ترک پاشنه یا همان Heel Fissures زمانی ایجاد میشود که پوست پاشنه پا خشک، سخت، پوستهپوسته یا خشن گردد. در اثر این شرایط، ترکها یا شیارهای ریزی در پوست شکل میگیرند و ممکن است پوست زرد شود. اگرچه ترکهای پاشنه معمولاً خفیف هستند، اما در برخی موارد میتوانند باعث درد، خارش یا حتی خونریزی شوند¹.
مراقبت منظم و مرطوب نگه داشتن پاها بهترین راه پیشگیری و درمان اولیه ترک پاشنه است. افراد مبتلا به برخی بیماریها مانند دیابت باید مراقبت ویژهای از پاهای خود داشته باشند و در صورت بروز ترکها، درمان فوری انجام دهند.
چه عواملی باعث ترک پاشنه میشوند؟
ترک پاشنه معمولاً نتیجه خشکی شدید پوست در این ناحیه است. عواملی که میتوانند باعث ایجاد ترک شوند، شامل بیماریها، سبک زندگی و شرایط محیطی هستند.
بیماریها
برخی بیماریها به خشکی و ترک پاشنه دامن میزنند³⁴:
- چاقی
- مشکلات پوستی مانند پسوریازیس و اگزما
- عفونتهای قارچی
- عوامل ژنتیکی⁵
- بیماری شوگرن (Sjögren’s)، که باعث خشکی پوست به دلیل فعالیت بیش از حد سیستم ایمنی میشود
- پالموپلانتار کراتودرما، گروهی از بیماریهای پوستی که باعث ضخیم شدن پوست دستها و کف پا میشود
- دیابت
- کمکاری تیروئید، که باعث تولید ناکافی هورمونهای ضروری توسط غده تیروئید میشود
عوامل سبک زندگی و محیطی
- ایستادن طولانی مدت
- استفاده از کفشهای بدون پاشنه یا کمپشتیبان
- عدم استفاده از مرطوبکننده، بهخصوص در شرایط هوای خشک و سرد
درمانهای خانگی ترک پاشنه
کرم یا بالم پاشنه
بالمها اولین گزینه درمان ترکهای خشک و سخت هستند. این محصولات معمولاً شامل رطوبتدهندهها، عاملهای انسدادی، نرمکنندهها و بازسازیکنندهها هستند⁶⁷. بهترین زمان استفاده از بالم، پس از دوش گرفتن است، زیرا پوست مرطوب بهتر میتواند رطوبت را جذب کند. استفاده از جوراب بعد از مالیدن بالم کمک میکند تا محصول به کف زمین منتقل نشود.
انواع مواد و عملکرد آنها:
- رطوبتدهندهها: گلیسیرین، اوره، هیالورونیک اسید → جذب رطوبت توسط پوست
- انسدادیها: لانولین، پارافین، وازلین → جلوگیری از از دست رفتن رطوبت
- نرمکنندهها: روغنهای گیاهی، دیمیکون، روغن کرچک → پر کردن ترکها
- بازسازیکنندهها: کلاژن، کراتین، الاستین → کمک به ترمیم شیارها
تحقیقات نشان میدهند استفاده از محصولی که ترکیبی از انسدادی و رطوبتدهنده باشد، بهترین نتیجه را دارد⁸. تست نقطهای برای جلوگیری از حساسیت توصیه میشود.
خیس کردن و لایهبرداری پا
پوست ترک خورده پاشنه معمولاً ضخیم و خشک است. خیس کردن پاها در آب ولرم حدود ۲۰ دقیقه و سپس استفاده از سنگ پا یا سوهان، به از بین بردن پوست سخت کمک میکند. پس از آن، حتماً از مرطوبکننده استفاده کنید.
جوراب پنبهای
جوراب پنبهای کمک میکند رطوبت به پوست منتقل شده و در طول شب حفظ شود. با اینکه پنبه رطوبت را حفظ میکند، برخی الیاف مانند بامبو یا تنسل خاصیت ضدباکتری قویتری دارند⁹¹⁰. شواهد علمی اثبات مستقیم اثر درمانی جوراب پنبهای در رفع ترک پاشنه ندارند، اما میتواند به سلامت کلی پا کمک کند¹¹.
