عرقسوزی (Heat Rash) زمانی رخ میدهد که مجاری عرق در شرایط گرم و مرطوب مسدود میشوند. این مشکل پوستی باعث ایجاد خارش، سوزش و دانههای قرمز یا تاولهای کوچک میشود و معمولاً در نواحیای ظاهر میشود که پوست با پوست یا لباس تماس دارد. اگرچه اغلب عرقسوزیها ظرف چند روز بهبود مییابند، اما در مواردی که علائم شدیدتر یا عفونی شوند، نیاز به درمان پزشکی وجود دارد.¹
علائم عرقسوزی چیست؟
عرقسوزی معمولاً بهصورت خوشهای از جوشهای قرمز یا تاولهای کوچک دیده میشود. این ضایعات بیشتر در نواحیای ظاهر میشوند که پوست روی پوست قرار میگیرد، مانند زیر بغل، زیر سینهها، چین آرنج، کشاله ران و گردن. در بزرگسالان ممکن است روی نواحیای که لباس با پوست تماس دارد مانند تنه نیز بروز کند. پوست معمولاً خارشدار است و ممکن است احساس سوزنسوزن یا درد خفیف وجود داشته باشد.²
انواع عرقسوزی
علائم و شدت عرقسوزی بسته به نوع آن متفاوت است. نوع عرقسوزی بستگی دارد به اینکه انسداد مجاری عرق در چه عمقی از پوست اتفاق افتاده باشد.⁴
- ملاریا کریستالینا (Miliaria Crystallina): خفیفترین نوع عرقسوزی است و فقط لایه سطحی پوست را درگیر میکند. تاولها بسیار ریز (۱ تا ۲ میلیمتر) و شفاف هستند و شبیه قطرات آب بهنظر میرسند. این ضایعات بدون التهاب هستند و معمولاً بدون درمان خاصی برطرف میشوند.
- ملاریا روبرا (Miliaria Rubra): شایعترین نوع عرقسوزی است و در لایههای عمیقتر پوست ایجاد میشود. التهاب، خارش و درد یا احساس سوزنسوزن شدن از ویژگیهای آن است و به همین دلیل به آن “عرقسوزی خاردار” نیز میگویند.
- ملاریا پوستولوزا (Miliaria Pustulosa): در این نوع، برجستگیهای ملتهب پر از چرک میشوند و معمولاً نشانه وجود عفونت باکتریایی هستند.
- ملاریا پروفوندا (Miliaria Profunda): نوع نادرتری است که عمیقترین لایه پوست را درگیر میکند. ضایعات آن سفت، برجسته و همرنگ پوستاند و ممکن است بدون خارش یا درد باشند.
مدت زمان بهبود علائم
مدت ماندگاری عرقسوزی بسته به نوع آن متفاوت است. نوع کریستالینا ممکن است تنها طی ۲۴ ساعت برطرف شود، در حالیکه نوع روبرا یا پروفوندا ممکن است چند روز طول بکشد. در اکثر موارد، با خنک کردن محیط و خشک نگه داشتن پوست، علائم بهسرعت کاهش مییابند.³
دلایل بروز عرقسوزی
عامل اصلی ایجاد عرقسوزی، انسداد مجاری عرق است که ممکن است بهدلیل تجمع باکتریها، اصطکاک لباس، گرما و تعریق زیاد ایجاد شود. در اثر این انسداد، عرق به زیر پوست نشت میکند و موجب التهاب و تورم میشود. افرادی که در هوای مرطوب زندگی میکنند یا دچار تب بالا، تعریق شدید، یا تحرک محدود (مثل بیماران بستری) هستند، بیشتر در معرض این عارضه قرار دارند.⁵
نحوه تشخیص عرقسوزی
تشخیص این عارضه معمولاً با مشاهده پوست توسط پزشک انجام میشود و نیازی به آزمایش خاصی ندارد. گاهی برای مشاهده دقیقتر در پوستهای تیره از دستگاه درماتوسکوپ استفاده میشود. در موارد نادر که تشخیص دشوار باشد، ممکن است نمونهبرداری (بیوپسی) انجام شود.⁶
درمان عرقسوزی
اولین و مهمترین اقدام درمانی، خنک کردن بدن و خشک نگه داشتن پوست است. ماندن در فضای خنک، استفاده از پنکه یا کمپرس سرد میتواند مؤثر باشد. پس از استفاده از کمپرس باید پوست کاملاً خشک شود. در موارد خفیف مانند نوع کریستالینا، این اقدامات برای بهبود کافی هستند.⁷
در نوع روبرا، برای کاهش التهاب ممکن است پزشک کرمهای کورتیکواستروئیدی مانند تریامسینولون ۰.۱٪ را برای مدت کوتاه تجویز کند. اگر ضایعات چرکی باشند (نوع پوستولوزا)، استفاده از آنتیبیوتیکهای موضعی مانند کلیندامایسین توصیه میشود.⁸
