نیش پشه‌ها، با خارش و تحریکی که ایجاد می‌کنند، در اغلب افراد یک واکنش جزئی را به همراه دارند که معمولاً طی چند روز محو می‌شود. با این حال، در افرادی که نسبت به مواد موجود در بزاق پشه حساسیت یا آلرژی دارند، این گزش می‌تواند منجر به واکنش شدیدتر و حتی باقی ماندن اسکار یا جای زخم شود. تمیز و مرطوب نگه داشتن زخم نیش پشه برای جلوگیری از ایجاد اسکار یا کمک به محو شدن سریع‌تر آن حیاتی است. همچنین استفاده از آلوئه‌ورا می‌تواند سرعت بهبودی جای نیش پشه را افزایش دهد و کرم‌های ضدخارش نیز به ممانعت از خاراندن کمک می‌کنند که این امر خود مانع از ایجاد زخم‌های بزرگتر می‌شود.
علت ایجاد جای نیش پشه چیست؟
پشه‌ها حشرات کوچکی هستند که با نیش خود خون دریافت می‌کنند و برآمدگی‌های قرمز و خارش‌داری را بر جای می‌گذارند. فقط پشه‌های ماده نیش می‌زنند و جذب پوست می‌شوند. عوامل متعددی پشه‌ها را به سمت پوست انسان می‌کشانند:¹
- گرما و نور منتشر شده از بدن
- عرق یا بوی بدن
- اسید لاکتیک
- دی‌اکسید کربن تولید شده در هنگام تنفس
بزاق پشه شامل مواد متعددی مانند ضد انعقادهای رقیق‌کننده خون و هیستامین‌ها است که به آن کمک می‌کند پس از نیش زدن، خون شما را مکش کند.² با این حال، همین مواد می‌توانند باعث تحریک واکنش‌هایی از سوی سیستم ایمنی بدن شوند. برای بیشتر افراد، این مواد و زخم کوچک ناشی از نیش تقریباً بلافاصله یک برآمدگی ایجاد می‌کنند.
این برآمدگی‌ها معمولاً ظرف حدود ۲۰ دقیقه به اوج خود می‌رسند، اما در برخی افراد ممکن است تا روزها یا هفته‌ها ادامه یابند؛ این حالت به ویژه در افرادی که واکنش‌های بیش از حد حساس (Hypersensitive Reactions) به نیش پشه دارند، بیشتر دیده می‌شود. واکنش‌های بیش از حد حساس گاهی اوقات به عنوان “سندرم اسکیتر” شناخته می‌شوند و زمانی رخ می‌دهند که یک واکنش موضعی به یک واکنش سیستمیک (گسترش‌یافته در سراسر بدن) تبدیل می‌شود، که این امر باعث می‌شود واکنش به گزش طولانی‌تر از حد معمول شده و یک برآمدگی شدیدتر ایجاد کند. ${^۳}$ ${^۲}$ بهبودی غیرطبیعی یا طولانی‌مدت زخم می‌تواند پیچیده شده و در نهایت منجر به ایجاد اسکار شود. ${^۴}$ ${^۵}$ ${^۶}$ همچنین، واکنش‌های بیش از حد حساس می‌توانند به مشکلاتی مرتبط با عفونت با ویروس اپشتین بار (EBV) منجر شوند. ${^۷}$
جای نیش پشه چگونه به نظر می‌رسد؟
نتیجه اولیه نیش پشه معمولاً یک برآمدگی برجسته و قرمز است که پس از آن ناحیه‌ای از سخت شدن بافت نرم (Induration) ایجاد می‌شود و این حالت طی چند روز از بین می‌رود. خاراندن شدید که منجر به پاره شدن پوست و آسیب دیدن بافت‌ها می‌شود، می‌تواند روند بهبودی را پیچیده سازد و زخمی بزرگتر ایجاد کند که ممکن است اسکار بر جای بگذارد.²
مانند سایر زخم‌ها، یک اسکار می‌تواند ظاهری پف کرده و قرمز داشته باشد یا کمی تیره‌تر از پوست اطراف خود به نظر برسد. نوع اسکاری که در نهایت ایجاد می‌شود به شدت واکنش بدن شما به نیش و هر گونه شرایط دیگری که ممکن است بر روند بهبودی تأثیر بگذارد، بستگی دارد. ${^۸}$ ${^۶}$
چگونگی از بین بردن جای نیش پشه
تمیز و مرطوب نگه داشتن ناحیه نیش پشه در هنگام بهبود، برای جلوگیری از تشکیل اسکار یا کمک به محو شدن سریع‌تر آن اهمیت دارد. در ادامه نکاتی که می‌توانند به کاهش جای نیش پشه کمک کنند، ارائه شده است.
