ساعت خوردن شام ممکن است بیشتر از چیزی که تصور میکنیم با ریتم شبانهروزی بدن ارتباط داشته باشد. فشارخون، عملکرد کلیهها، متابولیسم و حتی نحوه پردازش غذا در طول شبانهروز تغییر میکنند و زمان مصرف غذا نیز میتواند بخشی از این ریتم را تحت تأثیر قرار دهد.
با این حال، شواهد فعلی نشان نمیدهند که صرفاً دیر خوردن شام باعث ابتلا به فشارخون بالا میشود. کیفیت رژیم غذایی، مقدار نمک، وزن بدن، فعالیت بدنی، استرس، خواب و مصرف الکل همچنان عوامل مهمتری هستند.
آیا شام دیرهنگام فشارخون را بالا میبرد؟
برخی مطالعات نشان دادهاند افرادی که معمولاً دیرتر غذا میخورند، بیشتر با فشارخون بالا و برخی عوامل خطر قلبیعروقی مواجه هستند. اما این یافته بهتنهایی ثابت نمیکند که دیر غذا خوردن علت افزایش فشارخون است.
افرادی که عادت به خوردن شام در ساعات پایانی شب دارند، ممکن است همزمان رژیم غذایی نامناسبتر، استرس بیشتر، خواب کمتر یا مصرف الکل بیشتری داشته باشند. بنابراین جدا کردن اثر زمان غذا از سایر عوامل سبک زندگی دشوار است.
با این وجود، چند مکانیسم احتمالی وجود دارد که میتواند توضیح دهد چرا زمان وعده شبانه در برخی افراد اهمیت پیدا میکند.

ریتم شبانهروزی چه ارتباطی با فشارخون دارد؟
بدن یک ساعت زیستی تقریباً ۲۴ ساعته دارد که بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک را تنظیم میکند. فشارخون نیز از این الگو پیروی میکند.
در بیشتر افراد، فشارخون هنگام بیداری و فعالیت بالاتر است و هنگام خواب حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد کاهش پیدا میکند. این کاهش طبیعی شبانه را «افت شبانه فشارخون» مینامند.
با نزدیک شدن به زمان بیدار شدن، فشارخون دوباره افزایش مییابد.
ریتم شبانهروزی تنها به خواب محدود نیست و بر عملکرد کلیهها، متابولیسم، تنظیم سدیم و مایعات و فعالیت دستگاه گوارش نیز اثر میگذارد. نور مهمترین تنظیمکننده این ساعت زیستی است، اما زمان غذا خوردن و فعالیت بدنی نیز میتوانند روی آن اثر بگذارند.
بنابراین خوردن وعدههای غذایی در ساعات نامتناسب با ساعت زیستی بدن ممکن است در برخی افراد این ریتمها را مختل کند؛ هرچند هنوز مشخص نیست این اثر تا چه اندازه در افزایش پایدار فشارخون نقش دارد.
شام شور و دیرهنگام ممکن است مشکلسازتر باشد
یکی از عوامل مهم در این زمینه سدیم است.
کلیهها نقش مهمی در دفع سدیم و تنظیم حجم مایعات بدن دارند. دفع سدیم معمولاً در طول روز بیشتر است و در ساعات شب کاهش پیدا میکند.
بنابراین اگر یک وعده غذایی بسیار شور را در ساعات پایانی شب مصرف کنید، ممکن است بدن برای مدت بیشتری سدیم را نگه دارد.
در یک مطالعه کوچک، یک وعده غذایی پرنمک مشابه در دو زمان مختلف مصرف شد. زمانی که وعده دیرتر خورده شد، احتباس سدیم در طول شب بیشتر بود و فشارخون سیستولیک صبح روز بعد حدود ۳ میلیمتر جیوه بالاتر اندازهگیری شد.
این اختلاف از نظر عددی چندان بزرگ نیست و نمیتوان آن را به همه افراد تعمیم داد، اما نشان میدهد که ترکیب غذا و زمان مصرف آن ممکن است در برخی شرایط بر فشارخون اثر بگذارد.
شام دیرهنگام ممکن است خواب را هم مختل کند
خوردن یک وعده سنگین درست پیش از خواب میتواند در بعضی افراد باعث سوزش سر دل، سوءهاضمه یا احساس پری معده شود و کیفیت خواب را کاهش دهد.
خواب ناکافی یا بیکیفیت نیز با افزایش فعالیت سیستمهای هورمونی و عصبی مرتبط با تنظیم فشارخون همراه است.
در نتیجه، اگر شام دیرهنگام باعث شود دیرتر بخوابید، خواب شما مختل شود یا مدت خواب کاهش پیدا کند، ممکن است اثر آن بر فشارخون بیشتر از خودِ زمان غذا خوردن باشد.
