سرطان پستان همچنان یکی از مهمترین علل مرگ ناشی از سرطان در زنان در سراسر جهان است و علاوه بر درمانهای پزشکی، سبک زندگی نیز میتواند در سلامت بلندمدت بیماران نقش داشته باشد. پژوهشهای جدید توجه بیشتری به ترکیبات طبیعی موجود در غذاها، از جمله پلیفنولها، جلب کردهاند؛ ترکیباتی که در قهوه، چای، میوهها، سبزیجات، حبوبات، مغزها و برخی ادویهها یافت میشوند.
یک مطالعه جدید نشان داده است که مصرف بیشتر پلیفنولها، بهویژه اسیدهای فنولیک و لیگنانها، با کاهش خطر مرگ ناشی از سرطان پستان و در برخی موارد کاهش احتمال عود بیماری ارتباط دارد. با این حال، این یافته به معنای اثبات اثر درمانی قهوه نیست و نباید باعث شود افراد مبتلا به سرطان پستان مقدار زیادی قهوه یا مکملهای پلیفنولی مصرف کنند.
پلیفنولها چه ارتباطی با سرطان پستان دارند؟
پلیفنولها خانواده بزرگی از ترکیبات طبیعی گیاهی هستند که در طیف گستردهای از مواد غذایی وجود دارند و به دلیل فعالیت آنتیاکسیدانی و اثرگذاری بر مسیرهای مختلف سلولی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفتهاند. انواع مختلف این ترکیبات ممکن است بر استرس اکسیداتیو، التهاب مزمن، حساسیت به انسولین، عملکرد سیستم ایمنی، ارتباط بین سلولها و تشکیل عروق جدید اثر بگذارند.
برخی پلیفنولها مانند لیگنانها همچنین با میکروبیوم روده ارتباط دارند و ممکن است از طریق تغییر متابولیسم ترکیبات هورمونی، بر مسیرهای مرتبط با رشد بافت پستان اثر بگذارند. با این حال، بسیاری از این مکانیسمها هنوز در مرحله پژوهشی هستند و نمیتوان از آنها نتیجه گرفت که مصرف یک ماده غذایی خاص از عود سرطان جلوگیری میکند.
مطالعه جدید درباره پلیفنولها چه نشان داد؟
در این پژوهش، زنانی که به سرطان پستان مبتلا بودند برای میانگین حدود ۱۱.۵ سال پیگیری شدند و میزان دریافت پلیفنول در رژیم غذایی آنها مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد دریافت بیشتر پلیفنولهای غذایی، بهویژه مجموع پلیفنولها، اسیدهای فنولیک و لیگنانها، با کاهش مرگ ناشی از سرطان پستان ارتباط داشت.
مصرف بیشتر اسیدهای فنولیک نیز با احتمال کمتر عود سرطان ارتباط نشان داد و دریافت بالاتر مجموع پلیفنولها با بقای طولانیتر در ارتباط بود. نکته مهم این است که این نوع مطالعه نمیتواند ثابت کند پلیفنولها یا قهوه مستقیماً باعث کاهش مرگومیر یا عود سرطان شدهاند.
قهوه چرا در این مطالعه مهم بود؟
در میان شرکتکنندگان این پژوهش، قهوه یکی از مهمترین منابع دریافت پلیفنولها بود و سهم قابلتوجهی در دریافت مجموع پلیفنولها، اسیدهای فنولیک و لیگنانها داشت. بنابراین، ارتباط مشاهدهشده میان دریافت پلیفنول و پیامدهای سرطان ممکن است تا حدی با الگوی مصرف قهوه در این گروه مرتبط باشد.
با این حال، از این یافته نمیتوان نتیجه گرفت که «قهوه درمان سرطان پستان است» یا مصرف بیشتر قهوه الزاماً باعث افزایش طول عمر میشود. رژیم غذایی، سطح فعالیت بدنی، وزن بدن، نوع و مرحله سرطان، درمانهای دریافتشده و عوامل اجتماعی و اقتصادی همگی میتوانند بر پیامد بیماری اثر بگذارند.