باند مایع
باند مایع نوعی درمان موضعی است که ترکها را میبندد و از ورود میکروب جلوگیری میکند. قبل از استفاده، پاشنهها باید تمیز و خشک باشند.
روغن نارگیل و عسل
روغن نارگیل خاصیت ضدباکتریایی دارد و با تقویت سد پوست، التهاب را کاهش میدهد و از خشکی بیشتر جلوگیری میکند¹²¹³.
عسل (مانند عسل مانوکا یا تریگونا) نیز خواص ضدباکتری و ترمیمی دارد و میتواند به بهبود ترکها کمک کند¹⁴¹⁵.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر ترکها همراه با درد، تورم، قرمزی یا عفونت هستند، باید به پزشک متخصص پوست یا پا مراجعه کنید. افراد دیابتی باید مراقبت ویژه داشته باشند، زیرا خطر عفونت در آنها بالاتر است¹⁷.
درمانهای پزشکی
- برداشتن لایه سخت و ضخیم پوست (Debridement)
- استفاده از پانسمان برای محدود کردن حرکت پوست
- کرمهای تجویزی حاوی اوره یا سالیسیلیک اسید
- استفاده از کفی طبی برای حمایت بهتر پاشنه
- پی آر اف (Platelet-rich fibrin) برای ترمیم ترکهای عمیق¹⁸¹⁹
- داروهای ضدقارچ در صورت وجود عفونت
پیشگیری از ترک پاشنه
- مراقبت روزانه پا: شستوشوی روزانه و بررسی ترکها
- مرطوب کردن: استفاده از کرم بعد از شستوشو یا لایهبرداری
- انتخاب کفش مناسب: جلوگیری از کفشهای بدون پشتیبانی یا سایز نامناسب
- عدم استفاده از محصولات تحریککننده: صابون یا کرمهای عطری که باعث خشکی میشوند²⁰
- کنترل شرایط محیطی: محافظت از پوست در برابر دمای شدید²¹
- هیدراته ماندن: مصرف آب کافی در طول روز²²
سؤالات متداول (FAQ)
۱. ترک پاشنه همیشه نیاز به درمان پزشکی دارد؟
خیر، اکثر ترکهای سطحی با مراقبت خانگی و مرطوبکننده بهبود مییابند.
۲. آیا میتوانم ترکها را با سنگ پا یا سوهان هر روز درمان کنم؟
بله، اما باید ملایم انجام شود و پس از آن حتماً مرطوبکننده استفاده شود.
۳. چه افرادی باید بیشتر مراقب ترک پاشنه باشند؟
افراد دیابتی، مبتلایان به پسوریازیس یا اگزما و کسانی که پاهایشان طولانی در کفشهای بسته است.
۴. آیا روغن نارگیل یا عسل موثر هستند؟
بله، این مواد با خواص ضدباکتری و ترمیمی به بهبود ترکها کمک میکنند.
۵. چگونه میتوان از ایجاد ترکهای جدید جلوگیری کرد؟
مرطوب نگه داشتن پوست، انتخاب کفش مناسب، و محافظت از پاها در شرایط خشک یا سرد، بهترین روش پیشگیری است.
نتیجهگیری
ترک پاشنه یک مشکل شایع است که معمولاً به دلیل خشکی شدید پوست ایجاد میشود. با مراقبت منظم، مرطوبکننده، لایهبرداری ملایم و رعایت بهداشت، میتوان به راحتی آن را درمان و از بروز مجدد پیشگیری کرد. در صورت وجود درد، تورم یا علائم عفونت، مراجعه به پزشک ضروری است.
- Gupta S, Acharya R. Management of Padadari (cracked feet) with Rakta Snuhi (Euphorbia caducifolia Haines.) based formulation: an open-labeled clinical study. Ayu. 2018;39(4):208-212. doi:10.4103/ayu.AYU_57_18
- Garcia CA, Soler FC. Effectiveness of Three Scalpel Debridement Techniques on Painful Callus in Older People. J Am Podiatr Med Assoc. 2020 Jul 1;110(4):Article_3. doi:10.7547/17-183
- Harvard Health Publishing. Why are my heels cracked?
- Dermnet NZ. Cracked heels.
- Indiana University School of Medicine. What is Plantar Hyperkeratosis: Types, Causes & Treatment Options.
