شش تغییر پوستی و مویی که ممکن است هورمونی باشند

هورمون‌ها می‌توانند روی پوست، فولیکول‌های مو و غدد چربی اثر بگذارند. به همین دلیل، بعضی تغییرات جدید یا ماندگار در پوست و مو ممکن است یکی از نشانه‌های تغییرات هورمونی یا متابولیکی باشند.

با این حال، وجود جوش، ریزش مو، خشکی پوست یا افزایش موهای بدن به‌تنهایی به معنای ابتلا به اختلال هورمونی نیست. ژنتیک، افزایش سن، استرس، بیماری‌ها، داروها و کمبودهای تغذیه‌ای نیز می‌توانند تغییرات مشابهی ایجاد کنند.

جوش‌های جدید یا ماندگار در بزرگسالی

آکنه فقط مشکل دوران نوجوانی نیست و ممکن است در بزرگسالی نیز ادامه پیدا کند یا حتی برای نخستین بار ایجاد شود.

یکی از عوامل مهم در آکنه هورمونی، فعالیت هورمون‌های آندروژنی مانند تستوسترون است. آندروژن‌ها می‌توانند فعالیت غدد تولیدکننده چربی پوست را افزایش دهند و در نتیجه با افزایش چربی، بسته شدن منافذ و ایجاد جوش ارتباط داشته باشند.

زنان نیز مانند مردان آندروژن تولید می‌کنند و تغییر در مقدار این هورمون‌ها یا افزایش حساسیت پوست به آنها می‌تواند روی پوست اثر بگذارد.

آکنه مقاوم به درمان، به‌خصوص اگر همراه با علائمی مانند نامنظم شدن قاعدگی، افزایش موهای صورت یا بدن و کم‌پشت شدن موهای سر باشد، می‌تواند نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد. یکی از شرایطی که ممکن است چنین مجموعه‌ای از علائم را ایجاد کند، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک است.

البته آکنه بزرگسالی به‌تنهایی نشانه سندرم تخمدان پلی‌کیستیک نیست و نباید صرفاً بر اساس وجود جوش، اختلال هورمونی تشخیص داده شود.

افزایش موهای ضخیم و تیره در صورت یا بدن

رشد موهای ضخیم و تیره در قسمت‌هایی مانند چانه، بالای لب، سینه، شکم یا پشت در زنان، هیرسوتیسم یا پرمویی با الگوی مردانه نامیده می‌شود.

افزایش فعالیت آندروژن‌ها یکی از عوامل مهم ایجاد این وضعیت است. سندرم تخمدان پلی‌کیستیک نیز یکی از شایع‌ترین شرایط مرتبط با افزایش فعالیت آندروژن‌ها محسوب می‌شود.

البته الگوی رشد مو تا حد زیادی تحت تأثیر ژنتیک قرار دارد و وجود مقداری موی صورت یا بدن الزاماً نشانه بیماری نیست.

آنچه اهمیت بیشتری دارد، تغییر نسبت به وضعیت قبلی است. افزایش سریع و قابل توجه موهای صورت یا بدن، به‌ویژه اگر همزمان با آکنه، بی‌نظمی قاعدگی یا ریزش موی سر ایجاد شود، بهتر است توسط پزشک بررسی شود.

کم‌پشت شدن مو یا پهن‌تر شدن فرق سر

هورمون‌ها می‌توانند بسته به محل رشد مو، اثرات متفاوتی داشته باشند. برای مثال، افزایش فعالیت آندروژن‌ها ممکن است رشد موهای ضخیم صورت و بدن را بیشتر کند، اما در برخی افراد باعث نازک شدن تدریجی موهای سر شود.

در ریزش موی الگوی زنانه مرتبط با آندروژن‌ها، فولیکول‌های مو به‌تدریج کوچک‌تر می‌شوند و موهای تولیدشده نازک‌تر و کوتاه‌تر خواهند بود. در نتیجه، معمولاً فرق سر پهن‌تر می‌شود یا تراکم مو در قسمت بالایی سر کاهش پیدا می‌کند، بدون اینکه الزاماً یک ناحیه کاملاً طاس ایجاد شود.

کاهش استروژن در دوران یائسگی نیز می‌تواند در تغییرات مو نقش داشته باشد. علاوه بر آن، اختلالات عملکرد تیروئید، چه کم‌کاری و چه پرکاری، ممکن است با ریزش یا تغییر کیفیت مو همراه باشند.

بنابراین کم‌پشت شدن مو لزوماً به معنای افزایش آندروژن نیست و برای پیدا کردن علت باید شرایط فرد به‌طور کامل بررسی شود.

ریزش ناگهانی و منتشر مو

همه انواع ریزش موی مرتبط با تغییرات هورمونی به شکل نازک شدن تدریجی موها یا پهن شدن فرق سر ظاهر نمی‌شوند. گاهی فرد متوجه می‌شود که مقدار زیادی از موها تقریباً از تمام قسمت‌های پوست سر می‌ریزد.

یکی از علل شایع این نوع ریزش، تلوژن افلوویوم است. در این وضعیت، تعداد بیشتری از فولیکول‌های مو نسبت به حالت طبیعی به مرحله استراحت چرخه رشد مو وارد می‌شوند و مدتی بعد ریزش مو افزایش پیدا می‌کند.