نکته مهم: ارتباط آماری میان مصرف یک ماده غذایی و کاهش مرگومیر، بهتنهایی به معنی رابطه علت و معلولی نیست. در بیماران مبتلا به سرطان، درمان استاندارد پزشکی همچنان پایه اصلی کنترل بیماری است و تغذیه باید در کنار درمان، نه به جای آن، مورد استفاده قرار گیرد.
پلیفنولها چگونه ممکن است بر سلامت بیماران مبتلا به سرطان اثر بگذارند؟
یکی از فرضیههای اصلی این است که پلیفنولها میتوانند در چندین مسیر زیستی مرتبط با سلامت نقش داشته باشند. این ترکیبات ممکن است بر استرس اکسیداتیو و التهاب مزمن اثر بگذارند و همچنین در تنظیم حساسیت به انسولین، عملکرد سیستم ایمنی و پیامرسانی سلولی نقش داشته باشند.
از طرف دیگر، پلیفنولها در غذاهای کامل همراه با فیبر، ویتامینها، مواد معدنی، اسیدهای چرب مفید و هزاران ترکیب گیاهی دیگر مصرف میشوند. به همین دلیل، احتمال دارد بخشی از فواید مشاهدهشده ناشی از اثر ترکیبی یک الگوی غذایی سالم باشد، نه یک ترکیب منفرد.
نقش میکروبیوم روده و لیگنانها
لیگنانها یکی از گروههای پلیفنولی هستند که در برخی مواد غذایی گیاهی، بهویژه دانههای روغنی و غلات کامل، یافت میشوند. بخشی از متابولیسم این ترکیبات به وسیله باکتریهای روده انجام میشود و به همین دلیل، ارتباط میان رژیم غذایی، میکروبیوم و متابولیسم هورمونها موضوع مورد توجه تحقیقات سرطان است.
یکی از فرضیهها این است که تغییر در متابولیسم استروژن و سایر ترکیبات هورمونی میتواند بر محیط بافت پستان اثر بگذارد. با وجود جذابیت این فرضیه، برای تعیین میزان اهمیت واقعی این مسیر در پیشگیری از عود سرطان به مطالعات بیشتری نیاز است.
آیا بیماران مبتلا به سرطان پستان باید قهوه بیشتری بنوشند؟
در حال حاضر چنین توصیهای از شواهد این مطالعه به دست نمیآید. این پژوهش بیشتر یک ارتباط قابلتوجه را مطرح میکند و هنوز نمیتوان بر اساس آن برای افزایش مصرف قهوه با هدف کاهش عود یا مرگ ناشی از سرطان توصیه عمومی ارائه کرد.
اگر فردی قهوه را بهخوبی تحمل میکند، مصرف متعادل قهوه بدون افزودن مقادیر زیاد شکر، خامه یا سیروپهای شیرین میتواند بخشی از یک الگوی غذایی سالم باشد. اما برای فردی که قهوه باعث بیخوابی، تپش قلب، اضطراب، ناراحتی گوارشی یا افزایش حساسیت به کافئین میشود، افزایش مصرف آن منطقی نیست.
همچنین در برخی بیماران، بهخصوص افرادی که داروهای خاصی مصرف میکنند یا به دلیل شرایط درمانی محدودیتهایی دارند، میزان مناسب کافئین باید بهصورت فردی تعیین شود. بنابراین، قهوه نباید بهعنوان یک مداخله ضدسرطان مستقل در نظر گرفته شود.
چرا برای نتیجهگیری قطعی به پژوهشهای بیشتری نیاز داریم؟
پژوهشگران نیز تأکید کردهاند که یافتههای این مطالعه بیشتر برای تولید فرضیههای جدید ارزشمند هستند و هنوز نمیتوان آنها را بهعنوان اثبات اثر درمانی پلیفنولها در نظر گرفت. برای رسیدن به نتیجه قابلاعتماد، این ارتباط باید در گروههای بسیار بزرگتر و متنوعتر از زنان مبتلا به سرطان پستان تکرار شود.