به همین دلیل، اگر بعد از شام دچار رفلاکس یا سنگینی معده میشوید، فاصله دادن شام از زمان خواب میتواند علاوه بر بهبود علائم گوارشی، به داشتن خواب بهتر نیز کمک کند.
آیا زودتر شام خوردن بهتر است؟
برخی مطالعات نشان دادهاند که افزایش فاصله بین آخرین وعده غذایی و زمان خواب میتواند با وضعیت مطلوبتر فشارخون شبانه همراه باشد.
در یک کارآزمایی، افرادی که دستکم ۳ ساعت پیش از خواب خوردن غذا را متوقف کردند، وضعیت مناسبتری از نظر فشارخون شبانه و افت طبیعی فشارخون در زمان خواب داشتند.
مطالعات دیگری نیز نشان دادهاند که محدود کردن زمان غذا خوردن به ساعات ابتداییتر روز ممکن است در برخی افراد فشارخون را کاهش دهد. با این حال، کاهش دریافت کالری و کاهش وزن احتمالی نیز میتواند بخشی از این اثر را توضیح دهد.
همچنین در یک مطالعه کوچک، ترکیب رژیم DASH با یک بازه غذایی هشتساعته نسبت به رژیم DASH بهتنهایی کاهش بیشتری در فشارخون ایجاد کرد. اما این مطالعه کوتاهمدت و کوچک بود و فقط افراد مبتلا به پرفشاری خون مرحله یک را بررسی کرد.
بنابراین هنوز نمیتوان یک ساعت مشخص را بهعنوان «بهترین زمان شام برای همه» معرفی کرد.
اگر مجبورید شام را دیر بخورید چه؟
اگر به دلیل ساعات کاری، شیفت کاری یا سبک زندگی نمیتوانید شام را زودتر بخورید، لازم نیست نگران باشید که هر شام دیرهنگام به فشارخون شما آسیب میزند.
در چنین شرایطی، بهتر است به جای وسواس روی ساعت، روی اندازه و ترکیب وعده تمرکز کنید.
اگر شام نزدیک زمان خواب مصرف میشود:
- 🥗 وعده را سبکتر و متعادلتر انتخاب کنید.
- 🧂 غذاهای بسیار شور را محدود کنید.
- 🍟 از وعدههای بسیار چرب و سنگین پرهیز کنید.
- 🥤 نوشیدنیهای شیرین و الکل را محدود کنید.
- 🍗 مقدار مناسبی پروتئین همراه با سبزیجات و کربوهیدرات باکیفیت مصرف کنید.
- ⏰ اگر شرایط اجازه میدهد، حدود ۳ ساعت بین شام و خواب فاصله ایجاد کنید.
برای فشارخون، چه چیزهایی مهمتر از ساعت شام هستند؟
اگر هدف شما کاهش خطر فشارخون بالا و بیماریهای قلبیعروقی است، عوامل زیر شواهد قویتری نسبت به صرفاً تغییر ساعت شام دارند:
کاهش مصرف سدیم
برای بیشتر افراد، محدود کردن مصرف سدیم به کمتر از ۲۳۰۰ میلیگرم در روز توصیه میشود و کاهش آن به حدود ۱۵۰۰ میلیگرم میتواند برای بسیاری از افراد مبتلا به فشارخون بالا مفیدتر باشد.
بخش قابلتوجهی از سدیم رژیم غذایی از غذاهای فرآوریشده، فستفودها، سوسیس و کالباس، تنقلات شور، انواع سس و غذاهای آماده تأمین میشود.
الگوی غذایی مناسب برای قلب
رژیمهایی مانند DASH که بر سبزیجات، میوهها، غلات کامل، حبوبات، مغزها، لبنیات کمچرب و منابع پروتئینی مناسب تأکید دارند، شواهد بسیار قویتری برای کنترل فشارخون دارند.
فعالیت بدنی منظم
حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته همراه با تمرینات مقاومتی میتواند به کنترل فشارخون و سلامت قلب کمک کند.
حفظ وزن سالم
اگر اضافهوزن دارید، حتی کاهش حدود ۵ درصد از وزن بدن نیز میتواند برای فشارخون و سلامت متابولیک مفید باشد.
مدیریت استرس و خواب
استرس مزمن و خواب ناکافی میتوانند کنترل فشارخون را دشوارتر کنند. فعالیت بدنی، تمرینات تنفسی، مدیتیشن و برخی روشهای آرامسازی میتوانند برای مدیریت استرس مفید باشند.
مصرف کمتر الکل
اگر الکل مصرف میکنید، محدود کردن آن اهمیت دارد؛ زیرا مصرف بیشتر میتواند فشارخون را افزایش دهد.
آیا باید شام را همیشه زود بخوریم؟
نه لزوماً.
شواهد فعلی هنوز برای تعیین یک ساعت ایدهآل و ثابت برای شام کافی نیستند. یک وعده شام دیرهنگام بهطور معمول باعث ایجاد فشارخون مزمن نمیشود.
