آیا بارهای کلاژن می‌توانند به کاهش وزن کمک کنند؟

در سال‌های اخیر، مکمل‌های حاوی کلاژن به شکل‌های مختلفی وارد بازار شده‌اند و حالا پای آن‌ها به دنیای کاهش وزن هم باز شده است.
یکی از جدیدترین ادعاها این است که مصرف بارهای پروتئینی غنی‌شده با کلاژن می‌تواند به کاهش وزن کمک کند، آن هم بدون از دست رفتن عضله.

اگرچه این ایده جذاب به نظر می‌رسد، اما بررسی علمی آن نشان می‌دهد که موضوع پیچیده‌تر از یک راه‌حل ساده است.
برای قضاوت دقیق‌تر، لازم است نحوه عملکرد کلاژن در بدن، نتایج پژوهش‌ها و محدودیت‌های آن‌ها را با دقت بررسی کنیم.

کلاژن در بدن چه نقشی دارد؟

کلاژن فراوان‌ترین پروتئین بدن انسان است و نقش اساسی در ساختار پوست، استخوان‌ها، عضلات و بافت‌های همبند دارد.
این پروتئین به بدن استحکام و انعطاف‌پذیری می‌دهد و کاهش آن با افزایش سن کاملاً طبیعی است.

در قالب مکمل، کلاژن معمولاً از استخوان‌های پستانداران یا ماهی‌ها استخراج می‌شود.
برخی محصولات جدید، کلاژن را به‌گونه‌ای فرآوری می‌کنند که بتواند آب بیشتری در معده جذب و نگه دارد.

در یک مطالعه انجام‌شده در سال ۲۰۲۴، بارهای پروتئینی حاوی ۱۰ گرم کلاژن گاوی استفاده شدند.
این کلاژن به‌طور خاص طوری طراحی شده بود که در معده متورم شود و احساس سیری ایجاد کند.

ترکیبات و ارزش غذایی بارهای کلاژن

برای بهبود طعم و بافت، ترکیبات دیگری نیز به این بارها اضافه شده بود.
این مواد شامل پوشش شکلات تلخ، فیبر گیاهی، شیرین‌کننده‌ها، ترکیبات سویا و روغن‌های گیاهی بودند.

هر بار حدود ۹۰ کیلوکالری انرژی داشت و حاوی مقدار قابل توجهی پروتئین، کربوهیدرات، چربی و فیبر بود.
این ترکیب باعث می‌شد بارها هم کم‌کالری باشند و هم تا حدی سیرکننده.

آیا کلاژن واقعاً باعث کاهش وزن می‌شود؟

در این پژوهش، ۶۴ فرد بزرگسال دارای اضافه‌وزن یا چاقی شرکت کردند.
شرکت‌کنندگان به مدت ۱۲ هفته تحت نظر قرار گرفتند.

یک گروه روزانه دو بار پروتئینی حاوی کلاژن مصرف می‌کردند.
این بارها ۴۵ دقیقه قبل از ناهار و شام همراه با یک لیوان آب مصرف می‌شدند.

گروه کنترل تنها آب می‌نوشید و هیچ باری دریافت نمی‌کرد.
پس از پایان مطالعه، تفاوت‌های قابل توجهی بین دو گروه مشاهده شد.

نتایج اصلی مطالعه

افرادی که بارهای کلاژن مصرف کردند، کاهش وزن بیشتری داشتند.
به‌طور میانگین، این گروه حدود سه کیلوگرم وزن کم کردند، در حالی که گروه دیگر کاهش وزن کمتری داشت.

شاخص‌های مرتبط با سلامت نیز در این گروه بهبود بیشتری نشان داد.
کاهش فشار خون، کاهش دور کمر و بهبود برخی نشانگرهای کبد چرب از جمله این نتایج بود.

نکته مهم این بود که کاهش وزن با حفظ توده عضلانی همراه بود.
به گفته فرمین میلاگرو، معمولاً کاهش وزن با از دست رفتن عضله همراه است، اما در این مطالعه چنین اتفاقی نیفتاد.

چرا بارهای کلاژن ممکن است مؤثر باشند؟

یکی از دلایل احتمالی، خاصیت جذب آب کلاژن است.
این ویژگی باعث می‌شود حجم آن در معده افزایش پیدا کند و احساس سیری طولانی‌تری ایجاد شود.

