آیا کافئین خطر ابتلا به سرطان پستان را کاهش می‌دهد؟

قهوه و چای از پرمصرف‌ترین نوشیدنی‌های جهان هستند و ترکیبات زیست‌فعال آن‌ها، از جمله کافئین و پلی‌فنول‌ها، به‌دلیل اثرات احتمالی بر التهاب، متابولیسم و خطر ابتلا به سرطان مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته‌اند. بااین‌حال، شواهد درباره ارتباط مصرف قهوه و چای با سرطان پستان هنوز قطعی نیست.

برخی مطالعات مشاهده‌ای، مصرف قهوه را با کاهش خطر ابتلا یا مرگ ناشی از سرطان پستان مرتبط دانسته‌اند؛ اما مطالعات دیگر چنین ارتباطی را تأیید نکرده‌اند. بنابراین، در حال حاضر شواهد کافی برای توصیه به مصرف کافئین با هدف پیشگیری یا درمان سرطان پستان وجود ندارد.

۱. آیا مصرف کافئین خطر ابتلا به سرطان پستان را کاهش می‌دهد؟

نتایج پژوهش‌ها درباره ارتباط کافئین و سرطان پستان یکسان نیستند. در برخی مطالعات، ارتباط‌های آماری امیدوارکننده‌ای گزارش شده است:

• در یک مطالعه در سال ۲۰۲۱، مصرف بیش از سه فنجان قهوه در روز با حدود ۲۵ درصد کاهش نسبی خطر مرگ ناشی از سرطان پستان، در مقایسه با عدم مصرف قهوه، همراه بود.
• در برخی پژوهش‌ها، مصرف قهوه با کاهش اندک خطر سرطان پستان در زنان یائسه ارتباط داشته است.
• در مقابل، مرور تعدادی از مطالعات نتوانسته است ارتباطی روشن و پایدار میان مصرف کافئین و خطر ابتلا به این سرطان نشان دهد.

این یافته‌ها باید با احتیاط تفسیر شوند. کاهش خطر مرگ در افرادی که سرطان پستان دارند، با کاهش احتمال ابتلا به سرطان یکسان نیست. همچنین، مطالعات مشاهده‌ای به‌تنهایی نمی‌توانند ثابت کنند که قهوه علت کاهش خطر بوده است.

چرا نتایج مطالعات متفاوت‌اند؟

چند عامل می‌توانند در تفاوت نتایج نقش داشته باشند:

• وضعیت یائسگی و شرایط هورمونی
• مقدار و نوع قهوه یا چای مصرفی
• روش آماده‌سازی نوشیدنی
• مصرف داروهای هورمونی
• تفاوت‌های سبک زندگی و سایر عوامل خطر سرطان

برای مثال، در یک مطالعه، مصرف بیش از چهار فنجان قهوه در روز با کاهش خطر سرطان پستان در زنان یائسه همراه بود؛ اما در زیرگروهی از زنان که درمان هورمونی پس از یائسگی دریافت می‌کردند، ارتباط متفاوتی مشاهده شد.

این نتایج به‌معنای اثبات یک تداخل علّی میان قهوه و هورمون‌درمانی نیستند؛ بلکه نشان می‌دهند که اثر عوامل مختلف باید در کنار یکدیگر بررسی شود.

۲. آیا روش آماده‌سازی قهوه اهمیت دارد؟

برخی مطالعات تفاوت‌هایی را میان انواع قهوه گزارش کرده‌اند. برای نمونه، در یک مطالعه روی زنان هنگ‌کنگی، مصرف قهوه دم‌شده با کاهش خطر سرطان پستان و مصرف قهوه فوری با افزایش خطر آن ارتباط داشت.

بااین‌حال، چنین یافته‌هایی نباید به‌عنوان اثبات اثر محافظتی قهوه دم‌شده یا اثر سرطان‌زای قهوه فوری تفسیر شوند.

دلایل مهم برای احتیاط عبارت‌اند از:

• نتایج یک مطالعه لزوماً در جمعیت‌های دیگر تکرار نمی‌شوند.
• تفاوت‌های سبک زندگی و سایر عوامل مخدوش‌کننده ممکن است نتایج را تحت تأثیر قرار دهند.
• مشاهده یک ارتباط آماری به‌معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست.

در حال حاضر، شواهد برای توصیه به انتخاب یک روش خاص آماده‌سازی قهوه با هدف پیشگیری از سرطان پستان کافی نیست.

۳. آیا کافئین می‌تواند اثربخشی درمان سرطان پستان را افزایش دهد؟

این موضوع یکی از حوزه‌های پژوهشی است، اما باید میان یافته‌های آزمایشگاهی و شواهد بالینی در انسان تفاوت قائل شد.

کافئین و شیمی‌درمانی

در یک مطالعه آزمایشگاهی در سال ۲۰۲۰، ترکیب کافئین با داروی شیمی‌درمانی سیس‌پلاتین، اثر این دارو را بر سلول‌های سرطان پستان سه‌گانه منفی افزایش داد.

سرطان پستان سه‌گانه منفی نوعی سرطان است که گیرنده‌های استروژن، پروژسترون و HER2 را ندارد و در برخی بیماران رفتار تهاجمی‌تری دارد.

بااین‌حال، اثر مشاهده‌شده روی سلول‌های آزمایشگاهی لزوماً در بدن انسان تکرار نمی‌شود. مقدار کافئین مؤثر، ایمنی آن و تأثیرش بر پاسخ درمانی باید در مطالعات بالینی بررسی شود.