مطالعات آینده باید عواملی مانند نوع سرطان پستان، مرحله بیماری، نوع درمان، پایبندی به درمان، وزن بدن، فعالیت بدنی، بیماریهای همراه و وضعیت اقتصادی و اجتماعی را با دقت بیشتری در نظر بگیرند. همچنین باید مشخص شود که آیا افزایش مصرف پلیفنولها رابطهای وابسته به مقدار دارد یا اینکه مصرف بیشتر از یک سطح مشخص، مزیت اضافهای ایجاد نمیکند.
یکی دیگر از پرسشهای مهم، تفکیک اثر قهوه از اثر سایر منابع پلیفنولهاست. برای مثال، ممکن است فردی که قهوه بیشتری مصرف میکند، همزمان رژیم غذایی سالمتر، فعالیت بدنی بیشتر یا الگوی زندگی متفاوتی داشته باشد و همین عوامل بخشی از تفاوت مشاهدهشده در پیامد بیماری را توضیح دهند.
آیا مکملهای پلیفنولی گزینه بهتری هستند؟
در حال حاضر، شواهد کافی برای توصیه عمومی مکملهای غلیظ پلیفنولی با هدف کاهش عود یا مرگ ناشی از سرطان پستان وجود ندارد. دریافت ترکیبات گیاهی از طریق غذاهای کامل مزیت مهمی دارد، زیرا مواد غذایی علاوه بر پلیفنولها مجموعهای از فیبر، ویتامینها، مواد معدنی و سایر ترکیبات زیستفعال را در اختیار بدن قرار میدهند.
مصرف خودسرانه مکملها در بیماران مبتلا به سرطان نیز ایده مناسبی نیست، زیرا برخی مکملها ممکن است با داروها یا روند درمان تداخل داشته باشند. بنابراین، اگر بیمار قصد استفاده از مکملهای آنتیاکسیدانی یا عصارههای گیاهی غلیظ را دارد، بهتر است ابتدا آن را با پزشک معالج یا متخصص تغذیه آشنا با تغذیه سرطان در میان بگذارد.
چگونه پلیفنول بیشتری از غذا دریافت کنیم؟
برای افزایش دریافت پلیفنولها، لازم نیست یک ماده غذایی خاص را به مقدار زیاد مصرف کنید. راهکار منطقیتر، افزایش تنوع مواد غذایی گیاهی و قرار دادن منابع مختلف پلیفنول در رژیم غذایی روزانه است.
- میوههای رنگارنگ بیشتری مصرف کنید: انواع توتها، انگور قرمز و تیره، آلو، انار و سایر میوههای رنگی میتوانند منابع مناسبی باشند. در ایران، انار، انگور، آلو، توت و انواع سبزیهای محلی میتوانند گزینههای قابلدسترسی باشند.
- سبزیجات برگسبز و رنگی را افزایش دهید: سبزیهایی مانند اسفناج، کلم، سبزی خوردن، کاهو و سایر سبزیجات متنوع را در وعدههای اصلی و میانوعدهها بگنجانید.
- مغزها و دانهها را در حد متعادل مصرف کنید: گردو، پسته، بادام و سایر مغزها میتوانند بخشی از یک رژیم غذایی سالم باشند، اما به دلیل انرژی بالا بهتر است مقدار مصرف آنها با نیاز انرژی فرد هماهنگ باشد.
- دانه کتان را امتحان کنید: دانه کتان منبع قابلتوجهی از لیگنانهاست و میتوان آن را به مقدار مناسب به ماست، اوتمیل، سالاد یا برخی غذاها اضافه کرد.
- چای و قهوه بدون شکر را در صورت تحمل مصرف کنید: چای سبز، چای سیاه و قهوه حاوی ترکیبات پلیفنولی هستند و برای بسیاری از افراد میتوانند بخشی از رژیم غذایی روزانه باشند.
- از روغن زیتون فرابکر استفاده کنید: روغن زیتون فرابکر را میتوان در تهیه سس سالاد، مرینیت کردن مواد غذایی یا افزودن به سبزیجات پخته استفاده کرد.
- حبوبات را بهطور منظم مصرف کنید: عدس، نخود، لوبیا و سایر حبوبات میتوانند چند بار در هفته در غذاهایی مانند آش، سوپ، سالاد، خوراک، عدسی و ترکیبات غذایی مبتنی بر غلات استفاده شوند.