- Parker J, Scharfbillig R, Jones S. Moisturisers for the treatment of foot xerosis: a systematic review. J Foot Ankle Res. 2017;10:9. doi:10.1186/s13047-017-0190-9
- Rajkumar J, Chandan N, Lio P, Shi V. The Skin Barrier and Moisturization: Function, Disruption, and Mechanisms of Repair. Skin Pharmacol Physiol. 2023;36(4):174-185. doi:10.1159/000534136
- Parker J, Scharfbillig R, Jones S. Moisturisers for the treatment of foot xerosis: a systematic review. J Foot Ankle Res. 2017;10:9. doi:10.1186/s13047-017-0190-9
- Badr AA. Anti-microbial and durability characteristics of socks made of cotton and regenerated cellulosic fibers. Alexandria Engineering Journal. 2018 Vol 57:4. doi:10.1016/j.aej.2017.11.015
- American Academy of Podiatric Sports Medicine. Socks And Your Feet.
- Balić A, Bukvić Mokos Z, Marinović B, Ledić Drvar D. Tatami Mats: A Source of Pitted Keratolysis in a Martial Arts Athlete? Acta Dermatovenerol Croat. 2018 Apr;26(1):68-70. PMID:29782305
- Laowansiri M, Suwanchote S, Wannigama DL, Badavath VN, Hongsing P, Edwards SW, et al. Monolaurin inhibits antibiotic-resistant Staphylococcus aureus in patients with atopic dermatitis. Sci Rep. 2025 Jul 2;15(1):23180. doi:10.1038/s41598-025-05667-w.
- Lin TK, Zhong L, Santiago JL. Anti-Inflammatory and skin barrier repair effects of topical application of some plant oils. Int J Mol Sci. 2017;19(1):70. doi:10.3390/ijms19010070
- Ogwu MC, Izah SC. Honey as a Natural Antimicrobial. Antibiotics (Basel). 2025 Mar 1;14(3):255. doi:10.3390/antibiotics14030255
- Sukarni S, Aminuddin M, Kunimitsu M, Mukai K, Okuwa M, Haryanto H, et al. Trigona honey effect on wound pH and healing in diabetes-related foot ulcers: A case series. Complement Ther Clin Pract. 2025 May;59:101975. doi:10.1016/j.ctcp.2025.101975
- Choi JY, Kim EJ, Jang SI, Kim AR, Lee TJ, Lee HK. A new technique for evaluating heel xerosis grade and the effects of moisturizer on heel skin dryness. Skin Res Technol. 2018 Nov;24(4):557-561. doi:10.1111/srt.12466
- Matheson EM, Bragg SW, Blackwelder RS. Diabetes-Related Foot Infections: Diagnosis and Treatment. Am Fam Physician. 2021 Oct 1;104(4):386-394. PMID:34652105
- Kapoor P, Kumar S, Kaur Brar A, Kaur J, Bhatia V. Novel use of trichloroacetic acid in deep heel fissures. Indian J Dermatol Venereol Leprol. 2023 Sep-Oct;89(5):783-784. doi:10.25259/IJDVL_700_2022
- Pathania V, Bhatt S. Bridging the Gap: Innovative Use of Disposable Syringe and Platelet-rich Fibrin for Treating Planter Fissures. J Cutan Aesthet Surg. 2021 Jul-Sep;14(3):362-363. doi:10.4103/JCAS.JCAS_98_20
- van Amerongen CCA, Ofenloch RF, Cazzaniga S, et al. Skin exposure to scented products used in daily life and fragrance contact allergy in the European general population - The EDEN Fragrance Study. Contact Dermatitis. 2021;84(6):385-394. doi:10.1111/cod.13807
- Engebretsen KA, Johansen JD, Kezic S, Linneberg A, Thyssen JP. The effect of environmental humidity and temperature on skin barrier function and dermatitis. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2016;30(2):223-249. doi:10.1111/jdv.13301
- Akdeniz M, Tomova-Simitchieva T, Dobos G, Blume-Peytavi U, Kottner J. Does dietary fluid intake affect skin hydration in healthy humans? A systematic literature review. Skin Res Technol. 2018;24(3):459-465. doi:10.1111/srt.12454
- https://www.verywellhealth.com/cracked-heels-causes-home-remedies-prevention-and-more-5214946
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
