خستگی چشم چیست؟
خستگی چشم زمانی رخ میدهد که چشمها پس از استفاده طولانی از صفحه نمایش، مطالعه یا انجام کارهای نزدیک، احساس خستگی، درد یا خشکی کنند. راهکارهای ساده مانند قانون ۲۰-۲۰-۲۰، بهبود نورپردازی، استراحتهای منظم و پلک زدن میتوانند از بروز خستگی چشم جلوگیری کنند. خستگی مداوم چشم ممکن است نشانهای از مشکلات بینایی یا خشکی چشم باشد و نیاز به معاینه توسط متخصص چشم داشته باشد.
خستگی چشم، که به صورت پزشکی آستنوفیا نامیده میشود، زمانی رخ میدهد که چشمها در اثر استفاده شدید یا طولانی مدت خسته، دردناک یا خشک شوند. ممکن است پس از مطالعه، رانندگی یا کار طولانی مدت با کامپیوتر، خستگی چشم را تجربه کنید.

Yuliia Kaveshnikova / Getty Images
احساس خستگی چشم چگونه است؟
علائم خستگی چشم میتواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد و ممکن است در حین یا بعد از فعالیتهایی که نیاز به تمرکز دیداری دارند ایجاد شود. ممکن است این علائم را در حین فعالیت متوجه شوید یا تنها زمانی که استراحت میکنید، مشاهده کنید.
علائم رایج شامل موارد زیر است:
- چشمهای خسته و سنگین
- سردرد
- درد یا ناراحتی خفیف در اطراف چشمها
- احساس سوزش در چشمها
- دید تار یا دوگانه
- چشمهای پرآب (اشکآلود)
- چشمهای خشک یا خارشدار
- حساسیت بیشتر به نور
- احساس وجود چیزی مثل ذرهای شن یا مژه در چشمها در حالی که چیزی نیست
- خستگی عضلات صورت (به دلیل جمع کردن چشمها)
- درد یا ناراحتی گردن
علت خستگی چشم چیست؟
خستگی چشم زمانی رخ میدهد که عضلات اطراف چشمها در اثر استفاده طولانی مدت خسته شوند، بهویژه هنگام انجام کارهایی که نیاز به تمرکز دیداری شدید دارند، مانند تماشای تلویزیون، بازیهای ویدیویی، رانندگی طولانی یا کار با کامپیوتر.
کار نزدیک نیز یکی از علل شایع خستگی چشم است. کار نزدیک هر فعالیتی است که شامل تمرکز روی اشیای نزدیک به شما باشد، مانند مطالعه، نوشتن، استفاده از گوشی هوشمند یا انجام صنایع دستی دقیق مانند بافتنی یا خیاطی. این فعالیتها نیاز به تمرکز مداوم روی اشیای نزدیک دارند که میتواند در طول زمان عضلات چشم را خسته کند، بهویژه اگر بدون استراحت طولانی انجام شود.
عواملی که میتوانند باعث خستگی چشم شوند شامل:
- نور بیش از حد روشن یا کم
- تابش نور صفحه دیجیتال
- اندازه متن کوچک
- وضعیت نامناسب هنگام نشستن
- نزدیکی به دریچه یا فن که هوای گرم یا سرد میوزد
- مشکلات بینایی اصلاح نشده یا نسخه نادرست عینک یا لنز
- کمبود استراحت کافی
عوامل خطر
هر کسی میتواند دچار خستگی چشم شود، از کودکان گرفته تا بزرگسالان، اما برخی عوامل میتوانند احتمال بروز آن را افزایش دهند، مانند:
- صرف دو یا چند ساعت نگاه به صفحههای دیجیتال مانند مانیتور کامپیوتر یا گوشی هوشمند در روز
- وجود خطاهای انکساری زمینهای، شامل نزدیکبینی، دوربینی و آستیگماتیسم
- سندروم چشم خشک (کمبود رطوبت کافی در چشمها)
- استفاده از لنزهای تماسی
چگونه تشخیص داده میشود؟
خستگی چشم یک علامت است، نه یک تشخیص رسمی. بیشتر موارد خستگی چشم پس از استراحت چشمها به سرعت بهبود مییابد و توجه پزشکی معمولاً لازم نیست اگر ناراحتی ظرف چند دقیقه استراحت از بین برود.