استفاده از آلوئه‌ورا
آلوئه‌ورا می‌تواند سرعت بهبود زخم را افزایش داده و اندازه اسکارهای موجود را کاهش دهد. مطالعات نشان داده‌اند که این ماده طبیعی با منشأ گیاهی می‌تواند به کاهش التهاب کمک کرده و همچنین ساختار سلول‌های جدید پوستی را بر روی بافت اسکار بهبود بخشد. ${^۹}$ استفاده منظم از ژل آلوئه‌ورا روی زخم یک درمان حمایتی مؤثر محسوب می‌شود و به ترمیم سریع‌تر بافت آسیب‌دیده کمک می‌کند.
لایه‌برداری پوست
لایه‌برداری (Exfoliation) پوست با استفاده از مواد شیمیایی یا روش‌های فیزیکی مانند میکرودرم ابریژن می‌تواند به کاهش ظاهر انواع خاصی از اسکارها کمک کند. این تکنیک‌ها روند طبیعی لایه‌برداری را تسریع می‌بخشند و سلول‌های مرده را حذف می‌کنند تا لایه‌های جدید و سالم پوست جایگزین آن‌ها شوند. ${^{۱۰}}$ با این روش، ظاهر کلی پوست بهبود یافته و اسکارها کمتر به چشم می‌آیند.
استفاده از داروهای بدون نسخه
بسیاری از محصولات بدون نسخه (OTC) برای کاهش ظاهر اسکارها طراحی شده‌اند. بسیاری از این محصولات از عناصر مرطوب‌کننده برای حمایت از رشد پوست جدید استفاده می‌کنند. شما می‌توانید برای دریافت توصیه‌ای خاص از پزشک متخصص پوست کمک بگیرید یا خودتان چند کرم اسکار مختلف را برای مشاهده اثربخشی آن‌ها امتحان کنید.
کرم ضدخارش
کرم‌های ضدخارش می‌توانند به طور ویژه در پیشگیری از اسکار ناشی از نیش پشه مؤثر باشند، زیرا به جلوگیری از خاراندن کمک می‌کنند؛ خاراندن می‌تواند یک زخم بزرگتر ایجاد کند. ${^{۱۱}}$ آنتی‌هیستامین‌ها یک انتخاب رایج و محبوب در مورد نیش پشه هستند، زیرا التهاب و خارش را کاهش داده و تحریک پوست را متوقف می‌کنند.
لوسیون کالامین
لوسیون کالامین یک ماده جاذب رطوبت است، به این معنی که آب را از هوا و عمق پوست به ناحیه‌ای که روی آن اعمال می‌شود، جذب می‌کند. ${^{۱۲}}$ این عمل می‌تواند با تسکین پوست و افزودن رطوبت، به کاهش اسکار و لکه‌های تیره کمک کند تا بهبودی و تشکیل پوست جدید تسریع شود.
ماساژ ناحیه
مالش یا ماساژ دادن اسکار می‌تواند به کاهش ظاهر آن کمک کند. این کار با تقویت تشکیل کلاژن، بهبود انعطاف‌پذیری بافت و افزایش رطوبت و گردش خون در محل صورت می‌گیرد. ${^{۱۳}}$ ماساژ منظم باعث می‌شود که بافت اسکار نرم‌تر شود و با پوست اطراف هم‌تراز گردد.
درمان‌های خانگی
درمان‌های خانگی برای کاهش تشکیل و ظاهر اسکارها می‌توانند به سادگی تمیز و مرطوب نگه داشتن زخم باشند. ${^{۱۴}}$ تعویض مکرر بانداژ یا پانسمان، تمیز کردن بستر زخم و استفاده از یک پوشش یا پماد برای حفظ رطوبت، همگی روش‌هایی مؤثر برای کمک به کاهش اسکار هستند. همچنین، استفاده منظم از ضدآفتاب بر روی اسکارها می‌تواند از قرمز یا تیره شدن ناخواسته آن‌ها جلوگیری کند.
کاهش لکه‌های تیره پوستی
مراقبت مناسب از پوست و استفاده منظم از ضدآفتاب می‌تواند به کاهش ظاهر لکه‌های تیره کمک کند. ${^{۱۵}}$ سایر محصولات مراقبت از پوست مفید شامل موارد زیر هستند:
- اسید هیالورونیک (نوعی کربوهیدرات که به حفظ هیدراتاسیون بافت‌های پوستی کمک می‌کند)
- آلفا هیدروکسی اسیدها (محصولاتی مشتق شده از قندهای میوه و شیر که به لایه‌برداری ملایم پوست کمک می‌کنند)
- سرم‌های ویتامینه
استروئیدهای موضعی نیز می‌توانند به محو شدن لکه‌های تیره کمک کنند، اما این داروها ممکن است عوارض ناخواسته‌ای ایجاد نمایند. برای یافتن محصول مناسب و بدون خطر، حتماً با پزشک متخصص پوست یا ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی خود مشورت کنید.
چگونه از نیش پشه جلوگیری کنیم؟
شما می‌توانید با جلوگیری از گزش پشه‌ها در وهله اول، از ایجاد اسکار ناشی از آن‌ها پیشگیری کنید. ${^{۱۶}}$ روش‌های متعددی برای اجتناب از نیش پشه وجود دارد که به عنوان راهبردهای محافظتی مورد استفاده قرار می‌گیرند:
- پوشیدن لباس‌های محافظ و آستین بلند
- استفاده از مواد دافع حشرات معتبر
- دور نگه داشتن حشرات از محیط‌های داخلی با استفاده از توری پنجره و درب
چه زمانی باید به پزشک متخصص پوست مراجعه کرد؟
اگر واکنش شدیدی به نیش حشراتی مانند پشه‌ها نشان می‌دهید، ممکن است نیاز باشد برای مشاوره با یک ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی وقت بگیرید. علائم آلرژی به نیش پشه ممکن است شامل کهیر، خارش بیش از حد غیرمعمول، کبودی در نزدیکی محل نیش، مشکل در تنفس، تب و آنافیلاکسی (یک واکنش آلرژیک شدید و تهدیدکننده زندگی که چندین سیستم بدن را درگیر می‌کند) باشد. حساسیت بیش از حد می‌تواند به دلایل مختلفی از جمله آلرژی به اجزای بزاق پشه یا عفونت موجود با ویروس اپشتین بار ایجاد شود.²
پشه‌ها همچنین می‌توانند بیماری‌های منتقله از طریق خون را منتقل کنند، از جمله ویروس نیل غربی. اگر علائمی مانند تب، سردرد، بدن درد یا درد مفاصل را تجربه کردید، باید در اسرع وقت برای معاینه به پزشک مراجعه کنید. ${^{۱۷}}$
چگونه بفهمیم که آلرژی به پشه داریم؟
اگر واکنش شدیدی به نیش پشه نشان دهید، تشخیص اینکه این واکنش تنها یک حساسیت است یا یک آلرژی جدی، می‌تواند دشوار باشد. با این حال، ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی شما می‌تواند از طریق آزمایش آلرژی یک تشخیص دقیق ارائه دهد. در صورت مشاهده کهیر، مشکل در تنفس، یا سایر علائم آنافیلاکسی، باید فوراً به دنبال مراقبت‌های پزشکی باشید و از خوددرمانی پرهیز کنید. ${^۱}$
سؤالات متداول (FAQ)
چقدر طول می‌کشد تا جای نیش پشه از بین برود؟
اکثر علائم و نشانه‌های ناشی از نیش پشه طی چند روز تا چند هفته به طور کامل محو می‌شوند. با این حال، واکنش‌های بیش از حد حساس یا نیش‌هایی که زمان بیشتری برای بهبودی نیاز دارند، می‌توانند اسکارهای برجسته‌تری ایجاد کنند که محو شدن آن‌ها ممکن است زمان بیشتری طول بکشد.
چگونه بدانم که نیش حشره‌ای که خورده‌ام نیش پشه است؟
پشه‌ها می‌توانند بدون اینکه متوجه شوید شما را نیش بزنند، بنابراین راه مطمئنی برای تشخیص اینکه زخم شما ناشی از پشه یا حشره دیگری است، وجود ندارد. با این حال، نیش پشه معمولاً به صورت یک برآمدگی کوچک، گرد، قرمز و خارش‌دار ظاهر می‌شود.
آیا نیش پشه می‌تواند عفونی شود؟
بله، نیش پشه یک سوراخ کوچک در پوست ایجاد می‌کند که از آنجا باکتری‌ها یا سایر میکروب‌ها می‌توانند وارد شوند و هر گونه بازشدگی در پوست مستعد عفونت است. علاوه بر این، پشه‌ها خود حامل بسیاری از بیماری‌ها هستند، بنابراین تمیز نگه داشتن پوست پس از نیش حشره یا سایر زخم‌ها بسیار مهم است.
چرا نیش پشه باعث خارش می‌شود؟
پشه‌ها هنگام نیش زدن بزاق خود را به بدن تزریق می‌کنند که حاوی هیستامین‌ها و مواد دیگری است که یک واکنش التهابی را در بدن شما آغاز می‌کند. نتیجه این واکنش، تورم، قرمزی و خارش شدید در محل گزش است.
- American Academy of Allergy, Asthma, & Immunology. Take a bite out of mosquito stings.
- Fostini AC, Golpanian RS, Rosen JD, et al. Beat the bite: pathophysiology and management of itch in mosquito bites. Itch. 2019;4(1):e19. doi:10.1097/itx.0000000000000019.
- Powers J, McDowell RH. Insect bites. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2022.
- American College of Allergy, Asthma, & Immunology. Skin symptoms: itching, hives, etc.
- Andrews L, Ellis CR, Elston DM. What’s eating you? Mosquitoes (culicidae). Cutis. 2022;109(3):126-128. doi:10.12788/cutis.0472
- Huang C, Liu L, You Z, et al. Clinical and pathological diagnosis of scars. Total Scar Manag. 2019. doi:10.1007/978-981-32-9791-3_7
- Yamada M, Ishikawa Y, Imadome KI. Hypersensitivity to mosquito bites: a versatile epstein-barr virus disease with allergy, inflammation, and malignancy. J-Stage. 2021. doi:10.1016/j.alit.2021.07.002.
- Bushell M. Types of scars and treatments. Australian Pharmacist, CPD, 2021:60-66.
- Oryan A, Mohammadalipour A, Moshiri A, et al. Topical application of aloe vera accelerated wound healing, modeling, and remodeling: an experimental study. Ann Plast Surg. 2016;77(1):37-46. doi:10.1097/SAP.0000000000000239.
- Gozali MV, Zhou B. Effective treatments of atrophic acne scars. J Clin Aesthet Dermatol. 2015;8(5):33-40.
- AXA Health. Best creams for scars after surgery.
- Solanki H, Verma VS, Sharma M, et al. Natural humectants in formulation of calamine lotion: its evaluation and comparison. Research J. Topical and Cosmetic Sci. 2016.7(2). doi: 10.5958/2321-5844.2016.00007.8
- Moffit Cancer Center. Managing your scar.
- American Academy of Dermatology. Proper wound care: how to minimize a scar.
- American Academy of Dermatology. How to fade dark spots in darker skin tones.
- Centers for Disease Control and Prevention. Preventing mosquito bites.
- Centers for Disease Control and Prevention. West Nile virus.
- https://www.verywellhealth.com/how-to-get-rid-of-mosquito-bite-scars-5248567
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
