اگر مدتی را در فضای مجازی سپری کرده باشید، احتمالاً با ادعاهایی مواجه شدهاید که میگویند محصولات لبنی میتوانند عامل ایجاد التهاب باشند و به سلامت بدن آسیب برسانند. در حقیقت، التهاب پاسخ طبیعی بدن به جراحت یا بیماری است و برای مبارزه با عفونت و التیام ضروری میباشد¹. اما سطوح بالای التهاب پایدار، میتواند به شرایط مزمنی مانند دیابت نوع ۲، بیماری قلبی و حتی انواع خاصی از سرطان منجر شود؛ رژیم غذایی شما نیز نقشی اساسی در این میان ایفا میکند¹. بنابراین، ارتباط محصولات لبنی با فرآیند التهاب چیست و آیا این ادعاها واقعیت دارند؟
ارتباط لبنیات و التهاب: چرا موضوع پیچیده است؟
رابطه میان التهاب و محصولات لبنی به سادگی آنچه ممکن است به نظر برسد نیست، که همین امر میتواند دلیلی برای باور برخی افراد به التهابزا بودن لبنیات باشد. برای مثال، افرادی که دارای آلرژی یا حساسیت به لبنیات هستند، ممکن است در واقع پس از مصرف محصولات لبنی یک پاسخ التهابی را تجربه کنند، که این مسئله ایده اجتناب همه افراد از لبنیات را تقویت میکند. جولی پیس، متخصص تغذیه، تأکید میکند که تجربیات شخصی میتواند افراد را به این باور برساند که لبنیات برای همه التهابزا هستند، در حالی که بررسیهای گسترده بهطور مداوم نشان میدهند که لبنیات برای اکثر افراد سالم باعث التهاب نمیشوند.
دلیل دیگری که برخی افراد لبنیات را با التهاب مرتبط میدانند، وجود چربی اشباعشده در برخی محصولات لبنی مانند پنیر و شیر پرچرب است. متخصصان اشاره میکنند که تحقیقات نشان میدهد که مصرف چربی اشباع میتواند بر دیواره روده تأثیر منفی بگذارد و بهطور بالقوه منجر به افزایش نفوذپذیری روده و التهاب شود². دیواره روده به عنوان یک سد عمل کرده و مواد مغذی را بهصورت انتخابی جذب میکند؛ تغییرات در میزان نفوذپذیری این سد میتواند بر سیستم ایمنی تأثیر گذاشته و به التهاب منجر شود². با این حال، اگرچه برخی محصولات لبنی حاوی چربی اشباع هستند، تحقیقات نشان میدهند که آنها مانند چربیهای اشباع موجود در سایر مواد غذایی عمل نمیکنند و التهاب ایجاد نمیکنند³.
یافتههای تحقیقاتی درباره لبنیات و التهاب
برخلاف باور عمومی، مطالعات متعدد نشان دادهاند که محصولات لبنی در افراد سالم با التهاب مرتبط نیستند. در واقع، ترکیب منحصر به فرد مواد مغذی لبنیات، از جمله کلسیم، ویتامین D، پروتئین، پپتیدهای فعال زیستی (گروههایی از اسیدهای آمینه) و پروبیوتیکها (در محصولات تخمیری)، ممکن است به سرکوب التهاب کمک کند³. این مسئله میتواند خطر بیماریهای مزمن را کاهش دهد، زیرا پروبیوتیکها میکروبهای مفیدی هستند که در بدن زندگی میکنند. پیس خاطرنشان میکند که رابطه میان التهاب و لبنیات در تحقیقات با کیفیت بالا، از جمله کارآزماییهای تصادفی، بهخوبی مورد مطالعه قرار گرفته است؛ برای اکثر مردم، لبنیات باعث التهاب نمیشود و ممکن است یک اثر ضدالتهابی خفیف یا خنثی داشته باشند³.
این موضوع ممکن است با توجه به ارتباط ثابت شده میان رژیمهای غذایی پرچرب اشباع و التهاب کمی تعجبآور به نظر برسد⁴. با این حال، چربیهای موجود در لبنیات مانند چربیهای اشباع سایر غذاها نظیر گوشتهای چرب یا غذاهای سرخ شده عمل نمیکنند. تحقیقات نشان میدهد که محتوای چربی در محصولات لبنی تأثیر قابل توجهی بر نشانگرهای التهابی ندارد⁵. محصولات لبنی تخمیری مانند کفیر و ماست ممکن است بهطور خاص مفید باشند، زیرا این محصولات غنی از باکتریهای سودمند هستند که از سلامت روده حمایت میکنند و میتوانند التهاب را کاهش دهند⁶. این ویژگی ممکن است حفاظت در برابر التهاب مزمن و خفیف مرتبط با سندرم متابولیک، دیابت نوع ۲ و بیماری قلبی را فراهم سازد؛ سندرم متابولیک مجموعهای از شرایطی است که خطر بیماری قلبی و دیابت را افزایش میدهد⁶.
نقش حساسیتهای لبنی در ایجاد التهاب
افرادی که دارای حساسیت به لبنیات هستند (یک اصطلاح کلی که به شرایطی اطلاق میشود که هضم محصولات لبنی در آنها دشوار است) ممکن است مستعدتر به پاسخهای التهابی ناشی از مصرف لبنیات باشند⁷. شما ممکن است در صورت تجربه نفخ و ناراحتی معده پس از مصرف لبنیات، دارای حساسیت بوده و احتمال بیشتری برای ایجاد التهاب داشته باشید⁸. این شرایط شامل افرادی با وضعیتهای زیر است:
- عدم تحمل لاکتوز اولیه، که در آن بدن قادر به تجزیه قند موجود در شیر نیست.