آنچه بیشتر اهمیت دارد، عادت همیشگی است. اگر فردی بهطور مداوم در ساعات پایانی شب غذاهای پرنمک، پرکالری و حجیم مصرف کند، دیر بخوابد، خواب کافی نداشته باشد و فعالیت بدنی کمی داشته باشد، مجموعه این عوامل میتواند برای سلامت قلب و فشارخون نامطلوب باشد.
بنابراین بهتر است به جای تمرکز افراطی بر ساعت شام، کل الگوی زندگی را اصلاح کنیم.
جمعبندی
دیر خوردن شام ممکن است در برخی افراد روی فشارخون شبانه یا صبح روز بعد اثر بگذارد؛ بهویژه اگر وعده غذایی پرنمک، حجیم و نزدیک زمان خواب باشد. تغییرات ریتم شبانهروزی، احتباس سدیم و اختلال خواب از مکانیسمهای احتمالی این ارتباط هستند.
با این حال، شواهد هنوز نشان نمیدهند که یک ساعت مشخص برای شام برای همه افراد ضروری است. اگر میتوانید، فاصله حدود ۳ ساعت بین شام و خواب انتخاب مناسبی است؛ اما اگر برنامه زندگی اجازه چنین فاصلهای را نمیدهد، کیفیت و مقدار غذا اهمیت بیشتری پیدا میکند.
برای کنترل فشارخون، کاهش مصرف سدیم، داشتن الگوی غذایی سالم، فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن مناسب، خواب کافی و مدیریت استرس همچنان اولویت بالاتری نسبت به وسواس درباره ساعت شام دارند.
- Knutson KL, et al. Role of circadian health in cardiometabolic health and disease risk: A scientific statement from the American Heart Association. Circulation. 2025;152(21). doi:10.1161/CIR.0000000000001388
- Raji OE, Kyeremah EB, Sears DD, St-Onge MP, Makarem N. Chrononutrition and cardiometabolic health: An overview of epidemiological evidence and key future research directions. Nutrients. 2024;16(14):2332. doi:10.3390/nu16142332
- Jones DW, Ferdinand KC, Taler SJ, et al. 2025 AHA/ACC/AANP/AAPA/ABC/ACCP/ACPM/AGS/AMA/ASPC/NMA/PCNA/SGIM guideline for the prevention, detection, evaluation, and management of high blood pressure in adults: a report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. Circulation. 2025;152(11). doi:10.1161/CIR.0000000000001356
- Keiser T, Katz S, Robson SM, et al. Association between time-of-day for eating, exercise, and sleep with blood pressure in adults with elevated blood pressure or hypertension: A systematic review. J Hypertens. 2024;42(6):951. doi:10.1097/HJH.0000000000003732
- Shim JS, Kim HC. Late eating, blood pressure control, and cardiometabolic risk factors among adults with hypertension: Results from the Korea National Health and Nutrition Examination Survey 2010-2018. Epidemiol Health. 2021;43:e2021101. doi:10.4178/epih.e2021101
- Bohmke NJ, et al. Chronobiology of meal timing in early-stage hypertension: a controlled feeding pilot study investigating the effects on renal and vascular function. J Appl Physiol. 2026;140(1):236-250. doi:10.1152/japplphysiol.00443.2025
- Tang A, Yang E, Ebinger JE. Non-dipping blood pressure or nocturnal hypertension: Does one matter more? Curr Hypertens Rep. 2024;26(1):21-30. doi:10.1007/s11906-023-01273-1
- Mohandas R, Douma LG, Scindia Y, Gumz ML. Circadian rhythms and renal pathophysiology. J Clin Invest. 2022;132(3):e148277. doi:10.1172/JCI148277
- Taleb Z, Karpowicz P. Circadian regulation of digestive and metabolic tissues. Am J Physiol Cell Physiol. 2022;323(2):C306-C321. doi:10.1152/ajpcell.00166.2022
- Grimaldi D, Reid KJ, Abbott SM, Knutson KL, Zee PC. Sleep-aligned extended overnight fasting improves nighttime and daytime cardiometabolic function. Arterioscler Thromb Vasc Biol. 2026;46(4). doi:10.1161/ATVBAHA.125.323355
- Črešnovar T, Habe B, Mohorko N, et al. Early time-restricted eating with energy restriction has a better effect on body fat mass, diastolic blood pressure, metabolic age and fasting glucose compared to late time-restricted eating with energy restriction and/or energy restriction alone: A 3-month randomized clinical trial. Clin Nutr. 2025;49:57-68. doi:10.1016/j.clnu.2025.04.001
- Zhou X, Lin X, Yu J, et al. Effects of DASH diet with or without time-restricted eating in the management of stage 1 primary hypertension: A randomized controlled trial. Nutr J. 2024;23:65. doi:10.1186/s12937-024-00967-9
- https://www.verywellhealth.com/blood-pressure-and-eating-dinner-late-12031105
