سوءاستفاده عاطفی (Emotional Abuse) الگویی از رفتار است که در آن یک فرد به طور مکرر فرد دیگری را در معرض اعمال غیرفیزیکی پرخاشگری یا دستکاری قرار میدهد که سلامت روانی او را به طور منفی تحت تأثیر قرار میدهد. این نوع سوءاستفاده سلامت روان را تحت تأثیر قرار میدهد و میتواند منجر به عواقبی مانند عزت نفس پایین، تردید به خود، افسردگی و اضطراب شود¹. مهم است به خاطر داشته باشید که رفتارهای یک فرد دیگر هرگز تقصیر شما نیست.
شناخت سوءاستفاده عاطفی ممکن است دشوار باشد و حتی پس از شناسایی نشانهها، ترک رابطه ممکن است یک چالش بزرگ باشد. با این حال، متخصصان سلامت روان به شدت توصیه میکنند که یک برنامه ایمنی تدوین کنید، از یک رابطه سمی خارج شوید و استراتژیهایی برای بهبودی در پیش بگیرید.
انواع سوءاستفاده عاطفی و تاکتیکهای رایج
سوءاستفاده عاطفی میتواند در انواع سناریوها رخ دهد، نه فقط در روابط عاشقانه. شما ممکن است درگیر یک رابطه سوءاستفادهگرایانه با دوستان، بستگان، مربیان یا همکاران خود باشید. هدف اصلی سوءاستفاده عاطفی، انزوا و ساکت کردن قربانی است تا فرد سوءاستفادهگر برتری و کنترل خود را اعمال کند².
در اینجا برخی از تاکتیکها یا انواع رایج سوءاستفاده عاطفی که برای اعمال سلطه و کنترل استفاده میشوند، آورده شده است⁴⁵:
| تاکتیک | تعریف و هدف |
| منزوی کردن (Isolating) | تلاش برای قطع ارتباط شما با عزیزان یا دیکته کردن اینکه با چه کسی میتوانید صحبت کنید یا وقت بگذرانید. |
| تهدید کردن (Threatening) | تهدید به آسیب رساندن به شما، فرزندانتان، حیوانات خانگی یا حتی خودشان برای ایجاد ترس در مورد ایمنی شما یا عزیزانتان. |
| دریغ کردن (Withholding) | امتناع از دادن محبت، توجه، حمایت یا هر چیز دیگری که برای بقا یا احساس دوست داشته شدن نیاز دارید، که باعث میشود احساس کنید مهم نیستید. |
| کوچک شمردن (Belittling) | کم اهمیت جلوه دادن افکار، احساسات یا باورهای شما که میتواند منجر به کاهش عزت نفس شود. |
| انتقاد کردن (Criticizing) | اظهار نظرهای انتقادی درباره مهارتها، ظاهر یا انتخابهای شما با هدف تضعیف اعتماد به نفستان. |
| سرزنش کردن (Blaming) | مقصر دانستن شما در تصادفات، اختلافات یا چالشهای رابطه برای متقاعد کردن شما که مشکل خودتان هستید. |
| شرمسار کردن (Shaming) | ایجاد حس شرم یا خجالت در شما به دلیل وزن، ظاهر یا اعمالتان. |
| گسلایتینگ (Gaslighting) | وانمود کردن به نشنیدن یا نفهمیدن حرفهای شما، گفتن اینکه بیش از حد واکنش نشان میدهید یا دراماتیک هستید، و زیر سؤال بردن واقعیت شما. |
| تحقیر کردن (Humiliating) | اِعمال سلطه یا برتر نشان دادن خود با جوک گفتن به قیمت ضایع کردن شما یا استفاده از یک موضوع حساس برای خجالتزده کردن شما. |
| دستکاری کردن (Manipulating) | استفاده از احساس گناه (Guilt trip) یا اظهاراتی که با احساسات شما بازی میکنند تا شما را وادار به انجام خواستههایشان کنند. |
| دیوانهنما کردن (Crazy-making) | انکار وقوع یک رویداد، که باعث میشود در درک یا حافظه خود شک کنید و ممکن است حتی احساس آشفتگی یا هیستری به شما دست دهد. |
چگونه نشانههای سوءاستفاده عاطفی را تشخیص دهیم؟
سوءاستفاده عاطفی اغلب ظریف است و تشخیص آن دشوار میباشد. اما این رفتار به آرامی اعتماد به نفس و حس ارزشمندی شما را از بین میبرد و در نهایت ممکن است از نظر روانی به فردی که از شما سوءاستفاده میکند، وابسته شوید⁵.