- از ادویهها برای افزایش تنوع غذایی استفاده کنید: دارچین، زنجبیل، میخک و زیره حاوی ترکیبات پلیفنولی هستند و میتوانند بدون افزودن کالری قابلتوجه، طعم غذا را بهتر کنند.
یک نکته مهم برای رژیم غذایی ایرانی
افزایش پلیفنولها نباید به معنای حذف سایر گروههای غذایی یا تمرکز وسواسگونه بر چند ماده غذایی موسوم به «ابرغذا» باشد. برای بیشتر افراد، الگوی غذایی متنوع شامل سبزیجات، میوهها، حبوبات، غلات کامل، مغزها و دانهها، روغنهای گیاهی مناسب و منابع پروتئینی باکیفیت، رویکرد منطقیتری نسبت به دنبال کردن یک ماده غذایی خاص است.
برای مثال، یک الگوی غذایی ایرانی را میتوان با افزایش سبزی خوردن، سالاد، حبوبات، عدس و لوبیا، میوههای فصل، گردو، دانه کتان، انار و انگور و استفاده متعادل از روغن زیتون بهبود داد. چنین تغییری علاوه بر افزایش دریافت پلیفنولها، میتواند دریافت فیبر و طیف گستردهای از ریزمغذیها را نیز افزایش دهد.
آیا شکلات تلخ هم منبع پلیفنول است؟
بله، کاکائو حاوی پلیفنولهاست و شکلات تلخ با درصد بالاتر کاکائو معمولاً نسبت به شکلاتهای بسیار شیرین منبع بهتری از این ترکیبات محسوب میشود. با این حال، شکلات تلخ همچنان میتواند مقدار قابلتوجهی انرژی و چربی داشته باشد و بنابراین بهتر است بهعنوان بخشی کوچک از رژیم غذایی مصرف شود، نه بهعنوان یک ماده غذایی درمانی.
در بیماران مبتلا به سرطان پستان، انتخاب شکلات کمشکر و مصرف مقدار متعادل آن منطقیتر از استفاده از شکلات بهعنوان راهی برای دریافت دوز بالای پلیفنول است. مزیت اصلی همچنان از الگوی کلی رژیم غذایی متنوع و باکیفیت حاصل میشود.
آیا قهوه برای همه بیماران مبتلا به سرطان پستان مناسب است؟
قهوه برای بسیاری از افراد قابلتحمل است، اما تحمل کافئین و شرایط پزشکی افراد متفاوت است. مشکلات خواب، اضطراب، تپش قلب، برخی ناراحتیهای گوارشی و حساسیت فردی به کافئین میتوانند دلایلی برای محدود کردن مصرف قهوه باشند.
همچنین نوع نوشیدنی مهم است؛ قهوهای که با مقدار زیادی شکر، خامه، سیروپ یا سایر افزودنیهای پرکالری مصرف میشود، با قهوه ساده تفاوت تغذیهای قابلتوجهی دارد. بنابراین اگر قهوه مصرف میشود، در بیشتر موارد انتخاب نوع سادهتر و کمشکر انتخاب مناسبتری است.
آیا پلیفنولها میتوانند جایگزین درمان سرطان شوند؟
خیر. هیچ شواهدی در این مطالعه نشان نمیدهد که قهوه، پلیفنولها، چای، شکلات تلخ یا سایر مواد غذایی میتوانند جایگزین جراحی، شیمیدرمانی، پرتودرمانی، درمان هورمونی، درمان هدفمند یا سایر درمانهای تجویزشده برای سرطان پستان شوند.
تغذیه مناسب میتواند در کنار درمان پزشکی به حفظ وضعیت تغذیهای، مدیریت وزن، تأمین پروتئین و ریزمغذیها و حمایت از سلامت عمومی کمک کند. اما هرگونه تغییر عمده در رژیم غذایی یا استفاده از مکملها در طول درمان باید با توجه به شرایط فردی و درمانهای دریافتشده انجام شود.