تغییرات هورمونی، از جمله اختلالات تیروئید، می‌توانند این چرخه را مختل کنند. برخی مطالعات نیز ارتباط میان اختلال عملکرد تیروئید و تلوژن افلوویوم را نشان داده‌اند.

اما دلایل دیگری هم می‌توانند چنین ریزشی ایجاد کنند، از جمله:

• بیماری یا تب شدید
• استرس فیزیکی قابل توجه
• زایمان
• برخی داروها
• کاهش وزن سریع
• کمبودهای تغذیه‌ای

بنابراین ریزش ناگهانی و منتشر مو به‌تنهایی دلیل کافی برای نسبت دادن مشکل به هورمون‌ها نیست.

ایجاد لکه‌های تیره و ضخیم روی پوست

آکانتوز نیگریکانس نوعی تغییر پوستی است که باعث تیره‌تر، ضخیم‌تر و گاهی مخملی شدن پوست می‌شود. این تغییر بیشتر در چین‌های پوستی مانند پشت گردن، زیر بغل و کشاله ران دیده می‌شود.

یکی از مهم‌ترین ارتباطات این عارضه، مقاومت به انسولین است. در مقاومت به انسولین، سلول‌های بدن پاسخ طبیعی خود را به انسولین از دست می‌دهند و بدن برای کنترل قند خون ممکن است انسولین بیشتری تولید کند.

مقاومت به انسولین در سندرم تخمدان پلی‌کیستیک نیز شایع است و در برخی مطالعات، آکانتوز نیگریکانس در زنان مبتلا به این سندرم با اختلالات متابولیکی مانند تغییر پاسخ انسولین و گلوکز ارتباط داشته است.

از آنجا که مقاومت به انسولین می‌تواند خطر ابتلا به دیابت نوع دو و برخی مشکلات متابولیکی را افزایش دهد، ایجاد یا تشدید لکه‌های تیره و ضخیم پوستی، به‌خصوص اگر بدون علت واضح ایجاد شده باشد، بهتر است ارزیابی شود.

خشکی یا خارش غیرمعمول پوست

خشکی پوست دلایل بسیار زیادی دارد و در بسیاری از موارد ارتباطی با اختلالات هورمونی ندارد. آب‌وهوای سرد و خشک، شوینده‌های قوی، استحمام زیاد و ویژگی طبیعی پوست از عوامل شایع خشکی هستند.

با این حال، تغییرات هورمونی نیز می‌توانند توانایی پوست برای حفظ رطوبت را تحت تأثیر قرار دهند.

برای مثال، کاهش هورمون‌های تیروئیدی در کم‌کاری تیروئید می‌تواند باعث خشکی و زبری پوست شود. همچنین کاهش استروژن در دوران یائسگی می‌تواند سد پوستی را تحت تأثیر قرار دهد و از طریق افزایش از دست رفتن آب از پوست، خشکی آن را بیشتر کند.

اگر خشکی پوست جدید و ماندگار باشد، به‌خصوص اگر خارج از محدوده معمول دوران یائسگی یعنی حدود چهل‌وپنج تا پنجاه‌وپنج سالگی رخ دهد یا همراه با علائمی مانند خستگی، تغییر وزن بدون علت، تغییرات مو یا حساسیت غیرعادی به سرما باشد، بررسی پزشکی می‌تواند مفید باشد.

چه زمانی تغییرات پوست و مو نیاز به بررسی دارند؟

هیچ‌کدام از این علائم به‌تنهایی نمی‌تواند وجود اختلال هورمونی را ثابت کند. اهمیت آنها زمانی بیشتر می‌شود که جدید، شدید، مداوم یا همراه با چند علامت دیگر باشند.

برای مثال، ترکیب چند مورد از علائم زیر می‌تواند دلیل مناسبی برای مراجعه به پزشک باشد:

• نامنظم شدن قاعدگی
• افزایش غیرعادی موهای صورت یا بدن
• ریزش یا کم‌پشت شدن موهای سر
• تغییر وزن بدون علت مشخص
• مشکلات باروری
• خستگی مداوم
• آکنه جدید یا شدید در بزرگسالی
• ایجاد یا تشدید لکه‌های تیره و ضخیم پوستی

پزشک بر اساس علائم و سابقه فرد ممکن است معاینه انجام دهد و در صورت نیاز آزمایش‌هایی برای بررسی عملکرد تیروئید، هورمون‌های آندروژنی، قند خون و سایر علل احتمالی درخواست کند.

یک علامت پوستی لزوماً به معنی اختلال هورمونی نیست

پوست و مو می‌توانند سرنخ‌هایی از تغییرات درونی بدن ارائه کنند، اما به‌تنهایی ابزار تشخیص اختلالات هورمونی نیستند.

برای مثال، ریزش مو می‌تواند از استرس، کاهش وزن سریع یا کمبودهای تغذیه‌ای ناشی شود؛ آکنه ممکن است تحت تأثیر عوامل مختلفی ایجاد شود و خشکی پوست نیز در بسیاری از افراد صرفاً به شرایط محیطی یا ویژگی طبیعی پوست مربوط است.

بنابراین بهتر است به جای تفسیر هر تغییر پوستی یا مویی به‌عنوان نشانه به‌هم‌ریختگی هورمونی، به الگوی علائم، زمان شروع آنها و وجود نشانه‌های همراه توجه شود. در صورت ماندگاری یا شدت گرفتن علائم، بررسی علت زمینه‌ای می‌تواند از درمان‌های خودسرانه و غیرضروری جلوگیری کند.