اقدامات اولیه ضروری کمک‌های اورژانسی برای انواع سوختگی‌ها

سوختگی‌ها، از سوختگی درجه یک تا درجه سه، نیازمند اقدامات کمک‌های اولیه خاصی هستند تا به بهبودی کمک کرده و عوارض را کاهش دهند. آگاهی از نحوه تشخیص درجه‌های مختلف سوختگی، درمان صحیح آن‌ها، و تشخیص زمان مراجعه به اورژانس، امری حیاتی است. در صورت سوختگی، ابتدا باید از منبع گرما دور شد و از آب خنک (نه یخ) برای کاهش حرارت استفاده کرد. عفونت جدی یکی از خطرات اصلی سوختگی‌های شدید است.

دسته‌بندی انواع سوختگی‌ها

سوختگی‌ها بر اساس شدت آسیب وارده به پوست، به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند:¹

• درجه یک: سوختگی‌های سطحی که فقط لایه بیرونی پوست (اپیدرم) را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
• درجه دو: که به عنوان سوختگی‌های با ضخامت جزئی نیز شناخته می‌شوند و اپیدرم و بخشی از درم (لایه داخلی پوست) را درگیر می‌کنند.
• درجه سه: سوختگی‌های با ضخامت کامل که اپیدرم و درم را از بین می‌برند و به طور بالقوه ممکن است استخوان‌ها، ماهیچه‌ها و تاندون‌ها را نیز تحت تأثیر قرار دهند.

علائم سوختگی بر اساس شدت

علائم و ظاهر سوختگی بر اساس شدت آن متفاوت است:¹

• درجه یک: سوختگی درجه یک قرمز، دردناک و خشک است و فاقد تاول می‌باشد، شبیه یک آفتاب‌سوختگی خفیف.
• درجه دو: سوختگی درجه دو قرمز و تاول‌دار به نظر می‌رسد و اغلب با تورم و درد همراه است.
• درجه سه: سوختگی درجه سه ممکن است سفید یا سیاه و سوخته به نظر برسد و به دلیل آسیب دیدن عصب‌ها، احتمالاً درد نداشته باشد.

مراحل فوری اولیه: پس از سوختگی چه باید کرد؟

اگر فردی دچار سوختگی شد، باید بلافاصله این مراحل را دنبال کنید:²’³

• دوری از منبع گرما: فوراً از منبع حرارت دور شوید.
• خنک کردن ناحیه: ناحیه سوختگی را با آب جاری و خنک، به آرامی خنک کنید. از استفاده از یخ اکیداً خودداری نمایید.
• حذف لباس و جواهرات: لباس و جواهرات را بردارید، مگر اینکه به محل سوختگی چسبیده باشند.
• پوشاندن سوختگی: سوختگی را با یک باند تمیز و نچسب یا سلفون آشپزخانه بپوشانید. از ترکاندن تاول‌ها برای جلوگیری از عفونت پرهیز کنید.
• پرهیز از مواد چرب: از مالیدن مواد چرب، اسپری‌ها، کره یا پمادها خودداری کنید، زیرا گرما را به دام می‌اندازند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

تماس با اورژانس (۱۱۵/۹۱۱) برای مراقبت‌های اضطراری اگر:

• سوختگی‌ها دست‌ها، صورت، اندام‌ها، دستگاه تناسلی، مفاصل یا بخش بزرگی از بدن را تحت تأثیر قرار داده باشند.
• سوختگی‌ها چرمی، سوخته، تیره یا سفید به نظر می‌رسند.
• سوختگی ناشی از مواد شیمیایی یا شوک الکتریکی باشد (مگر اینکه بسیار کوچک یا خفیف باشد).
• فرد دچار مشکل تنفسی یا بیهوشی شده باشد.

مراجعه به پزشک برای مراقبت‌های غیر اورژانسی اگر:

• علائم عفونت مانند ترشح، درد، قرمزی و تورم را مشاهده می‌کنید.
• بهبودی سوختگی بیش از دو هفته طول بکشد.
• متوجه جای زخم (اسکار) شدید. در صورت مشاهده بافت سوخته یا سفید پس از سوختگی، یا در مورد هر سوختگی بزرگ و شدید، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید. این یک اورژانس تهدیدکننده زندگی است. سعی نکنید سوختگی را درمان کنید، اما آن را با یک پارچه استریل یا تمیز بپوشانید. اگر فرد بیهوش است و تنفس نمی‌کند، و انجام این کار ایمن است، عملیات احیای قلبی ریوی (CPR) را انجام دهید.

گزینه‌های درمانی مؤثر برای انواع سوختگی‌ها

اقدامات درمانی برای انواع اصلی سوختگی‌ها شامل درجه یک، درجه دو، درجه سه، سوختگی‌های شیمیایی و الکتریکی به شرح زیر است.