برای کاهش خارش و تسریع بهبود میتوانید از روشهای زیر استفاده کنید:⁹
- استفاده از پودر خشککننده برای جلوگیری از تعریق و اصطکاک
- حمام با جوششیرین (افزودن ¼ فنجان جوششیرین به آب گرم برای ۱۰ دقیقه)
- حمام جو دوسر کلوئیدی برای کاهش التهاب و خارش
- شستشو با صابون قطران کاج برای التیام پوست
- پوشیدن لباسهای گشاد و نخی برای تهویه مناسب پوست
توجه داشته باشید که از پمادها و کرمهای چرب هنگام درمان عرقسوزی خودداری کنید زیرا باعث انسداد بیشتر منافذ میشوند.¹⁰
روشهای پیشگیری از عرقسوزی
برای جلوگیری از بروز این عارضه باید از تعریق بیش از حد جلوگیری کنید. توصیه میشود از لباسهای نخی و سبک استفاده کنید، فعالیتهای بدنی را به ساعات خنک روز موکول کنید و از دوش آب سرد یا محیط دارای تهویه مناسب بهره ببرید. همچنین خشک نگه داشتن پوست در هوای مرطوب اهمیت زیادی دارد.¹¹
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در بیشتر موارد، عرقسوزی بهصورت خودبهخود برطرف میشود. اما اگر طی ۳ تا ۴ روز علائم بهبود نیافت یا ضایعات چرکی، متورم یا بسیار خارشدار شدند، باید به پزشک مراجعه کنید. در صورت بروز تب، سرگیجه، تهوع یا گیجی، ممکن است دچار گرمازدگی یا عفونت پوستی شده باشید و نیاز به مراقبت فوری دارید.¹²
سوالات متداول درباره عرقسوزی
آیا عرقسوزی مسری است؟
خیر، عرقسوزی یک واکنش پوستی ناشی از انسداد مجاری عرق است و هیچ عامل عفونی قابلانتقالی ندارد. با این حال در نوع چرکی ممکن است باکتریها باعث عفونت موضعی شوند.¹³
آیا میتوان از کرم ضدآفتاب یا لوسیون روی پوست عرقسوز استفاده کرد؟
در دوره التهاب شدید، استفاده از کرمها یا لوسیونهای ضخیم توصیه نمیشود زیرا میتوانند منافذ را مسدود کنند. بهتر است از محصولات سبک و غیرچرب مخصوص پوست حساس استفاده کنید.¹⁴
کدام نواحی بدن بیشتر دچار عرقسوزی میشوند؟
زیر بغل، کشاله ران، زیر سینهها، گردن و چینهای پوستی بیشترین احتمال را برای ایجاد عرقسوزی دارند زیرا گرما و رطوبت در این مناطق بیشتر تجمع مییابد.¹⁵
آیا نوزادان بیشتر مستعد عرقسوزی هستند؟
بله، چون مجاری عرق در نوزادان هنوز بهطور کامل رشد نکردهاند و بدن آنها به تغییرات دما حساستر است. پوشاندن لباس زیاد یا قرار دادن در محیط گرم میتواند بهسرعت باعث بروز عرقسوزی شود.¹⁶
منابع: ¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹¹⁰¹¹¹²¹³¹⁴¹⁵¹⁶
- American Academy of Family Physicians. Heat rash.
- Guerra KC, Toncar A, Krishnamurthy K. Miliaria. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2023.
- International Hyperhidrosis Society. Heat rash.
- Centers for Disease Control and Prevention. About heat and your health.
- Sobhan M, Hojati M, Vafaie SY, Ahmadimoghaddam D, Mohammadi Y, Mehrpooya M. The efficacy of colloidal oatmeal cream 1% as add-on therapy in the management of chronic irritant hand eczema: A double-blind study. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2020;13:241-251. doi:10.2147/CCID.S246021
- Barnes TM, Greive KA. Topical pine tar: History, properties and use as a treatment for common skin conditions. Australas J Dermatol. 2017;58(2):80-85. doi:10.1111/ajd.12427
- American Academy of Dermatology Association. 12 summer skin problems you can prevent.
- American Academy of Dermatology Association. Rash 101 in adults: When to seek medical attention.
- https://www.health.com/heat-rash-7511332
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
