی مفید است:

Face (صورت): افتادگی یک طرف صورت.
Arms (بازوها): ضعف در یک بازو.
Speech (گفتار): گفتار نامفهوم.
Time (زمان): زمان حیاتی است – در صورت مشاهده این علائم، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۷. مولتیپل اسکلروزیس (MS)

التهاب یا اختلال در عملکرد اعصاب، یکی از علائم شایع مولتیپل اسکلروزیس (MS) است که می‌تواند باعث تحریک، درد یا گزگز (معروف به درد نوروژنیک) شود.

این بیماری می‌تواند حس زبان را تحت تأثیر قرار داده و علائم حسی مانند گزگز یا سوزش ایجاد کند.

۸. کمبودهای تغذیه‌ای

زبان قرمز، صاف و دردناک می‌تواند نشانه کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین B12، فولات، یا سایر مواد مغذی مانند آهن و زینک باشد.

علائم دیگر شامل خستگی شدید، رنگ‌پریدگی پوست، ضعف، کاهش اشتها، کاهش وزن و گزگز در زبان یا اندام‌ها است.

کم‌خونی گلبول‌های قرمز خون را تحت تأثیر قرار داده و باعث خستگی و کاهش انرژی می‌شود. کمبود ویتامین‌های گروه B (مانند B1، B6 و B9) نیز می‌تواند به پاراستزی زبان منجر شود.

تشخیص و درمان زودهنگام برای پیشگیری از عوارض طولانی‌مدت ضروری است.

۹. میگرن

برخی افراد مبتلا به میگرن ممکن است پیش از حمله یا در حین آن، علائم بصری یا حسی مانند دیدن جرقه‌های نور یا گزگز (معروف به میگرن همراه با اورا) را تجربه کنند.

این نوع میگرن می‌تواند باعث بی‌حسی یا گزگز در زبان، صورت یا سایر نقاط بدن شود.

۱۰. هیپوگلیسمی

هیپوگلیسمی یا افت قند خون می‌تواند باعث گزگز یا بی‌حسی ناگهانی در زبان یا لب‌ها شود.

افراد مبتلا به دیابت به‌ویژه در معرض خطر هستند و باید در صورت بروز این علائم، سطح گلوکز خون خود را بررسی کرده و فوراً درمان مناسب را دریافت کنند.

۱۱. سندرم سوزش دهان (BMS)

سندرم سوزش دهان اختلالی مزمن است که با احساس سوزش، داغی یا گزگز مداوم در زبان، لب‌ها، لثه‌ها یا سایر نقاط دهان مشخص می‌شود.

این وضعیت ممکن است با استرس، کمبودهای تغذیه‌ای، تغییرات هورمونی یا مشکلات عصبی مرتبط باشد و اغلب بدون علت مشخصی رخ می‌دهد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

گزگز زبان معمولاً ظرف چند روز یا چند هفته، به‌ویژه اگر ناشی از سوختگی یا آسیب مشخص باشد، برطرف می‌شود.

اگر این احساس طولانی شود، به لب‌ها و فک گسترش یابد یا بدون دلیل واضحی رخ دهد، مشاوره پزشکی ضروری است.

در صورت بروز گزگز زبان همراه با علائم بیماری‌های جدی (مانند سکته مغزی)، واکنش آلرژیک شدید یا عوارض ناشی از اقدامات دندانپزشکی که بیش از ۶ ماه ادامه یابد، باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.

خلاصه

شایع‌ترین علل گزگز زبان معمولاً به رویدادهای خاصی مانند اقدامات دندانپزشکی، واکنش‌های آلرژیک یا سوختگی مرتبط است.

اگر این موارد دلیل گزگز نباشند، باید علائم بیماری‌های زمینه‌ای مانند کمبودهای تغذیه‌ای یا بیماری‌های عصبی بررسی شود.

آگاهی از علائم هشداردهنده سکته مغزی، به‌ویژه برای افراد در معرض خطر، اهمیت زیادی دارد.

Source link

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: