اسپوندیلولیستزیس چیست و چگونه درمان می‌شود؟

اسپوندیلولیستزیس وضعیتی است که در آن یکی از مهره‌های ستون فقرات از جای خود لیز خورده و به سمت جلو روی مهره زیرین خود حرکت می‌کند. این عارضه می‌تواند منجر به بروز علائمی مانند دشواری در راه رفتن و احساس درد در ناحیه پایین کمر شود که زندگی روزمره فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. اسپوندیلولیستزیس اغلب در ناحیه پایین کمر (کمری) شایع‌تر است و بیشتر در نوجوانان و بزرگسالان مشاهده می‌شود و نیازمند توجه پزشکی برای مدیریت صحیح است.

درمان این بیماری معمولاً شامل طیف وسیعی از گزینه‌ها، از جمله مصرف دارو و فیزیوتراپی برای تقویت عضلات و کاهش درد، است. در این مقاله به بررسی انواع، علائم و علل اسپوندیلولیستزیس می‌پردازیم و همچنین روش‌های تشخیص و درمان این عارضه توسط پزشکان را شرح خواهیم داد.

انواع و درجات اسپوندیلولیستزیس

متخصصان مراقبت‌های بهداشتی، بر اساس درجات مختلف و دلایل ایجاد ناهماهنگی، اسپوندیلولیستزیس را به انواع و درجات مختلفی طبقه‌بندی می‌کنند. شش نوع اصلی این بیماری بر اساس علت زمینه‌ای لغزش مهره‌ها تعریف شده‌اند.

انواع

نوع اول این عارضه در برخی موارد مادرزادی است و فرد با یک نقص ساختاری در مهره‌ها متولد می‌شود. همچنین ممکن است یک کودک به طور طبیعی در طول سال‌های رشد خود به این وضعیت مبتلا شود. در هر دو حالت اسپوندیلولیستزیس نوع اول، ممکن است کودک تا سال‌های بعد هیچ علامتی یا مشکلی را تجربه نکند.

نوع دوم شامل مشکلی در بخشی از مهره به نام پارس اینترآرتیکولاریس (Pars Interarticularis) است که این نوع خود به زیرگروه‌های مختلفی تقسیم می‌شود. نوع IIA شامل ریزشکستگی‌های متعددی است که ناشی از استفاده بیش از حد و هایپراکستنشن (کشیدگی بیش از حد به عقب) است. نوع IIB نیز شامل ریزشکستگی‌هایی است که به طور کامل شکسته نشده و با استخوان اضافی در جای خود بهبود یافته‌اند. این استخوان اضافی باعث کشیدگی و ناهماهنگی مهره می‌شود. نوع IIC یک شکستگی کامل است که به دلیل تروما یا آسیب ایجاد شده است. یک آسیب ورزشی یا تصادف رانندگی ممکن است باعث بروز نوع IIC شود. لازم به ذکر است که شکستگی‌های ناشی از نوع دوم تنها زمانی به اسپوندیلولیستزیس تبدیل می‌شوند که باعث لغزش مهره به سمت جلو شوند.

انواع سوم تا ششم نیز هر یک علل خاص خود را دارند. نوع سوم با افزایش سن و فرسودگی طبیعی بدن مرتبط است که به آن نوع دژنراتیو نیز گفته می‌شود. نوع چهارم شامل شکستگی‌هایی است که در هر نقطه دیگری از مهره به جز ناحیه پارس اینترآرتیکولاریس رخ می‌دهد. نوع پنجم به دلیل برخی بیماری‌ها ایجاد می‌شود که می‌توانند استخوان را ضعیف کنند، مانند گسترش سرطان، تومورها یا بیماری پوکی استخوان (Osteoporosis). نوع ششم یک نوع غیرمعمول اسپوندیلولیستزیس است که ناشی از ضعف در ساختار کمر به دلیل جراحی قبلی است.

درجات

متخصصان مراقبت‌های بهداشتی علاوه بر انواع، اسپوندیلولیستزیس را بر اساس اینکه مهره تا چه حد از جای خود خارج شده است، به درجات مختلفی طبقه‌بندی می‌کنند. درجه ۱ کمترین میزان لغزش را دارد، به طوری که ۲۵ درصد از جسم مهره به سمت جلو لیز خورده است. در درجه ۲ میزان لغزش بین ۲۵ تا ۵۰ درصد از جسم مهره خواهد بود. درجه ۳ نشان‌دهنده لغزشی بین ۵۰ تا ۷۵ درصد از جسم مهره است و در درجه ۴ این میزان بین ۷۵ تا ۱۰۰ درصد از جسم مهره قرار دارد. در شدیدترین حالت، یعنی درجه ۵، جسم مهره به طور کامل سقوط کرده و جدا شده به نظر می‌رسد.

علائم

ممکن است فرد از بدو تولد به اسپوندیلولیستزیس مبتلا باشد و هرگز هیچ علامتی را تجربه نکند. با این حال، با افزایش سن، ممکن است علائم در فرد ظاهر شوند. علائم می‌توانند از نظر شدت بسیار متغیر باشند، از عدم وجود علامت گرفته تا از دست دادن کنترل روده و مثانه در موارد بسیار شدیدتر.

برخی از رایج‌ترین علائم این بیماری عبارتند از:

• دشواری در راه رفتن یا دویدن
• درد در ناحیه پایین کمر یا باسن
• دردی که از کمر شروع شده و به سمت یک یا هر دو پا حرکت می‌کند
• احساس ضعف در یک یا هر دو پا
• درد در پایین کمر و پاها که با حرکت یا چرخیدن تشدید می‌شود
• گرفتگی و سفتی در عضلات همسترینگ (پشت ران)
• افزایش انحنای داخلی ستون فقرات که به آن لوردوز گفته می‌شود

علل

علل ایجاد اسپوندیلولیستزیس بسیار متفاوت است. برخی افراد با مشکل مهره‌ای متولد می‌شوند که ممکن است تا سال‌های بعد توسط پزشک تشخیص داده نشود. برخی دیگر به دلیل آسیب دیدن مکرر یا یکباره در ناحیه کمر، این عارضه را تجربه می‌کنند. آگاهی از علت اصلی می‌تواند به پزشک کمک کند تا نوع اسپوندیلولیستزیس فرد را تعیین کرده و بهترین روش درمانی را مشخص کند.

دلایل رایج این وضعیت شامل موارد زیر است:

• شکستگی ناشی از آسیب‌های فیزیکی یا تروما
• آسیب مفصلی ناشی از آرتریت (التهاب مفصل) یا بیماری‌های دیگر
• تخریب دژنراتیو ناشی از استفاده بیش از حد یا روند طبیعی پیری
• ناهنجاری‌های مادرزادی در ساختار مهره‌ها
• اسپوندیلولیز (نقص یا شکستگی در پارس اینترآرتیکولاریس)
• وجود تومورها
• ضعف ایجاد شده در ستون فقرات به دلیل جراحی قبلی

تشخیص

بسیاری از افراد از وجود اسپوندیلولیستزیس در بدن خود بی‌اطلاع هستند، زیرا این عارضه اغلب هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند. در چنین مواردی، ممکن است پزشک در حین معاینه برای یک مشکل کاملاً متفاوت دیگر، به طور اتفاقی این وضعیت را کشف کند. فرآیند تشخیص با یک معاینه فیزیکی و پرسیدن سؤالاتی در مورد نوع درد یا بی‌حسی که فرد تجربه می‌کند، آغاز می‌شود. اگر پزشک به اسپوندیلولیستزیس مشکوک باشد، اسکن‌های تصویربرداری از کمر را تجویز خواهد کرد که ممکن است شامل عکس‌برداری با اشعه ایکس، MRI یا سی‌تی اسکن باشد.

بررسی بصری تصاویر اسکن اغلب برای تعیین اینکه فرد به اسپوندیلولیستزیس مبتلا است یا خیر، و همچنین برای مشخص کردن درجه لغزش کافی است. گاهی اوقات، پزشک ممکن است تصاویر اضافی را برای تعیین محل دقیق شکستگی‌ها تجویز کند که این اطلاعات به هدایت روند درمانی فرد کمک شایانی می‌نماید. پزشک می‌تواند با توجه به پاسخ‌های اولیه در مورد زمان و چگونگی شروع علائم، علت اسپوندیلولیستزیس را نیز شناسایی کند.

درمان

گزینه‌های درمانی برای این بیماری شامل مراقبت در منزل، درمان‌های توانبخشی و در برخی موارد جراحی است. فرد می‌تواند درمان را در خانه از طریق روش‌های مختلفی شروع کند، از جمله استفاده از داروهای بدون نسخه برای تسکین درد. اگر استفاده بیش از حد از کمر باعث اسپوندیلولیستزیس شده باشد، فرد باید فعالیت‌هایی را که درد را تشدید می‌کنند، متوقف کند.

پزشک در صورت نیاز می‌تواند داروهای تسکین‌دهنده درد و ضدالتهابی اضافی را تجویز نماید. همچنین ممکن است برای فرد فیزیوتراپی تجویز شود. فیزیوتراپی می‌تواند به فرد کمک کند تا عضلات مرکزی (Core) بدن و کمر خود را تقویت کند. فیزیوتراپی همچنین می‌تواند شامل حرکات کششی برای کمک به تسکین درد و بهبود انعطاف‌پذیری باشد.

در موارد شدیدتر، ممکن است پزشک جراحی را توصیه کند. به عنوان مثال، در صورتی که آسیب نخاعی وجود داشته باشد، مهره همچنان به لغزش خود ادامه دهد یا درد بسیار شدید باشد، جراحی مورد نیاز خواهد بود. جراح می‌تواند استخوان اضافی را برداشته یا مهره‌ها را دوباره به یکدیگر جوش دهد (فیوژن). همچنین جراح توصیه‌های لازم را در مورد مراحل مناسب پس از عمل برای کمک به بهبودی به فرد ارائه خواهد داد. برای یافتن یک متخصص پزشکی خانواده در منطقه خود می‌توانید اقدام کنید.

چشم‌انداز

برخی افراد ممکن است تمام عمر خود را بدون اطلاع از ابتلای خود به اسپوندیلولیستزیس سپری کنند. دیگران ممکن است در طول یک ویزیت غیرمرتبط پزشکی یا هنگام تشخیص یک بیماری دیگر متوجه این وضعیت شوند. برای افرادی که درد، بی‌حسی یا سایر علائم را تجربه می‌کنند، چشم‌انداز کلی درمان مثبت است. اکثر افراد می‌توانند اسپوندیلولیستزیس خود را با ترکیبی از روش‌های درمانی و دارو مدیریت کنند.

با این حال، گاهی اوقات ممکن است فرد نیاز به بررسی گزینه‌های جراحی داشته باشد. پس از جراحی، فرد می‌تواند انتظار یک دوره نقاهت چند هفته‌ای تا چند ماهه را داشته باشد تا بتواند قبل از بازگشت به فعالیت‌های معمول خود بهبود یابد.