برای تشخیص علائم، نه تنها به نحوه رفتار فرد با شما، بلکه به احساسی که آن اعمال در شما ایجاد میکنند، توجه کنید. اگر در یک رابطه ناسالم و سوءاستفادهگرایانه هستید، ممکن است علائم زیر را تجربه کنید:
- احساس انزوا یا تنهایی میکنید و از خانواده، دوستان و همکاران کنارهگیری اجتماعی دارید⁵.
- عزت نفس پایین دارید و احساس ناامیدی، بیارزشی یا دوستنداشتنی بودن میکنید⁶.
- احساس میکنید به فرد سوءاستفادهگر وابسته هستید⁵.
- برای راضی نگه داشتن فرد سوءاستفادهگر، ظاهر، اعمال یا نحوه لباس پوشیدن خود را تغییر میدهید⁷.
- احساس میکنید در روابط خود گیر افتادهاید و هویت یا استقلال خود را از دست میدهید.
- در اطراف فرد سوءاستفادهگر “روی پوست تخم مرغ” راه میروید (بسیار مراقب رفتار خود هستید).
- از خشم یا حسادت فرد سوءاستفادهگر میترسید⁷.
- حتی زمانی که کار اشتباهی نکردهاید، از کارهایی که انجام میدهید شرمنده هستید.
- تغییراتی در عادات خواب، خوردن یا بهداشت خود مشاهده میکنید.
- غم، افسردگی، اضطراب یا استرس را تجربه میکنید.
عواقب و تأثیر عاطفی سوءاستفاده عاطفی
با وجود اینکه سوءاستفاده عاطفی هیچ علامت قابل مشاهدهای بر جای نمیگذارد، برخی تحقیقات نشان میدهند که این رفتار میتواند مخربترین شکل سوءاستفاده باشد⁸.
- آسیبهای روانی: افراد مورد سوءاستفاده عاطفی قرار گرفته، نرخ بالاتری از اضطراب و افسردگی را تجربه میکنند و ممکن است در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به اختلالات خوردن، اختلال مصرف مواد یا خودکشی باشند⁹.
- تغییرات درک از خود: سوءاستفاده عاطفی نحوه درک شما از خودتان را تغییر میدهد و منجر به کاهش عزت نفس، توانایی تنظیم احساسات و الگوهای فکری میشود. برای مثال، این افراد تمایل به منفیگرایی و بدبینی دارند و احساس بیارزشی یا ناامیدی میکنند¹⁰.
- فرسایش استقلال: سوءاستباده عاطفی حملهای مستمر به استقلال و حس هویت شماست. احساساتی مانند بیارزشی، ناامیدی و ناتوانی در آنها افزایش مییابد که این احساسات مشابه علائم افسردگی است و احتمال ابتلا به اختلالات خلقی را بالا میبرد¹⁰.
نحوه مقابله و بهبودی
اگر در حال تجربه سوءاستفاده عاطفی هستید، مهم است که واقعیت خود را بپذیرید. اگر سوءاستفاده را تشخیص دهید و اقداماتی را برای رسیدگی به وضعیت انجام دهید، شانس بیشتری برای جبران آسیبهای واردشده و بهبود کیفیت زندگی خود خواهید داشت¹⁰.
۱. ایجاد شبکه حمایتی 🤝
گام اول، ایجاد یک شبکه حمایتی است¹¹. شما به افرادی در اطراف خود نیاز دارید تا به شما کمک کنند رابطه را بهبود بخشید یا شما را به ترک تشویق کنند، به ویژه اگر موقعیت شما پیچیده یا خطرناک است. برای دریافت مشاوره، کمک، یا هر حمایت دیگری که نیاز دارید، با خانواده و دوستان خود تماس بگیرید. همچنین میتوانید از یک ارائهدهنده خدمات بهداشتی یا متخصص سلامت روان کمک بگیرید.
