شواهد اخیر نشان میدهند که رژیم غذایی دش (DASH: Dietary Approaches to Stop Hypertension) میتواند یکی از مؤثرترین روشها برای پیشگیری از عوارض جدی دیابت باشد. دیابت نوع ۲ بیش از ۵۰۰ میلیون نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داده است و این تعداد به سرعت در حال افزایش است. این بیماری مزمن خطر ابتلا به بسیاری از مشکلات سلامتی مانند فشار خون بالا، بیماریهای قلبی-عروقی، بیماری کلیوی و مشکلات بینایی را افزایش میدهد.
بار جهانی دیابت و راههای مدیریت آن
بار جهانی دیابت همچنان رو به افزایش است؛ در سال ۲۰۲۱، ۵۲۹ میلیون نفر به دیابت مبتلا بودند و پیشبینی میشود که این تعداد تا سال ۲۰۵۰ به بیش از ۱.۳۱ میلیارد نفر برسد¹. طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی (WHO)، ۹۵ درصد از این افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ هستند که در آن بدن پاسخ مناسبی به انسولین، هورمون کنترلکننده سطح گلوکز خون، نشان نمیدهد².
- مدیریت بیماری: به افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ توصیه میشود که در کنار داروهایی مانند متفورمین و آگونیستهای GLP-1 (مانند سماگلوتید یا تیرزپاتید)، از یک رژیم غذایی سالم و برنامه ورزشی منظم پیروی کنند.
- عوارض کنترل نشده: در صورتی که گلوکز خون به خوبی کنترل نشود، عوارض دیابت نوع ۲ میتواند منجر به مشکلات جدی سلامتی از جمله فشار خون بالا، آسیب عصبی، بیماری کلیوی، مشکلات پا و مشکلات بینایی شوند.
رژیم دش و کاهش خطر عوارض دیابت
بررسی جدیدی از تحقیقات اخیر که در مجله Frontiers in Nutrition منتشر شده است، نشان میدهد که رویکرد غذایی خاص رژیم دش میتواند خطر ابتلای فرد به این عوارض را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. این رژیم که در ابتدا برای جلوگیری و کنترل فشار خون بالا طراحی شده بود، مزایای دیگری برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ نیز به همراه دارد.
- مکانیسمهای بیولوژیکی: توماس ام. هالند، دانشمند-پزشک و استادیار دانشگاه راش، توضیح میدهد که رژیم دش مسیرهای بیولوژیکی متعددی را که باعث عوارض دیابت نوع ۲ میشوند، بهبود میبخشد. ترکیباتی مانند پتاسیم، منیزیم، کلسیم، فیبر و چربیهای سالم، همراه با کاهش سدیم، قندهای افزوده و چربیهای اشباع، به کاهش سفتی عروق، مهار التهاب و بهبود عملکرد عروق خونی و فیلتراسیون کلیه کمک میکنند.
- حفاظت از اندامها: این رژیم در واقع به محافظت از اندامهایی میپردازد که دیابت به مرور زمان تمایل به آسیب رساندن به آنها دارد؛ بهویژه کلیهها، قلب، چشمها و عروق خونی.
بهبود نتایج متابولیک توسط رژیم دش
محققان دریافتند که رژیم دش، علاوه بر کاهش فشار خون در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، اثرات مفید دیگری نیز دارد. چاقی و اضافه وزن ارتباط نزدیکی با دیابت نوع ۲ دارند و رژیم دش در کاهش فشار خون افراد دارای این شرایط بسیار مؤثر بوده است.
- تنظیم فشار خون و التهاب: این رژیم با تنظیم تعادل سدیم و پتاسیم، بهبود عملکرد اندوتلیال (لایه داخلی رگهای خونی) و کاهش التهاب، به کاهش فشار خون کمک میکند. ترکیب کردن رژیم دش با محدودیت زمانی غذا خوردن (Time-Restricted Eating) میتواند این اثرات را افزایش دهد.
- بهبود چربیهای خون و عوارض میکروواسکولار: این رژیم همچنین سطح چربیهای (لیپیدهای) خون را بهبود میبخشد و احتمال بیماریهای میکروواسکولار را کاهش میدهد. این بیماریها عروق خونی کوچک در کلیهها، مغز، قلب و چشمها را درگیر میکنند و مسئول بسیاری از عوارض دیابت نوع ۲ هستند.
- تأثیر بر گلوکز خون: اگرچه رژیم دش تنها تأثیر متوسطی بر اندازهگیری استاندارد کنترل گلوکز (هموگلوبین A1c) داشت، اما سیگنالدهی انسولین را افزایش داده و در نتیجه مقاومت به انسولین و سطح گلوکز پلاسمای ناشتا را کاهش داد.
