خروسک در کودکان و بزرگسالان؛ راه‌های انتقال، علائم و پیشگیری

سرفه‌ای خشن و شبیه پارس سگ، گرفتگی صدا و گاهی صدای غیرعادی هنگام دم کشیدن، از نشانه‌هایی هستند که ممکن است در بیماری خروسک دیده شوند. این بیماری بیشتر کودکان خردسال را درگیر می‌کند، اما بزرگسالان نیز می‌توانند به عامل عفونی آن مبتلا شوند و آن را به دیگران انتقال دهند.

خروسک معمولاً با علائم شبیه سرماخوردگی شروع می‌شود و ممکن است طی یک تا دو روز اول با تورم راه‌های هوایی فوقانی و مشکلات تنفسی همراه شود. شناخت مدت سرایت، نشانه‌های هشداردهنده و روش‌های مراقبت در خانه به والدین کمک می‌کند تا از انتقال عفونت جلوگیری کنند و در صورت نیاز، به‌موقع برای درمان اقدام کنند.

خروسک چیست و چقدر واگیردار است؟

خروسک یا کروپ، بیماری‌ای است که معمولاً در اثر عفونت ویروسی ایجاد می‌شود و با التهاب و تورم حنجره و بخش‌هایی از راه هوایی فوقانی همراه است. این تورم می‌تواند باعث ایجاد سرفه پارس‌مانند، گرفتگی صدا و در موارد شدیدتر، صدای زیر و خشن هنگام دم شود.

ویروس پاراآنفلوانزا از عوامل شایع خروسک است و موارد ابتلا معمولاً در پاییز و اوایل زمستان بیشتر دیده می‌شوند.

خروسک در روزهای ابتدایی بیماری به‌راحتی منتقل می‌شود. بر اساس اطلاعات منبع، بیشترین احتمال سرایت در سه روز نخست پس از شروع علائم است یا تا زمانی که فرد دست‌کم ۲۴ ساعت بدون تب باشد. البته مدت سرایت می‌تواند با عامل عفونی و شرایط فرد متفاوت باشد؛ بنابراین، نباید فقط بر اساس گذشت سه روز درباره پایان خطر انتقال تصمیم گرفت.

خروسک بیشتر در کودکان ۶ ماهه تا ۳ ساله دیده می‌شود. کودکان ممکن است بیش از یک بار به این بیماری مبتلا شوند؛ ابتلای قبلی، ایمنی کامل و دائمی ایجاد نمی‌کند.

خروسک چگونه منتقل می‌شود؟

راه اصلی انتقال خروسک، انتشار ذرات تنفسی آلوده است. هنگامی که فرد مبتلا سرفه یا عطسه می‌کند، یا حتی هنگام گریه، ذرات حاوی ویروس می‌توانند وارد محیط شوند و به افراد دیگر انتقال پیدا کنند.

تماس نزدیک با کودک بیمار، به‌خصوص در خانه، مهدکودک و محیط‌های شلوغ، احتمال انتقال عفونت را افزایش می‌دهد.

آیا بزرگسالان هم از کودکان خروسک می‌گیرند؟

بله. بزرگسالان می‌توانند ویروس عامل خروسک را از کودکان مبتلا دریافت کنند و در انتقال آن به دیگران نقش داشته باشند. بااین‌حال، بروز علائم مشخص خروسک در بزرگسالان کمتر از کودکان است.

دلیل مهم این تفاوت، بزرگ‌تر بودن قطر راه‌های هوایی در بزرگسالان است. تورم مشابهی که در راه هوایی باریک کودک می‌تواند مشکلات تنفسی ایجاد کند، معمولاً در بزرگسالان اثر کمتری دارد.

بنابراین، نداشتن سرفه پارس‌مانند یا علائم واضح خروسک در یک بزرگسال، لزوماً به معنای نداشتن عفونت تنفسی یا ناتوانی در انتقال عامل بیماری نیست.

در موارد نادر، علائمی شبیه خروسک ممکن است با علل دیگری مانند آلرژی، عفونت باکتریایی یا برگشت اسید معده ارتباط داشته باشند. به همین دلیل، هر سرفه خشن یا صدای غیرعادی تنفسی را نباید بدون ارزیابی پزشکی به خروسک نسبت داد.

علائم خروسک در کودکان چیست؟

خروسک معمولاً ابتدا با علائم شبیه سرماخوردگی ظاهر می‌شود و سپس ممکن است علائم اختصاصی‌تری پیدا کند.

نشانه‌های رایج عبارت‌اند از:

• آبریزش یا گرفتگی بینی و گاهی تب
• التهاب و تورم راه‌های هوایی فوقانی، به‌ویژه طی ۱۲ تا ۴۸ ساعت نخست
• سرفه خشن و پارس‌مانند
• گرفتگی صدا
• افزایش تعداد تنفس
• صدای زیر، خشن یا شبیه بانگ هنگام دم که «استریدور» نامیده می‌شود و می‌تواند نشانه تنگ شدن راه هوایی باشد.