با این حال، علائم مکرر یا مداوم خستگی چشم ممکن است نشانهای از مشکل زمینهای مانند سندروم چشم خشک یا مشکلات بینایی مانند نزدیکبینی و آستیگماتیسم باشد.
یک متخصص مراقبت از چشم، مانند چشمپزشک یا اپتومتریست، میتواند سابقه پزشکی شما را بررسی کرده و یک معاینه جامع چشم انجام دهد تا علت علائم شما را مشخص کند. یک معاینه جامع چشم شامل:
آزمون تیزبینی دیداری
این آزمون میزان وضوح یا شفافیت بینایی شما در فواصل مختلف را میسنجد. در این آزمون، شما حروفی را روی نمودار در فاصله مشخصی میخوانید (نزدیک و دور). هر چشم جداگانه آزمایش میشود و چشم دیگر پوشانده میشود. نتایج به تعیین توانایی چشمها در تمرکز روی اشیای دور و نزدیک کمک میکند.
آزمون انکسار
این آزمون نسخه عینک یا لنز تماسی را با بررسی خم شدن پرتوهای نور هنگام ورود به چشم تعیین میکند. متخصص چشم از دستگاهی به نام فوروپتر استفاده میکند که گزینههای لنز مختلف دارد. هنگام نگاه کردن از طریق لنزها، به متخصص میگویید کدام یک دید شما را واضحتر میکند. این فرآیند کمک میکند تا نزدیکبینی، دوربینی یا آستیگماتیسم و اصلاح لازم شناسایی شود.
آزمون اسلیت لامپ
این آزمون به متخصص اجازه میدهد ساختارهای جلوی چشم و داخل آن را بهطور دقیق بررسی کند. اسلیت لامپ میکروسکوپی تخصصی با نور روشن است که یک پرتو باریک و شدید ایجاد میکند تا چشم را روشن کند. برای آزمون، قطرههایی در مردمکها قرار میگیرد تا آنها گشاد شوند و دید واضحتری از ساختارهای چشم فراهم شود. سپس متخصص به دنبال ناهنجاریها، مانند آب مروارید، آسیب قرنیه یا گلوکوم میگردد.
آزمون فیلم اشکی
این آزمون مقدار و کیفیت اشکها را برای تشخیص سندروم چشم خشک ارزیابی میکند. شامل قرار دادن نوار کوچکی از کاغذ زیر پلک پایین است تا میزان رطوبت جذب شده طی مدت کوتاهی، معمولاً پنج دقیقه، اندازهگیری شود. برخی آزمونها شامل استفاده از رنگ در چشم برای مشاهده توزیع اشک و تعیین اینکه آیا چشمها اشک کافی تولید میکنند یا اشکها خیلی سریع تبخیر میشوند، هستند.
درمانهای خستگی چشم
اکثر موارد خستگی چشم پس از استراحت از فعالیت ایجادکننده خستگی بهبود مییابند. استراحت چشم، تنظیمات صفحه دیجیتال یا بهبود وضعیت نشستن معمولاً بدون مداخله پزشکی علائم را تسکین میدهند. با این حال، درمانهای اضافی ممکن است برای رفع علت زمینهای در صورت ادامه یا مزمن شدن علائم لازم باشد.
اشک مصنوعی (قطره چشم)
قطرههای مرطوبکننده میتوانند رطوبت سطح چشمها را حفظ کرده و برخی از علائم خستگی چشم را کاهش دهند. اشک مصنوعی معمولاً بدون نسخه در داروخانهها، فروشگاههای آنلاین یا فروشگاههای بزرگ موجود است. این قطرهها ممکن است برای افراد با علائم خفیف یا گاهبهگاه چشم خشک مفید باشند. همیشه دستورالعملهای بستهبندی را دنبال کنید یا برای راهنمایی، با متخصص چشم مشورت کنید.