سوختگی درجه یک

سوختگی‌های درجه یک معمولاً به مراقبت پزشکی نیاز ندارند، زیرا فقط سطح پوست را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

**برای سوختگی درجه یک:**²

• خنک کردن: از یک کمپرس مرطوب و خنک استفاده کنید یا ناحیه را به مدت ۱۰ دقیقه یا تا زمان کاهش درد زیر آب خنک بگیرید.
• پرهیز از مواد چرب: از مصرف کره، پودر، پماد، اسپری یا مواد چرب خودداری کنید.
• تمیز کردن: روزانه ناحیه را با یک صابون مایع ملایم بشویید.
• استفاده از پماد: چند بار در روز از ژل پترولیوم یا آلوئه ورا استفاده کنید.
• محافظت: در صورت لزوم با یک باند تمیز بپوشانید و آن را از نور خورشید دور نگه دارید.
• کنترل درد: برای کاهش درد و التهاب، می‌توانید از داروهای مسکن بدون نسخه مانند استامینوفن یا ایبوپروفن استفاده کنید.

سوختگی درجه دو

سوختگی درجه دو باعث قرمزی، تاول، درد و تورم می‌شود.

**برای سوختگی درجه دو:**⁴

• خنک کردن: ناحیه را حداقل به مدت ۱۰ دقیقه در آب خنک غوطه‌ور کنید. از آب سرد یا یخ خودداری نمایید.
• برداشتن جواهرات/لباس: جواهرات یا لباس را بردارید تا از سفت شدن ناشی از تورم جلوگیری شود.
• پرهیز از مواد چرب: از استفاده از مواد چرب، کره، پماد یا پودر پرهیز کنید.
• تمیز کردن ملایم: دست‌های خود را بشویید، سوختگی را آبکشی کرده و با یک پارچه تمیز و نرم خشک کنید.
• دست نزدن به تاول‌ها: تاول‌ها را دست‌نخورده بگذارید تا خطر عفونت کاهش یابد؛ آن‌ها به طور طبیعی خواهند ترکید.
• باندپیچی (در صورت نیاز): اگر تاول‌ها سالم هستند، ناحیه را بدون باند بگذارید. در صورت باز بودن، از باند نچسب استفاده کنید.
• تعویض پانسمان: در صورت کثیف شدن، پانسمان‌ها را تعویض کنید.
• مدیریت درد: از مسکن‌های بدون نسخه طبق دستورالعمل استفاده کنید.
• نظارت بر عفونت: در صورت بروز قرمزی یا ضعف، با پزشک تماس بگیرید.
• مراجعه به پزشک: اگر سوختگی بزرگتر از ۲ تا ۳ اینچ است یا در نواحی حیاتی قرار دارد، حتماً به پزشک مراجعه کنید.

سوختگی درجه سه

سوختگی‌های درجه سه، که به لایه‌های چربی و ساختارهای زیر پوست می‌رسند، می‌توانند تهدیدکننده زندگی باشند. اگر پوست سوخته فردی سیاه یا سفید به نظر می‌رسد، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

اقدامات لازم تا رسیدن کمک:

• سوختگی را با آب خیس نکنید.
• هیچ پماد، کره، مواد چرب یا اسپری را روی سوختگی نمالید.
• لباس‌هایی که به ناحیه چسبیده‌اند را جدا نکنید.
• ناحیه را با یک باند استریل یا یک پارچه تمیز و گشاد بپوشانید.
• به خاطر داشته باشید که سوختگی‌های درجه سه ممکن است به دلیل آسیب دیدگی انتهای عصب‌ها، دردناک نباشند. حتی اگر دردی وجود ندارد، دریافت مراقبت فوری پزشکی برای سوختگی شدید ضروری است.

سوختگی‌های شیمیایی

سوختگی شیمیایی ممکن است بلافاصله احساس شود یا بسته به علت، زمان ببرد تا ایجاد شود. اگر سوختگی عمیق است یا بزرگتر از ۳ اینچ، با اورژانس تماس بگیرید و در صورت امکان، ظرف حاوی ماده شیمیایی را همراه خود ببرید.

**اقدامات کمک‌های اولیه برای سوختگی شیمیایی:**⁶

• محافظت و شستشو: دستکش محافظ بپوشید و هرگونه ماده شیمیایی خشک را با برس پاک کنید. سپس ناحیه را حداقل ۱۵ دقیقه با آب خنک بشویید.
• حذف لباس/جواهرات: هر لباس یا جواهری را که ممکن است با ماده شیمیایی تماس داشته باشد، بردارید.
• پوشاندن: ناحیه را به طور گشاد با گاز استریل یا یک پارچه نچسب بپوشانید.
• تکرار شستشو: اگر ناحیه دوباره شروع به درد کرد، شستشو با آب خنک را تکرار کنید.

سوختگی‌های الکتریکی

سوختگی‌های الکتریکی ممکن است از آنچه در سطح به نظر می‌رسند جدی‌تر باشند. اگر دچار سوختگی الکتریکی از صاعقه، سیم‌ها یا وسایل خانگی شدید، سریعاً به دنبال کمک پزشکی باشید. اگر به فردی کمک می‌کنید، در صورتی که همچنان با منبع شوک در تماس است، از دست زدن به او خودداری کنید.