۲. استراتژیهای کاهش آسیب (در صورت عدم آمادگی برای ترک)
اگر هنوز آماده ترک رابطه نیستید، استراتژیهای زیر را برای به حداقل رساندن اثرات سوءاستفاده عاطفی بر سلامت خود امتحان کنید¹¹¹²:
- تعیین مرزها: با فرد سوءاستفادهگر مرز تعیین کنید و در صورت نقض آنها، به عواقب تعیینشده عمل کنید.
- اجتناب از درگیری: زمانی که فرد از تاکتیک سوءاستفاده استفاده میکند، از درگیری با او اجتناب ورزید.
- خارج شدن/سکوت: اگر وضعیت خطرناک است، خود را از آن موقعیت خارج کنید یا اگر ترک ایمن نیست، ساکت بمانید.
- تدوین برنامه ایمنی: یک برنامه ایمنی تدوین کنید، حتی اگر معتقدید فرد سوءاستفادهگر هرگز به شما آسیب فیزیکی نمیرساند.
برنامه ایمنی چیست؟ 🛡️
برنامه ایمنی، یک برنامه کتبی است که شما برای کاهش خطر آسیب دیدگی در هنگام مواجهه با یک وضعیت سوءاستفادهگرانه تنظیم میکنید. این برنامه شامل مراحلی است که میتوانید برای حفظ ایمنی انجام دهید و همچنین شماره تلفنهای مهم و اطلاعات حیاتی را در یک مکان جمعآوری میکند تا در صورت نیاز به ترک سریع، همه چیز در دسترس باشد¹³.
توجه مهم: سوءاستفاده عاطفی میتواند به خشونت فیزیکی تبدیل شود، به ویژه اگر قصد ترک رابطه را داشته باشید. خطرناکترین زمان برای یک فرد مورد سوءاستفاده، زمانی است که در حال ترک رابطه یا قطع ارتباط است¹⁴.
۳. بهبودی و درمان 🧠
دریافت تراپی یکی از مفیدترین راهها برای بهبودی از سوءاستفاده عاطفی است، به ویژه اگر با اضطراب، افسردگی یا اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) دست و پنجه نرم میکنید. تحقیقات نشان میدهد که درمان شناختی رفتاری (CBT) به ویژه در کمک به افراد برای بهبودی پس از تجربه سوءاستفاده مؤثر است. CBT به شما کمک میکند تا احساسات و افکار خود را تنظیم کنید و رفتارهای خود را در صورت نیاز تعدیل نمایید⁸.
به یاد داشته باشید: سوءاستفاده هرگز تقصیر شما نیست. شما باعث آن نشدهاید و نمیتوانید آن را کنترل کنید. با کمک و حمایت، میتوانید اعتماد به نفس و حس خودتان را باز پس گیرید.
- American Psychological Association. Emotional abuse.
- National Network to End Domestic Violence. Forms of abuse.
- American Psychological Association. Elder abuse: How to spot warning signs, get help, and report mistreatment.
- Love Is Respect. Types of abuse.
- National Domestic Violence Hotline. What is emotional abuse.
- American Academy of Experts in Traumatic Stress. Domestic violence and abuse: Types, signs, symptoms, causes, and effects.
- National Coalition Against Family Violence. Do you think you're being abused?
- Dye HL. Is emotional abuse as harmful as physical and/or sexual abuse? J Child Adolesc Trauma. 2019;13(4):399-407. doi:10.1007/s40653-019-00292-y
- Kumari V. Emotional abuse and neglect: time to focus on prevention and mental health consequences. Br J Psychiatry. 2020;217(5):597-599. doi:10.1192/bjp.2020.154
- Radell ML, Abo Hamza EG, Daghustani WH, Perveen A, Moustafa AA. The impact of different types of abuse on depression. Depress Res Treat. 2021;2021:6654503. doi:10.1155/2021/6654503
- National Domestic Violence Hotline. Safety planning when living with an abusive partner.
- National Domestic Violence Hotline. Is change possible in an abuser?
- National Coalition Against Domestic Violence. Personal safety plan.
- National Coalition Against Domestic Violence. Why do victims stay?
- U.S. Department of Justice. Extent, nature, and consequences of intimate partner violence.
- https://www.health.com/emotional-abuse-8365121
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