- سندروم روده تحریکپذیر (IBS)، یک اختلال گوارشی مزمن که رودهها را تحت تأثیر قرار میدهد.
- بیماری التهابی روده (IBD)، مجموعهای از بیماریهای مزمن که باعث التهاب در دستگاه گوارش میشوند.
- بیماری سلیاک، یک بیماری خودایمنی که با مصرف گلوتن (پروتئین گندم) باعث مشکلات گوارشی میشود.
افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز ممکن است همچنان بتوانند برخی از محصولات لبنی خاص را بدون تجربه علائم ناخواسته مصرف کنند. تحقیقات از این موضوع حمایت میکنند؛ مطالعات متعدد نشان دادهاند که لاکتوز موجود در ماست به دلیل وجود پروبیوتیکها که به تجزیه قندهای شیر کمک میکنند، راحتتر هضم میشود⁹. با این حال، افرادی که به پروتئین شیر گاو آلرژی دارند، باید بهطور کامل از مصرف محصولات لبنی پرهیز کنند تا از واکنشهای آلرژیک در امان بمانند¹⁰. این افراد باید به دنبال جایگزینهای لبنی باشند تا نیازهای خود به مواد مغذی مهمی مانند ویتامین D و کلسیم را تأمین نمایند¹⁰.
چهار توصیه برای گنجاندن لبنیات در رژیم ضدالتهابی
شواهد قاطع نشان میدهند که لبنیات در افراد سالم بهطور کلی سودمند هستند و التهاب را افزایش نمیدهند؛ با این حال، برای افرادی که حساسیت یا عدم تحمل دارند، پرهیز یا انتخابهای دقیق حیاتی است. در اینجا چهار نکته عملی برای گنجاندن محصولات لبنی در یک رژیم غذایی ضدالتهابی و متعادل آورده شده است:
- سه وعده در روز هدفگذاری کنید: دستورالعملهای غذایی برای بزرگسالان سالم، مصرف روزانه سه وعده لبنیات را برای تأمین مقادیر هدفگذاری شده پتاسیم، کلسیم و ویتامین D توصیه میکنند¹². لبنیات همچنین منبع خوبی از مواد مغذی مفید دیگری مانند ریبوفلاوین، ویتامین A، B12 و فسفر هستند.
- گزینههای کمچرب را در اولویت قرار دهید: برای محدود کردن مصرف چربی اشباعشده، در صورت امکان محصولات لبنی با چربی کم را انتخاب کنید¹³.
- از محصولات لبنی تخمیری استفاده کنید: تحقیقات نشان میدهد که محصولات لبنی تخمیری مانند کفیر و ماست به حفظ میکروبیوم سالم روده کمک میکنند، که ممکن است التهاب را کاهش دهد¹⁴. برای کاهش قندهای افزوده، ماست و کفیر ساده و بدون شکر توصیه میشود.
- در صورت نیاز از لبنیات بدون لاکتوز استفاده کنید: جایگزینی کامل مواد مغذی کلیدی لبنیات (مانند پروتئین با کیفیت بالا، ویتامین D و کلسیم) با جایگزینهای غیرلبنی دشوار است. اگر عدم تحمل لاکتوز دارید، گزینههای بدون لاکتوز را انتخاب کنید تا این مواد مغذی حیاتی را بدون تجربه علائم ناخواسته دریافت نمایید¹⁵.
آیا میخواهید در مورد منابع غذایی عالی برای جایگزینی کلسیم و ویتامین D در رژیم غذایی بدون لبنیات اطلاعات کسب کنید؟
- Foods That Fight Inflammation. Harvard Health Publishing. March 26, 2024.
- Dmytriv TR et al. Intestinal Barrier Permeability: The Influence of Gut Microbiota, Nutrition, and Exercise. Frontiers in Physiology. July 2024.
- Nieman K et al. The Effects of Dairy Product and Dairy Protein Intake on Inflammation: A Systematic Review of the Literature. Journal of the American College of Nutrition. September 2020.
- Ulven S et al. Mechanistic Insight Into High-Fat Diet-Induced Metabolic Inflammation in the Arcuate Nucleus of the Hypothalamus. Biomedicine & Pharmacotherapy. October 2021.
- Ulven S et al. Milk and Dairy Product Consumption and Inflammatory Biomarkers: An Updated Systematic Review of Randomized Clinical Trials. Advances in Nutrition. May 2019.
- Zhang X et al. Effects of Fermented Dairy Products on Inflammatory Biomarkers: A Meta-Analysis. Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases. March 2023.
- Food and Inflammation Series: Is Dairy Inflammatory? International Food Information Council. May 8, 2024.
- Lactose Intolerance. Cleveland Clinic. March 2023.
- Goosenberg E et al. Lactose Intolerance. StatPearls. August 6, 2025.
- Milk Allergy Diet. Johns Hopkins Medicine. August 3, 2025.
- Bordoni A et al. Dairy Products and Inflammation: A Review of the Clinical Evidence. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. May 2017.
- Dietary Guidelines for Americans, 2020-2025. U.S. Department of Agriculture. December 2020.
- Hess JM et al. Exploring the Links between Diet and Inflammation: Dairy Foods as Case Studies. Advances in Nutrition. October 2021.
- Gao Y et al. Fermented Dairy Products as Precision Modulators of Gut Microbiota and Host Health: Mechanistic Insights, Clinical Evidence, and Future Directions. Foods. May 2025.
- Eating, Diet, & Nutrition for Lactose Intolerance. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. February 2018.
- https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/can-dairy-cause-inflammation/
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
عالی