میخچه و پینه از مشکلات پوستی شایعی هستند که در اثر فشار، اصطکاک یا سایش مداوم ایجاد میشوند. این وضعیت بیشتر در دستها و پاها دیده میشود و اگرچه معمولاً خطرناک نیست، اما میتواند موجب ناراحتی، درد و محدودیت در راه رفتن یا انجام فعالیتها شود. در این مطلب، تفاوتهای میخچه و پینه، علائم، روشهای درمان خانگی و موارد نیاز به مراجعه به پزشک توضیح داده شده است.
میخچه چیست؟
میخچه ناحیهای کوچک و مشخص از پوست ضخیمشده است که معمولاً در قسمتهای استخوانی پا مانند روی انگشتان ایجاد میشود. این نواحی معمولاً در بخشهایی شکل میگیرند که پوست نازکتر و بدون مو است و در اثر فشار مکرر کفش یا ساختار غیرطبیعی انگشتان پا ایجاد میگردند. در مرکز میخچه معمولاً یک ناحیه سخت و هستهمانند وجود دارد که اطراف آن پوستی ملتهب دیده میشود.
میخچه از نظر ظاهری ممکن است با زگیل اشتباه گرفته شود، اما تفاوت آنها در محل ایجاد و واکنش پوستی است. زگیل میتواند در هر نقطه بدن تشکیل شود و گاهی خونریزی دارد، اما میخچه اغلب روی انگشتان پا یا بین آنها دیده میشود و به ندرت خونریزی میکند.
انواع میخچه
میخچه نرم
میخچه نرم میان انگشتان پا و در نواحی مرطوب شکل میگیرد و بافتی سفید و منعطف دارد. این نوع معمولاً در اثر تماس و ساییدگی مکرر انگشتان در کفشهای باریک یا نوکتیز ایجاد میشود.
میخچه سخت
میخچه سخت روی قسمتهای خشک و پرفشار پا ایجاد میشود، بهویژه جایی که استخوان مستقیماً به داخل کفش فشار وارد میکند. این نوع معمولاً کوچک، گرد و همراه با پینه اطراف خود دیده میشود و گاهی باعث درد تیرکشنده میگردد.
میخچه دانهدار (Seed Corns)
این نوع میخچه کوچک است و بیشتر روی کف پا، بهویژه روی سینه پا ایجاد میشود. با وجود اندازه کوچک، معمولاً دردناک است و میتواند راه رفتن را دشوار کند.

پینه چیست؟
پینه نواحی وسیعتری از ضخیمشدن پوست است که معمولاً دردناک نیست و در اثر فشار یا اصطکاک طولانیمدت ایجاد میشود. به عنوان مثال، نوشتن طولانی با مداد میتواند موجب ایجاد پینه روی انگشت شود.
پینه اغلب روی پاشنه پا، کف دست، برجستگیهای کف پا یا زانو مشاهده میشود. این ناحیه ممکن است صاف، سفت یا خشک و ترکخورده باشد. فعالیتهای تکراری روزمره مانند راهرفتن با کفش نامناسب، کار با ابزار یا ورزشهایی مانند تنیس و گیتارنوازی میتوانند سبب ایجاد پینه شوند.
پینه در اصل واکنش محافظتی پوست برای جلوگیری از ایجاد تاول و آسیب است. تنها زمانی مشکلساز میشود که ترک بردارد و لایههای زیرین پوست در معرض آسیب و درد قرار گیرد.
درمانهای خانگی
در اغلب موارد، میخچه و پینه را میتوان در خانه درمان کرد و نیازی به مداخله پزشکی نیست. برای درمان ایمن مراحل زیر توصیه میشود:
- حذف منبع فشار
استفاده از کفش مناسب، کفیهای اصلاحی یا کفشهای طبی میتواند فشار را توزیع کند و از پیشرفت ضایعه جلوگیری نماید. - خیساندن دست یا پا در آب گرم
قرار دادن ناحیه در آب گرم به مدت ۱۰ تا ۲۰ دقیقه پوست را نرم کرده و درد را کاهش میدهد. پس از خشککردن کامل، پوست برای مراقبت بعدی آمادهتر است. - استفاده از سنگ پا (پومیس)
برداشتن آرام لایههای سطحی پوست ضخیمشده کمک میکند ضخامت پینه یا میخچه کاهش یابد. پس از آن، استفاده از مرطوبکنندههای قوی برای حفظ نرمی پوست ضروری است. - استفاده از پدهای محافظتکننده
چسبها و پدهای اختصاصی برای پینه و میخچه باعث کاهش فشار و تسکین درد میشوند². برای نواحی بزرگتر، میتوان از ژلهای طبی یا پدهای سیلیکونی استفاده کرد.
در برخی محصولات OTC از اسید سالیسیلیک برای برداشتن میخچه استفاده شده است. این محصولات در افراد مبتلا به دیابت، مشکلات عصبی پا یا اختلالات گردش خون نباید استفاده شوند³، زیرا ممکن است باعث زخم و عفونت شوند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر میخچه یا پینه دردناک شود، خونریزی کند یا نشانههای التهاب و عفونت داشته باشد، باید به متخصص پا (پودیاتریست) مراجعه کرد. انتشار درد نشان میدهد لایههای عمقی پوست درگیر شدهاند و نیاز به درمان تخصصی وجود دارد.
در مطب ممکن است متخصص از روشهایی مانند برداشت لایههای ضخیمشده (دبریدمان) یا برداشتن هسته میخچه با ابزار پزشکی استفاده کند. بازگشت میخچه یا پینه پس از درمان امری رایج است، زیرا عامل فشار اغلب همچنان وجود دارد. تنها در صورت مزمن و آزاردهنده شدن، گزینههای جراحی برای برداشتن هسته میخچه مطرح میشود.
جمعبندی
میخچه و پینه واکنشهای طبیعی بدن در برابر فشار و سایش هستند و معمولاً مشکلساز نیستند. با این حال، اگر دردناک یا عفونی شوند یا فرد بیماری زمینهای داشته باشد، مراجعه به پزشک ضروری است. اصلاح کفش، مراقبت روزانه از پوست و رعایت فشار مناسب روی پا نقش کلیدی در پیشگیری دارند.
سؤالات متداول (FAQ)
آیا میخچه و پینه خودبهخود از بین میروند؟
در برخی موارد، اگر منبع فشار برطرف شود، پینه و میخچه بهتدریج کوچک میشوند. اما در صورت ادامه فشار، معمولاً باقی میمانند.
آیا برش دادن میخچه در خانه روش ایمنی است؟
خیر. بریدن یا تراشیدن عمیق پوست در خانه خطر زخم، عفونت و خونریزی را افزایش میدهد و نباید انجام شود.
بهترین کفش برای جلوگیری از میخچه چیست؟
کفشی که اندازه مناسب داشته باشد، در قسمت پنجه فضای کافی برای انگشتان ایجاد کند و پشتیبانی مناسب قوس پا را فراهم نماید، بهترین گزینه است.
- DeLauro T and DeLauro M (2012) Chapter 98: Corns and Calluses. Fitzpatrick's Dermatology in General Medicine (8th Edition). New York, New York: McGraw-Hill Education. ISBN-13: 978-0071669047.
- American Academy of Dermatology Association. How to treat corns and calluses.
- Kaiser Permanente. Calluses and corns.
- https://www.verywellhealth.com/corns-and-calluses-1337759