لنزهای اصلاحی
اگر مشکل بینایی اصلاح نشده مانند نزدیکبینی یا آستیگماتیسم باعث خستگی چشم شما شود، استفاده از عینک یا لنز تماسی تجویزی ممکن است لازم باشد. پزشک چشم شما ممکن است موارد زیر را توصیه کند:
- عینک کامپیوتر: لنزهای خاص برای کاهش خستگی از صفحههای دیجیتال و کمک به تغییر راحت تمرکز بین فواصل مختلف. مفید برای کسانی که زمان زیادی با کامپیوتر کار میکنند یا جلساتی دارند که نیاز به نگاه کردن بین کاغذ و صفحه نمایش است.
- لنزهای تکبینی یا چندکانونی: برای اصلاح نزدیکبینی، دوربینی یا آستیگماتیسم. لنزهای تکبینی یک مشکل بینایی را اصلاح میکنند، در حالی که لنزهای چندکانونی چند مشکل را همزمان اصلاح میکنند، مانند بیفوکال که نزدیکبینی و دوربینی را با یک لنز اصلاح میکند.
- روکش ضد بازتاب: لنزهای عینک با روکشهایی که تابش نور از صفحهها و نورهای روشن را کاهش میدهند.
چگونه از خستگی چشم پیشگیری کنیم
تنظیمات ساده در عادات و محیط کاری میتواند از خستگی چشم جلوگیری کند، از جمله:
- رعایت قانون ۲۰-۲۰-۲۰: هر ۲۰ دقیقه، چشمها را از فعالیت فعلی دور کرده و به چیزی در فاصله ۲۰ فوت نگاه کنید حداقل به مدت ۲۰ ثانیه.
- تنظیمات صفحه نمایش: صفحه کامپیوتر را ۱۵-۲۰ درجه (۴-۵ اینچ) پایینتر از سطح چشم قرار دهید. صفحه را تمیز نگه دارید و اثر انگشت و گرد و غبار را پاک کنید تا تابش نور کاهش یابد.
- استراحت: هر دو ساعت، ۱۵ دقیقه استراحت کنید تا چشمها فرصت استراحت داشته باشند.
- بهبود نورپردازی: از نور مناسب برای کار با صفحه و کارهای نزدیک مانند مطال
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- National Library of Medicine. Asthenopia.
- American Academy of Ophthalmology. Eye strain: How to prevent tired eyes.
- Hashemi H, Khabazkhoob M, Forouzesh S, Nabovati P, Yekta AA, Ostadimoghaddam H. The prevalence of asthenopia and its determinants among schoolchildren. J Compr Ped. 2017;8(1). doi:10.5812/compreped.43208.
- Zetterberg C, Forsman M, Richter HO. Neck/shoulder discomfort due to visually demanding experimental near work is influenced by previous neck pain, task duration, astigmatism, internal eye discomfort and accommodation. PLoS One. 2017;12(8):e0182439. doi:10.1371/journal.pone.0182439.
- Kaur K, Gurnani B, Nayak S, et al. Digital eye strain- A comprehensive review. Ophthalmol Ther. 2022;11(5):1655-1680. doi:10.1007/s40123-022-00540-9.
- Dutheil F, Oueslati T, Delamarre L, et al. Myopia and near work: A systematic review and meta-analysis. Int J Environ Res Public Health. 2023;20(1):875. doi:10.3390/ijerph20010875.
- American Optometric Association. Computer vision syndrome.
- Rafeeq U, Omear M, Chauhan L, Maan V, Agarwal P. Computer vision syndrome among individuals using visual display terminals for more than two hours. Delta Journal of Ophthalmology. 2020;21(3):139–45. doi: 10.4103/DJO.DJO_65_19.
- Gammoh Y. Digital eye strain and its risk factors among a university student population in Jordan: A cross-sectional study. Cureus. 2021;13(2):e13575. doi:10.7759/cureus.13575.
- American Optometric Association. Comprehensive eye exams.
- American Academy of Ophthalmology. What is a slit lamp?.
- National Eye Institute. Testing for dry eye.
- American Academy of Ophthalmology. Lubricating eye drops for dry eyes.
- MedlinePlus. Dry eye syndrome.
- American Academy of Ophthalmology. Eye glasses: How to choose glasses for vision correction.
- American Academy of Ophthalmology. Computers, digital devices, and eye strain.
- MedlinePlus. Tension headache.
- American Academy of Ophthalmology. How can I tell what’s causing my dry eye?.
- https://www.health.com/eye-strain-8728023