پرسشهای متداول
آیا نوشیدن قهوه خطر مرگ ناشی از سرطان پستان را کاهش میدهد؟
شواهد ارائهشده در این مطالعه نشاندهنده ارتباط میان دریافت بیشتر پلیفنولها و کاهش مرگ ناشی از سرطان پستان است و قهوه یکی از منابع اصلی پلیفنول در شرکتکنندگان بود. با این حال، این یافته به معنای اثبات اثر مستقیم قهوه بر کاهش مرگومیر نیست و برای توصیه درمانی به مطالعات بیشتری نیاز است.
آیا قهوه میتواند از عود سرطان پستان جلوگیری کند؟
در مطالعه مورد بحث، دریافت بیشتر اسیدهای فنولیک با کاهش عود سرطان ارتباط داشت، اما این ارتباط علت و معلولی را ثابت نمیکند. بنابراین نباید برای پیشگیری از عود، مصرف قهوه را افزایش داد یا آن را جایگزین درمان و پیگیری پزشکی کرد.
بهترین منابع غذایی پلیفنولها کداماند؟
میوهها و سبزیجات رنگارنگ، انواع توت، انگور، انار، حبوبات، مغزها، دانهها، چای، قهوه، روغن زیتون فرابکر و برخی ادویهها از منابع مهم پلیفنول هستند. تنوع غذایی اهمیت بیشتری از تمرکز بر یک ماده غذایی خاص دارد.
آیا مصرف مکمل پلیفنول بهتر از دریافت آن از غذاست؟
خیر، شواهد فعلی برتری مکملهای غلیظ پلیفنولی را برای پیشگیری از عود یا کاهش مرگ ناشی از سرطان پستان ثابت نکرده است. دریافت این ترکیبات از غذاهای کامل مزیت دارد، زیرا مواد غذایی مجموعهای از ترکیبات مغذی و زیستفعال را همزمان فراهم میکنند.
آیا زنان مبتلا به سرطان پستان باید قهوه را از رژیم خود حذف کنند؟
در حالت کلی، صرف ابتلا به سرطان پستان به این معنا نیست که همه افراد باید قهوه را حذف کنند. تصمیم درباره مصرف قهوه باید با توجه به تحمل فرد، میزان کافئین، کیفیت خواب، داروهای مصرفی و شرایط پزشکی فردی گرفته شود.
آیا چای سبز هم مانند قهوه منبع پلیفنول است؟
بله، چای سبز و چای سیاه هر دو حاوی پلیفنول هستند و میتوانند در یک رژیم غذایی متنوع قرار بگیرند. با این حال، شواهد این مقاله درباره ارتباط پلیفنولها و پیامد سرطان پستان نباید به معنای اثبات اثر درمانی چای سبز تلقی شود.
آیا انار، گردو یا دانه کتان میتوانند اثر ضدسرطانی داشته باشند؟
این مواد غذایی حاوی ترکیبات زیستفعال مفیدی هستند و میتوانند بخشی از یک رژیم غذایی سالم باشند، اما هیچیک را نمیتوان بهعنوان درمان سرطان معرفی کرد. هدف بهتر این است که به جای تکیه بر یک ماده غذایی، تنوع مواد غذایی گیاهی در رژیم افزایش پیدا کند.
جمعبندی
شواهد جدید نشان میدهند دریافت بیشتر پلیفنولهای غذایی، بهویژه اسیدهای فنولیک و لیگنانها، ممکن است با کاهش مرگ ناشی از سرطان پستان و احتمالاً کاهش عود بیماری ارتباط داشته باشد. قهوه یکی از منابع مهم این ترکیبات در مطالعه مورد بررسی بود، اما نمیتوان از این یافته نتیجه گرفت که افزایش مصرف قهوه مستقیماً باعث کاهش مرگومیر یا عود سرطان میشود.
برای افراد مبتلا به سرطان پستان، رویکرد منطقیتر افزایش تنوع مواد غذایی گیاهی است؛ یعنی مصرف منظم میوهها، سبزیجات، حبوبات، مغزها و دانهها، غلات کامل و استفاده متعادل از منابعی مانند چای و قهوه در صورت تحمل. مهمتر از هر ماده غذایی منفرد، الگوی کلی تغذیه، فعالیت بدنی، حفظ وضعیت تغذیهای مناسب، پایبندی به درمان و پیگیری منظم پزشکی است.
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