کافئین و تاموکسیفن

در برخی پژوهش‌ها، مصرف بیشتر کافئین با پیامدهای مطلوب‌تری در زنانی که تاموکسیفن دریافت می‌کردند، همراه بوده است. همچنین، آزمایش‌های سلولی نشان داده‌اند که کافئین ممکن است رشد برخی سلول‌های سرطانی گیرنده مثبت یا منفی استروژن را مهار کند.

اما این نتایج برای توصیه به افزایش مصرف قهوه یا کافئین در کنار تاموکسیفن کافی نیست. بیماران نباید برای تقویت اثر دارو، میزان مصرف کافئین را خودسرانه افزایش دهند یا درمان تجویزشده را تغییر دهند.

۴. آیا قهوه یا چای می‌تواند بقای بیماران مبتلا به سرطان پستان را بهبود دهد؟

در یک مطالعه در سال ۲۰۲۱، مصرف بیش از سه فنجان قهوه در روز با حدود ۲۵ درصد کاهش نسبی خطر مرگ ناشی از سرطان پستان همراه بود. همچنین، مصرف سه فنجان چای در روز پس از تشخیص سرطان پستان با حدود ۲۶ درصد کاهش نسبی خطر مرگ به هر علت ارتباط داشت.

این یافته‌ها امیدوارکننده‌اند، اما محدودیت‌های مهمی دارند:

• ارتباط آماری لزوماً نشان‌دهنده اثر مستقیم نوشیدنی نیست.
• وضعیت درمان، فعالیت بدنی، شاخص توده بدنی و سایر عوامل می‌توانند بر بقا اثر بگذارند.
• کاهش نسبی خطر، معادل کاهش مطلق خطر نیست؛ بدون دانستن خطر پایه نمی‌توان میزان منفعت واقعی را برای هر فرد محاسبه کرد.

بنابراین، نمی‌توان نتیجه گرفت که نوشیدن سه یا چهار فنجان قهوه یا چای در روز به‌تنهایی طول عمر بیماران را افزایش می‌دهد.

چای سبز و احتمال عود سرطان

برخی پژوهش‌ها احتمال داده‌اند که مصرف چای سبز با کاهش خطر عود دیررس سرطان پستان ارتباط داشته باشد؛ اما شواهد موجود برای تعیین مقدار مشخص و اثبات اثر پیشگیرانه آن کافی نیست.

همچنین، نوشیدن چای سبز با مصرف مکمل‌های غلیظ عصاره چای سبز یکسان نیست؛ مکمل‌ها ممکن است عوارض و خطرات متفاوتی داشته باشند.

۵. آیا کافئین باعث کیست پستان می‌شود؟

شواهد موجود نشان نمی‌دهند که کافئین به‌طور مستقیم باعث ایجاد کیست پستان شود.

بااین‌حال، برخی زنان مبتلا به تغییرات فیبروکیستیک پستان یا حساسیت و درد پستان گزارش می‌کنند که با کاهش مصرف قهوه، چای و سایر منابع کافئین، علائمشان کمتر می‌شود.

در چنین شرایطی، می‌توان کاهش آزمایشی مصرف کافئین را برای مدتی محدود بررسی کرد و تغییر علائم را زیر نظر گرفت. این رویکرد برای مدیریت احتمالی درد است، نه پیشگیری از سرطان.

وجود توده جدید، ترشح خونی از نوک پستان یا تغییرات پوستی پستان باید جداگانه ارزیابی شود و نباید صرفاً به مصرف کافئین نسبت داده شود.

۶. آیا برای پیشگیری از سرطان پستان باید قهوه بنوشیم؟

خیر. اگر قهوه یا چای دوست ندارید، شواهد فعلی دلیلی برای شروع مصرف آن‌ها با هدف پیشگیری از سرطان پستان فراهم نمی‌کنند.

برای کاهش خطر سرطان، توجه به عوامل دارای پشتوانه علمی مناسب‌تر است؛ از جمله:

• حفظ فعالیت بدنی منظم
• پرهیز از مصرف دخانیات
• محدودکردن یا اجتناب از الکل
• حفظ وزن مناسب، به‌ویژه پس از یائسگی
• توجه به سابقه خانوادگی و عوامل خطر فردی
• انجام غربالگری متناسب با سن، سابقه پزشکی و دستورالعمل‌های معتبر

قهوه و چای می‌توانند بخشی از الگوی غذایی فرد باشند، اما نباید جایگزین غربالگری، ارزیابی خطر یا درمان پزشکی شوند.

جمع‌بندی

شواهد درباره ارتباط کافئین و سرطان پستان متناقض است. برخی مطالعات مشاهده‌ای، مصرف قهوه یا چای را با کاهش خطر ابتلا یا مرگ‌ومیر مرتبط دانسته‌اند، اما این نتایج رابطه علت و معلولی را ثابت نمی‌کنند.

یافته‌های آزمایشگاهی درباره افزایش احتمالی اثر بعضی داروهای ضدسرطان نیز هنوز برای توصیه بالینی کافی نیستند.

پیام کاربردی: نیازی نیست برای پیشگیری از سرطان پستان مصرف قهوه یا چای را شروع کنید یا مقدار آن را افزایش دهید. اگر این نوشیدنی‌ها را مصرف می‌کنید، تصمیم‌گیری درباره مقدار مصرف بهتر است بر اساس تحمل فردی، خواب، اضطراب، بیماری‌های زمینه‌ای و سایر عوامل سلامت انجام شود؛ نه با این فرض که کافئین یک عامل اثبات‌شده ضدسرطان است.