در بسیاری از کودکان، بیماری ابتدا شبیه سرماخوردگی است و بعد سرفه پارس‌مانند و مشکلات تنفسی ظاهر می‌شوند. علائم ممکن است پیش از شروع بهبود، شدت بیشتری پیدا کنند.

چرا علائم خروسک شب‌ها بدتر می‌شوند؟

علائم خروسک ممکن است در طول شب یا هنگامی که کودک ناراحت است و گریه می‌کند، تشدید شوند. گریه و بی‌قراری می‌توانند شدت صدای تنفسی و دشواری تنفس را بیشتر کنند.

یکی از نشانه‌های مهم، استریدور در حالت استراحت است؛ یعنی صدای غیرعادی هنگام دم حتی زمانی که کودک گریه نمی‌کند یا سرفه ندارد. این وضعیت می‌تواند نشان‌دهنده تنگی قابل‌توجه راه هوایی باشد و به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد.

در موارد شدید، کاهش اکسیژن‌رسانی ممکن است باعث رنگ‌پریدگی یا آبی و خاکستری شدن پوست اطراف دهان و صورت شود. هرچند کمتر از ۵ درصد کودکان مبتلا به خروسک به بستری شدن نیاز پیدا می‌کنند، مشکلات تنفسی شدید را نباید نادیده گرفت.

تفاوت خروسک با ویروس آر‌اس‌وی و سیاه‌سرفه چیست؟

چند بیماری تنفسی می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند، اما تفاوت‌هایی در نشانه‌ها و مدت سرایت آنها وجود دارد.

عفونت آر‌اس‌وی

ویروس سنسیشیال تنفسی یا آر‌اس‌وی می‌تواند یک بیماری تنفسی ایجاد کند و در برخی موارد نیز در بروز خروسک نقش داشته باشد. علائم آن ممکن است شامل گرفتگی بینی، سرفه، عطسه، تب و خس‌خس باشد.

بر اساس اطلاعات منبع، افراد مبتلا به آر‌اس‌وی معمولاً سه تا هشت روز ناقل هستند، اما در شیرخواران و افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف، دفع ویروس و احتمال سرایت ممکن است تا چهار هفته ادامه پیدا کند.

سیاه‌سرفه

سیاه‌سرفه بیماری باکتریایی‌ای است که معمولاً ابتدا با علائم خفیف شبیه سرماخوردگی شروع می‌شود و سپس می‌تواند به حملات شدید و مکرر سرفه منجر شود. در برخی افراد، پس از حمله سرفه هنگام دم صدای خاصی شنیده می‌شود.

حملات سرفه سیاه‌سرفه ممکن است یک تا شش هفته ادامه پیدا کنند. واکسیناسیون می‌تواند به پیشگیری از این بیماری یا کاهش شدت آن کمک کند.

از آنجا که این بیماری‌ها در علائم اولیه هم‌پوشانی دارند، تشخیص دقیق، به‌خصوص در کودکان خردسال و افراد دارای مشکلات تنفسی، اهمیت دارد.

چه زمانی خروسک به مراقبت فوری پزشکی نیاز دارد؟

بیشتر موارد خروسک بدون عوارض جدی بهبود می‌یابند، اما تورم راه هوایی در بعضی کودکان می‌تواند تنفس را به‌شدت مختل کند.

در صورت مشاهده هر یک از نشانه‌های زیر، باید فوراً از خدمات اورژانس کمک گرفت:

• صدای زیر و غیرعادی هنگام دم در حالت استراحت یا تشدید آن
• آبی، خاکستری یا بسیار رنگ‌پریده شدن پوست اطراف دهان و صورت
• آبی شدن لب‌ها یا ناخن‌ها هنگام سرفه
• دشواری شدید در تنفس یا ناتوانی در نفس کشیدن طبیعی
• آبریزش دهان همراه با ناتوانی در بلع
• خواب‌آلودگی غیرمعمول یا دشواری در بیدار کردن کودک
• نشانه‌های کم‌آبی، مانند کاهش ادرار، نبود اشک هنگام گریه یا فرورفتگی چشم‌ها

اگر کودک در حالت استراحت صدای غیرعادی تنفسی دارد یا برای نفس کشیدن تقلا می‌کند، منتظر بهتر شدن خودبه‌خودی علائم نمانید. در چنین شرایطی، ارزیابی فوری اهمیت دارد.

چگونه از انتقال خروسک جلوگیری کنیم؟

از آنجا که خروسک اغلب منشأ ویروسی دارد، رعایت اصول بهداشت تنفسی و کاهش تماس با افراد بیمار می‌تواند به محدود کردن انتقال عفونت کمک کند.

