آیا مصرف ویتامین D می‌تواند خطر بیماری قلبی را کاهش دهد؟

ویتامین D فقط برای استخوان‌ها مهم نیست و در فرایندهایی مانند تنظیم التهاب، فشار خون و متابولیسم گلوکز و چربی نیز نقش دارد. به همین دلیل، پژوهشگران مدت‌هاست بررسی می‌کنند که آیا سطح ویتامین D می‌تواند با سلامت قلب و عروق ارتباط داشته باشد یا حتی مصرف مکمل آن بتواند خطر بیماری قلبی را کاهش دهد.

در مطالعات مشاهده‌ای، سطح پایین ویتامین D با خطر بیشتر بیماری‌های قلبی همراه بوده است؛ اما این ارتباط به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که کمبود ویتامین D علت بیماری قلبی است یا مصرف مکمل می‌تواند از آن پیشگیری کند. شواهد حاصل از مطالعات مداخله‌ای نیز تاکنون نتیجه قطعی و یکسانی ارائه نکرده‌اند.

آیا ویتامین D از بیماری قلبی پیشگیری می‌کند؟

پژوهش‌های مختلف نتایج متفاوتی داشته‌اند.

بیشتر مطالعات، اثر پیشگیرانه مشخصی نشان نداده‌اند

برخی مطالعات اخیر که تأثیر مکمل‌های ویتامین D را بر بیماری‌های قلبی و مرگ بررسی کرده‌اند، شواهد کافی برای استفاده از این مکمل با هدف پیشگیری از حوادث عمده قلبی‌عروقی پیدا نکرده‌اند.

همچنین، مصرف دوزهای بالای ویتامین D به‌صورت ماهانه نیز در یک مطالعه نتوانست خطر بیماری قلبی را کاهش دهد.

بنابراین، صرفاً برای پیشگیری از بیماری قلبی، مصرف خودسرانه ویتامین D بر اساس شواهد فعلی توجیه محکمی ندارد.

اما همه پژوهش‌ها منفی نیستند

در مقابل، یک کارآزمایی کنترل‌شده در سال ۲۰۲۳ نشان داد که مکمل ویتامین D ممکن است بروز برخی مشکلات عمده قلبی، به‌ویژه حمله قلبی و نیاز به بازگرداندن جریان خون در عروق کرونر را کاهش دهد.

با این حال، وجود یک یا چند مطالعه با نتایج مثبت برای تغییر توصیه‌های عمومی کافی نیست؛ به‌خصوص زمانی که نتایج سایر مطالعات چنین اثری را تأیید نکرده‌اند.

به همین دلیل، هنوز مشخص نیست آیا گروه خاصی از افراد ممکن است از مکمل ویتامین D برای کاهش خطر قلبی سود ببرند یا خیر.

چرا سطح پایین ویتامین D با بیماری قلبی ارتباط دارد؟

ارتباط میان ویتامین D و سلامت قلب پیچیده است. مطالعات مشاهده‌ای بارها نشان داده‌اند که افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی ممکن است سطح پایین‌تری از ویتامین D داشته باشند.

اما یک سؤال مهم وجود دارد:

آیا کمبود ویتامین D باعث افزایش خطر بیماری قلبی می‌شود، یا بیماری و شرایط مرتبط با آن باعث کاهش سطح ویتامین D می‌شوند؟

در حال حاضر پاسخ قطعی نداریم.

افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن ممکن است به دلایل مختلفی مانند کاهش فعالیت بدنی، وضعیت تغذیه‌ای نامناسب، اضافه‌وزن یا شرایط زمینه‌ای، سطح ویتامین D پایین‌تری داشته باشند. بنابراین مشاهده یک ارتباط آماری میان کمبود ویتامین D و بیماری قلبی لزوماً به معنای رابطه علت و معلولی نیست.

ویتامین D از چه راه‌هایی ممکن است بر قلب اثر بگذارد؟

پژوهشگران چند مسیر احتمالی را مطرح کرده‌اند. ویتامین D ممکن است در تنظیم فرایندهایی مانند موارد زیر نقش داشته باشد:

• التهاب
• استرس اکسیداتیو
• فشار خون
• متابولیسم گلوکز
• متابولیسم چربی‌ها

از نظر تئوری، تأثیر ویتامین D بر این مسیرها می‌تواند با سلامت قلب و عروق ارتباط داشته باشد. با این حال، وجود یک مکانیسم زیستی محتمل به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که مصرف مکمل در افراد سالم باعث کاهش حمله قلبی یا سایر بیماری‌های قلبی می‌شود.