عامل دیگر ممکن است تأثیر کلاژن بر میکروبیوم روده باشد.
از آنجا که کلاژن به‌سختی هضم می‌شود، به روده بزرگ می‌رسد و به‌عنوان منبع غذایی برای باکتری‌های مفید عمل می‌کند.

این فرایند می‌تواند منجر به تولید اسیدهای چرب زنجیره‌کوتاه شود.
این ترکیبات با کاهش التهاب و کاهش خطر چاقی مرتبط هستند.

همچنین برخی پژوهشگران معتقدند کلاژن نسبت به سایر پروتئین‌ها اثر گرمازایی بیشتری دارد.
به این معنا که بدن برای هضم آن انرژی بیشتری مصرف می‌کند.

معایب و محدودیت‌های این روش چیست؟

با وجود نتایج امیدوارکننده، این مطالعه محدودیت‌های مهمی دارد.
مهم‌ترین آن، مدت کوتاه ۱۲ هفته‌ای و تعداد کم شرکت‌کنندگان است.

کایل تامپسون تأکید می‌کند که کاهش وزن کوتاه‌مدت کافی نیست.
آنچه اهمیت دارد، حفظ وزن کاهش‌یافته در بلندمدت است که در این پژوهش بررسی نشده است.

همچنین اختلاف وزن بین دو گروه از نظر عددی چندان بزرگ نبود.
این میزان کاهش وزن ممکن است برای بسیاری از افراد مبتلا به چاقی رضایت‌بخش نباشد.

نکته دیگر این است که بارها ترکیبات مختلفی داشتند.
بنابراین مشخص نیست آیا اثر اصلی به کلاژن مربوط بوده یا به ترکیب پروتئین کم‌کالری و فیبر.

به گفته سو-نویی اسکوبار، احتمال دارد بخش زیادی از فایده مشاهده‌شده ناشی از پروتئین و فیبر باشد، نه خود کلاژن.

آیا کلاژن برای کاهش وزن ارزش امتحان کردن دارد؟

به‌طور کلی، مصرف مکمل کلاژن برای اغلب افراد خطر جدی ندارد.
مصرف حدود ۲۰ گرم کلاژن در روز به‌عنوان یک آزمایش کم‌ریسک در نظر گرفته می‌شود.

با این حال، فرمول خاص استفاده‌شده در این مطالعه به‌راحتی در بازار در دسترس نیست.
کلاژن مورد استفاده توانایی بالایی در نگه‌داشت آب داشت که در بسیاری از مکمل‌های رایج دیده نمی‌شود.

افرادی که به مصرف کلاژن فکر می‌کنند، بهتر است ابتدا با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند.
همچنین انتخاب مکمل‌های دارای تأییدیه و رعایت دوز توصیه‌شده اهمیت زیادی دارد.

افراد دارای حساسیت غذایی، به‌ویژه آلرژی به غذاهای دریایی، باید احتیاط بیشتری داشته باشند.
زیرا بسیاری از مکمل‌های کلاژن از منابع دریایی تهیه می‌شوند.

پرسش‌های متداول

آیا کلاژن به‌تنهایی باعث لاغری می‌شود؟
خیر، کلاژن به‌تنهایی معجزه نمی‌کند و در بهترین حالت نقش کمکی دارد.

آیا مصرف کلاژن باعث از دست رفتن عضله می‌شود؟
بر اساس این مطالعه، کاهش وزن همراه با حفظ توده عضلانی بوده است، اما نتایج قطعی نیستند.

آیا می‌توان به جای بار کلاژن از پودر کلاژن استفاده کرد؟
فرمول خاص این بارها قابل جایگزینی دقیق با پودرهای معمولی نیست.

جمع‌بندی نهایی

بارهای کلاژن ممکن است در کوتاه‌مدت به کاهش وزن و حفظ عضله کمک کنند.
اما شواهد فعلی محدود هستند و برای نتیجه‌گیری قطعی به مطالعات گسترده‌تر نیاز است.

در حال حاضر، روش‌های اثبات‌شده مانند تغذیه متعادل، دریافت کافی پروتئین، مصرف فیبر و فعالیت بدنی منظم، پایه اصلی مدیریت وزن باقی می‌مانند.
کلاژن می‌تواند یکی از ابزارهای کمکی باشد، نه راه‌حل اصلی کاهش وزن.