در صورت مشاهده موارد زیر با اورژانس تماس بگیرید:

• سوختگی‌های شدید.
• گیجی یا از دست دادن هوشیاری.
• مشکل در تنفس.
• اسپاسم یا تشنج عضلانی.

وقتی دست زدن به فرد ایمن است، اگر آموزش دیده‌اید و فرد حرکت نمی‌کند یا نفس نمی‌کشد، عملیات CPR را انجام دهید. سعی کنید فرد را گرم نگه دارید و یک پارچه تمیز روی ناحیه آسیب‌دیده بیندازید. از استفاده از موادی که ممکن است الیافشان به زخم بچسبد، خودداری کنید. دریافت کمک فوری پزشکی برای سوختگی‌های الکتریکی ضروری است.

مراحل بهبودی سوختگی‌ها

فرآیند بهبودی سوختگی‌ها بسته به نوع سوختگی متفاوت است:⁷

• درجه یک: این سوختگی‌ها در صورت خنک شدن بلافاصله پس از وقوع، چند ساعت یا نهایتاً یک یا دو روز درد خواهند داشت. پوست ممکن است طی چند روز پوسته‌پوسته شود. سوختگی‌های درجه یک معمولاً ظرف یک هفته بهبود می‌یابند و معمولاً جای زخم باقی نمی‌ماند.
• درجه دو: در این نوع سوختگی تاول‌ها تشکیل می‌شوند و ممکن است ظرف یک هفته خود به خود بترکند. زخم ممکن است ترشح داشته باشد یا خونریزی کند. درد ممکن است دو تا سه روز طول بکشد و سپس فروکش کند. بهبودی سوختگی درجه دو معمولاً دو تا سه هفته یا بیشتر طول می‌کشد و ممکن است پوست کمی روشن‌تر یا تیره‌تر شود، اما نباید جای زخم برجسته‌ای باقی بماند.
• درجه سه: این سوختگی‌ها به مراقبت‌های اضطراری نیاز دارند. درمان نیازمند مراقبت بیمارستانی برای پایدار کردن وضعیت بیمار و جلوگیری از عفونت است. بافت آسیب‌دیده ممکن است از طریق جراحی برداشته شده و با پیوند پوست (جایگزینی پوست آسیب‌دیده با پوست سالم از جای دیگر بدن) جایگزین شود.⁵ افراد ممکن است هنگام بهبودی زخم احساس درد، خستگی و خارش داشته باشند. جای زخم‌های پیوند ممکن است با گذشت زمان محو شوند. بهبودی سوختگی‌های درجه سه بسیار آهسته است و به میزان سوختگی بستگی دارد.

سؤالات متداول (FAQ)

آیا می‌توان برای خنک کردن سوختگی از یخ استفاده کرد؟

خیر، برای خنک کردن ناحیه سوخته باید از آب جاری خنک (نه سرد) استفاده کرد. استفاده از یخ یا آب بسیار سرد می‌تواند به بافت آسیب دیده آسیب بیشتری وارد کند و جریان خون را کاهش دهد.

چرا نباید روی سوختگی کره، پماد یا مواد چرب مالید؟

مالیدن مواد چرب، کره یا پماد روی سوختگی به شدت ممنوع است، زیرا این مواد گرما را در پوست به دام می‌اندازند و می‌توانند آسیب سوختگی را بدتر کنند.

تاول‌های ناشی از سوختگی درجه دو را باید ترکاند؟

خیر، تاول‌های سوختگی نباید ترکانده شوند. تاول‌ها به عنوان یک پانسمان طبیعی عمل می‌کنند و ترکاندن آن‌ها خطر ورود میکروب و ایجاد عفونت جدی را به شدت افزایش می‌دهد.

سوختگی‌های درجه سه چه مشخصه‌ای دارند که نیاز به توجه فوری پزشکی دارند؟

سوختگی‌های درجه سه تمام لایه‌های پوست را از بین می‌برند و ممکن است سفید، سیاه، یا چرمی به نظر برسند. در بسیاری از موارد، به دلیل آسیب به پایانه‌های عصبی، این سوختگی‌ها ممکن است دردناک نباشند. این وضعیت یک اورژانس پزشکی است و نیاز به تماس فوری با اورژانس دارد.

خلاصه

اقدامات کمک‌های اولیه برای سوختگی‌ها باید بلافاصله و با توجه به درجه سوختگی انجام شود. مراحل ضروری شامل دور شدن از منبع گرما، خنک کردن ناحیه با آب خنک (نه یخ)، و پرهیز از مالیدن مواد چرب است. در سوختگی‌های درجه یک، مراقبت‌های خانگی کافی است. سوختگی‌های درجه دو نیازمند خنک کردن و محافظت از تاول‌ها هستند، اما سوختگی‌های درجه سه، سوختگی‌های شیمیایی شدید یا سوختگی‌های الکتریکی یک وضعیت اضطراری تهدیدکننده زندگی محسوب می‌شوند و باید فوراً با اورژانس تماس گرفته شود.