۱. در روزهای ابتدایی بیماری کودک را در خانه نگه دارید

کودکی که علائم خروسک دارد، بهتر است در سه روز نخست پس از شروع علائم به مدرسه یا مهدکودک نرود و تا زمانی که دست‌کم ۲۴ ساعت بدون تب باشد، فعالیت‌های جمعی را از سر نگیرد. وضعیت عمومی کودک و شدت علائم نیز باید در تصمیم‌گیری در نظر گرفته شوند.

اگر سرفه همچنان ادامه دارد یا کودک برای بازگشت به فعالیت‌های عادی آمادگی ندارد، بهتر است والدین با پزشک مشورت کنند.

۲. دست‌ها را مرتب بشویید

شستن کامل دست‌ها با آب و صابون، به‌ویژه پس از پاک کردن بینی کودک، تماس با ترشحات تنفسی یا مراقبت از فرد بیمار، یکی از اقدامات مهم بهداشتی است. پس از شستن، دست‌ها را به‌خوبی خشک کنید.

۳. روش صحیح سرفه و عطسه را به کودکان آموزش دهید

به کودک یاد بدهید هنگام سرفه یا عطسه، دهان و بینی خود را با دستمال یا قسمت داخلی آرنج بپوشاند. پس از استفاده از دستمال، آن را دور بیندازد و دست‌هایش را بشوید.

۴. واکسیناسیون را جدی بگیرید

واکسن اختصاصی برای تمام ویروس‌های ایجادکننده خروسک وجود ندارد، اما واکسیناسیون متناسب با سن و شرایط پزشکی می‌تواند از برخی عفونت‌های تنفسی پیشگیری کند. واکسن سیاه‌سرفه نیز به پیشگیری از این بیماری کمک می‌کند.

۵. توصیه‌های درمانی پزشک را دنبال کنید

اگر پزشک برای کودک دارو تجویز کرده است، آن را مطابق دستور مصرف کنید و در صورت تشدید علائم یا بروز نشانه‌های هشداردهنده، دوباره ارزیابی پزشکی انجام دهید. داروهای تجویزی برای درمان علائم خروسک لزوماً به معنای از بین رفتن فوری قابلیت انتقال ویروس نیستند.

پرسش‌های متداول

خروسک تا چند روز به دیگران منتقل می‌شود؟

بیشترین احتمال انتقال معمولاً در سه روز نخست پس از شروع علائم است. منبع همچنین پایان تب برای دست‌کم ۲۴ ساعت را یکی از معیارهای بازگشت به فعالیت‌های معمول مطرح می‌کند. بااین‌حال، مدت سرایت به عامل بیماری و شرایط فرد بستگی دارد و قطع تب به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که دیگر هیچ خطری برای انتقال وجود ندارد.

آیا بزرگسال مبتلا به خروسک می‌تواند کودک دیگری را آلوده کند؟

بله. بزرگسالان ممکن است به ویروس عامل بیماری مبتلا شوند و آن را به کودکان منتقل کنند، حتی اگر علائم مشخص خروسک را نداشته باشند. رعایت بهداشت دست‌ها و تنفسی و محدود کردن تماس نزدیک هنگام بیماری اهمیت دارد.

آیا خروسک در کودکان همیشه با تب همراه است؟

خیر. بعضی کودکان مبتلا به خروسک تب ندارند. بنابراین، نبود تب به‌تنهایی خروسک را رد نمی‌کند؛ سرفه پارس‌مانند، گرفتگی صدا و علائم تنفسی نیز باید در نظر گرفته شوند.

آیا سرفه باقی‌مانده به معنای واگیردار بودن خروسک است؟

سرفه ممکن است پس از کاهش سایر علائم نیز ادامه داشته باشد، اما مدت سرفه به‌تنهایی معیار دقیقی برای تعیین میزان سرایت نیست. زمان شروع بیماری، وجود تب، وضعیت عمومی کودک و عامل عفونی احتمالی در تصمیم‌گیری اهمیت دارند. در صورت تردید درباره بازگشت کودک به مهدکودک یا مدرسه، با پزشک مشورت کنید.

جمع‌بندی

خروسک بیماری تنفسی واگیرداری است که بیشتر کودکان خردسال را درگیر می‌کند، اما بزرگسالان نیز می‌توانند عامل عفونی آن را دریافت و منتقل کنند. بیشترین احتمال سرایت معمولاً در روزهای ابتدایی بیماری است و سرفه پارس‌مانند، گرفتگی صدا و صدای غیرعادی هنگام دم از نشانه‌های شاخص آن هستند.

رعایت بهداشت دست‌ها، پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه، ماندن کودک در خانه در دوره اولیه بیماری و به‌روز بودن واکسیناسیون می‌توانند به کاهش انتقال برخی عفونت‌های تنفسی کمک کنند.

مهم‌تر از همه، باید به وضعیت تنفس کودک توجه کرد. صدای غیرعادی هنگام دم در حالت استراحت، کبودی، دشواری شدید تنفس یا ناتوانی در بلع از نشانه‌هایی هستند که نیاز به رسیدگی فوری پزشکی دارند.