- نوروپاتی دیابتی: این رژیم همچنین خطر ابتلا به نوروپاتی دیابتی (آسیب عصبی شایع ناشی از دیابت نوع ۲ که منجر به بیحسی، درد و حتی قطع عضو میشود) را در زنانی که آن را به دقت دنبال کردند، کاهش داد³.
اصول رژیم غذایی دش چیست؟
برنامه غذایی دش یک الگوی غذایی انعطافپذیر و متعادل است که بر غذاهای مفید برای قلب تأکید میکند. این رژیم بر چند اصل کلیدی متمرکز است:
- کنترل اندازه وعدهها: توجه به میزان غذای مصرفی در هر وعده برای مدیریت وزن.
- کاهش سدیم و افزایش مواد معدنی: کاهش مصرف نمک و مصرف غذاهای غنی از منیزیم، پتاسیم و کلسیم.
- افزایش مصرف گیاهان: خوردن مقادیر زیادی میوه، سبزیجات، غلات کامل، دانهها، آجیل و روغنهای گیاهی.
- انتخاب لبنیات و پروتئین کمچرب: مصرف محصولات لبنی کمچرب یا بدون چربی، مرغ و ماهی، در عین حال کاهش مصرف گوشتهای پرچرب، لبنیات پرچرب و روغنهایی مانند پالم، هسته پالم و نارگیل.
- محدود کردن شیرینی و قند: کاهش مصرف غذاها و نوشیدنیهای شیرین.
چگونه رژیم دش نتایج متابولیک را بهبود میبخشد؟
رژیم دش سلامت قلبی-عروقی، حساسیت به انسولین و متابولیسم چربیها و گلوکز را بهبود میبخشد که همگی با کاهش عوارض دیابت نوع ۲ مرتبط هستند. هالند توضیح میدهد که این رژیم چند عامل استرسزای فیزیولوژیکی را همزمان هدف قرار میدهد و تأثیرات محافظتی آن قابل درک و احساس هستند.
- تأثیر بر عروق و کلیه: کاهش سدیم و افزایش غذاهای غنی از پتاسیم به شل شدن عروق خونی و کاهش فشار خون کمک میکند.1 این فرآیند فشار روی کلیهها، چشمها و عروق کوچک را که معمولاً در دیابت آسیب میبینند، کاهش میدهد.
- کاهش نوسانات قند خون: فیبر بالای موجود در میوهها، سبزیجات و غلات کامل، سرعت ورود گلوکز به جریان خون را کاهش میدهد؛ این فیبر مانند یک سیستم آهسته رهش عمل کرده و نوسانات قند خون را نرمتر میکند.
- تأثیر بر التهاب: جایگزینی چربیهای اشباع با روغنهای گیاهی، ماهی و آجیل، سلامت غشای سلولی را بهبود میبخشد و التهاب عروقی را کاهش میدهد؛ این امر احتمال مسدود شدن شریانها را کمتر میکند.
- اثر سینرژیک: محققان تأکید میکنند که اثربخشی رژیم دش فراتر از مصرف مکملها است، زیرا عناصر مختلف رژیم با هم کار میکنند تا اختلالات متابولیک را تعدیل کرده و احتمال عوارض دیابت نوع ۲ را کاهش دهند. این اثرات آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی کل رژیم است که از افراد دارای اختلالات متابولیک محافظت میکند.
آیا افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ باید از رژیم دش پیروی کنند؟
دکتر هالند معتقد است که رژیم دش باید برای بیشتر افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ توصیه شود، اما با انتظارات واقعبینانه. از نظر بیولوژیکی، این رژیم التهاب را کاهش میدهد، فشار خون را بهبود میبخشد، عملکرد کلیه را حفظ میکند و متابولیسم لیپید را ارتقاء میدهد؛ همه این مکانیسمها عوامل اصلی عوارض مرتبط با دیابت را هدف قرار میدهند.
- مزایای واقعی: این مکانیسمها به مزایای واقعی در دنیای واقعی منجر میشوند، مانند بهبود نتایج آزمایشگاهی کلیه و کاهش خطر قلبی-عروقی.
- نکات احتیاطی: اگرچه رژیم دش بهطور کلی برای اکثر افراد بسیار ایمن است، اما کسانی که مشکلات کلیوی دارند یا داروهای کاهنده قند خون مصرف میکنند، باید قبل از تغییر رژیم غذایی خود با پزشک مشورت کنند. این افراد ممکن است به پیگیری دقیقتر و شخصیسازی برنامه غذایی خود نیاز داشته باشند.
https://www.medicalnewstoday.com/articles/does-the-mediterranean-diet-hold-the-key-to-longevity#1
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