هنوز درباره دوز مناسب، مدت مصرف و گروه‌هایی که احتمالاً بیشترین سود را می‌برند اطلاعات کافی نداریم.

روزانه چقدر ویتامین D نیاز داریم؟

بر اساس توصیه‌های مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH)، دریافت روزانه ویتامین D برای بزرگسالان به این صورت است:

این مقادیر، نیاز تغذیه‌ای عمومی را نشان می‌دهند و به معنای دوز مکمل برای درمان کمبود یا پیشگیری از بیماری قلبی نیستند.

ویتامین D را می‌توان از غذا، مکمل و تا حدی از طریق تولید آن در پوست در اثر نور خورشید دریافت کرد. اگر دریافت غذایی یا مواجهه با نور خورشید کافی نباشد، ممکن است در برخی افراد مصرف مکمل لازم باشد.

آیا مصرف بیشتر بهتر است؟

خیر.

مصرف طولانی‌مدت دوزهای بالای ویتامین D می‌تواند باعث افزایش کلسیم خون و عوارضی مانند سنگ کلیه شود.

حد بالای قابل‌تحمل دریافت روزانه برای بزرگسالان معمولاً ۴۰۰۰ IU در نظر گرفته می‌شود؛ مگر اینکه پزشک برای شرایط خاص و با نظارت پزشکی دوز متفاوتی تجویز کند.

بنابراین، افزایش خودسرانه دوز با این تصور که «ویتامین D بیشتر یعنی محافظت بیشتر از قلب» رویکرد مناسبی نیست.

چه کسانی ممکن است به مکمل ویتامین D نیاز داشته باشند؟

هدف اصلی مکمل‌درمانی در افراد نیازمند، معمولاً اصلاح یا پیشگیری از کمبود ویتامین D است، نه درمان یا پیشگیری مستقیم از بیماری قلبی.

برخی گروه‌ها بیشتر در معرض کمبود قرار دارند، از جمله:

• افراد مبتلا به بیماری‌هایی که جذب چربی را مختل می‌کنند، مانند بیماری کرون و بیماری سلیاک
• سالمندان
• نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند
• افرادی که پوست تیره‌تری دارند
• افراد دارای اضافه‌وزن
• افرادی که تحت عمل بای‌پس معده قرار گرفته‌اند

البته قرار گرفتن در یکی از این گروه‌ها به‌تنهایی به معنی نیاز قطعی به یک دوز مشخص از مکمل نیست و شرایط فرد باید در نظر گرفته شود.

اگر هدف سلامت قلب است، روی چه چیزهایی تمرکز کنیم؟

اگرچه نقش ویتامین D در سلامت عمومی بدن مهم است، شواهد فعلی از این ایده حمایت نمی‌کنند که مکمل ویتامین D باید به‌عنوان یک راهکار مستقل برای پیشگیری از بیماری قلبی استفاده شود.

برای کاهش خطر قلبی‌عروقی، عوامل قابل اصلاحی مانند الگوی غذایی مناسب، فعالیت بدنی منظم، کنترل فشار خون، کنترل چربی خون، حفظ وزن مناسب، ترک سیگار و مدیریت دیابت اهمیت بسیار بیشتری در رویکرد کلی پیشگیری دارند.

بنابراین اگر آزمایش‌ها نشان دهند که ویتامین D پایین است، اصلاح این کمبود منطقی است؛ اما نباید مکمل ویتامین D را جایگزین سایر اقدامات مؤثر برای سلامت قلب دانست.

جمع‌بندی

سطح پایین ویتامین D با بیماری قلبی ارتباط دارد، اما هنوز مشخص نیست که این ارتباط تا چه اندازه علت و معلولی است. بیشتر شواهد مداخله‌ای نیز تاکنون نشان نداده‌اند که مصرف مکمل ویتامین D در جمعیت عمومی به‌طور قابل‌اعتمادی خطر بیماری قلبی را کاهش می‌دهد، هرچند برخی مطالعات نتایج امیدوارکننده‌ای گزارش کرده‌اند.

بنابراین، ویتامین D را برای اصلاح کمبود مصرف کنید، نه صرفاً با هدف محافظت از قلب؛ مگر اینکه در آینده شواهد قوی‌تر، گروه مشخصی از افراد را برای چنین کاربردی معرفی کنند.

دوزهای بالا نیز بی‌خطر نیستند و می‌توانند باعث افزایش کلسیم خون و سنگ کلیه شوند. در صورت وجود عوامل خطر کمبود یا بیماری‌های زمینه‌ای، بهتر است مقدار و مدت مصرف مکمل بر اساس شرایط فردی و نظر پزشک یا متخصص تغذیه تعیین شود.