شیرینبیان یکی از گیاهان دارویی قدیمی است که قرنها برای کمک به مشکلات گوارشی مورد استفاده قرار گرفته است. با این حال، اگرچه مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نتایج امیدوارکنندهای درباره خواص این گیاه نشان دادهاند، شواهد علمی درباره اثربخشی آن در انسان هنوز محدود است و مصرف بیرویه آن میتواند با عوارض مهمی همراه باشد.
پژوهشهای جدید نشان میدهند ترکیبی طبیعی موجود در ریشه شیرینبیان میتواند به کاهش التهاب روده، بهبود برخی زخمهای دهانی و کاهش علائم رفلاکس معده کمک کند. در مقابل، همین ترکیب ممکن است باعث افزایش فشار خون، کاهش پتاسیم خون و بروز برخی مشکلات گوارشی و قلبی شود. به همین دلیل، مصرف شیرینبیان باید با آگاهی و احتیاط انجام شود.
شیرینبیان چگونه بر دستگاه گوارش اثر میگذارد؟
ریشه شیرینبیان حاوی ترکیبی طبیعی به نام گلیسیریزین است که بخش زیادی از خواص درمانی و همچنین عوارض جانبی این گیاه به آن نسبت داده میشود.
در برخی فرآوردههای دارویی، این ترکیب حذف میشود و محصولی تولید میشود که به آن شیرینبیان بدون گلیسیریزین گفته میشود. حذف این ماده میتواند احتمال بسیاری از عوارض جانبی را کاهش دهد، در حالی که برخی از خواص محافظتی شیرینبیان برای دستگاه گوارش همچنان حفظ میشود.
ممکن است التهاب روده را کاهش دهد
نتایج مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نشان دادهاند که گلیسیریزین میتواند روند التهاب در بیماریهای التهابی روده را کاهش دهد.
در یکی از پژوهشها، هزاران ترکیب مختلف روی بافت آزمایشگاهی شبیهسازیشده روده انسان بررسی شدند و گلیسیریزین توانست چرخه التهاب و مرگ سلولی مرتبط با بیماریهای التهابی روده را مختل کند.
مطالعه دیگری نیز روی موشهای مبتلا به التهاب روده نشان داد که دریافت گلیسیریزین باعث کاهش نشانگرهای التهابی و برخی نشانگرهای مرتبط با سرطان در بافت روده بزرگ شد. کاهش شدت التهاب همچنین احتمال ایجاد تغییرات سرطانی در روده را کمتر کرد.
با وجود این نتایج امیدوارکننده، هنوز اطلاعات کافی درباره اثربخشی این ترکیب در بیماران مبتلا به بیماریهای التهابی روده وجود ندارد. همچنین دوز مناسب، مدت مصرف، ایمنی بلندمدت و میزان اثربخشی آن در افراد مختلف هنوز مشخص نشده است.
ممکن است به بهبود آفتهای دهانی کمک کند
آفت دهان یکی از مشکلات شایع، بهویژه در افراد مبتلا به بیماریهای التهابی روده، است.
این زخمهای کوچک معمولاً دردناک هستند، ممکن است بارها عود کنند و درمانهای کاملاً مؤثری برای آنها وجود ندارد.
مرور چندین مطالعه نشان داده است که فرآوردههای حاوی شیرینبیان میتوانند:
- اندازه زخم را کاهش دهند.
- درد را کمتر کنند.
- روند ترمیم زخم را تسریع کنند.
در این مطالعات از اشکال مختلف شیرینبیان مانند:
- خمیر موضعی
- برچسب دهانی
- دهانشویه
استفاده شده بود.
البته این فرآوردهها ترکیبات متفاوتی داشتند و در حال حاضر هیچ فرآورده حاوی شیرینبیان برای درمان آفت دهان بهطور رسمی تأیید نشده است.
عوارض جانبی شیرینبیان
بخش زیادی از عوارض شیرینبیان به وجود گلیسیریزین مربوط میشود.
مکملهای حاوی این ترکیب ممکن است باعث بروز مشکلات زیر شوند:
- افزایش فشار خون
- کاهش پتاسیم خون
- احتباس آب و سدیم در بدن
- تورم اندامها
- افزایش خطر نامنظمی ضربان قلب
به همین دلیل، در برخی مکملها گلیسیریزین حذف میشود تا احتمال بروز این عوارض کاهش یابد.
علاوه بر این، پژوهشگران معتقدند همان سازوکاری که باعث اثرات ضدسرطانی گلیسیریزین میشود، میتواند تا حدی برای سلولهای طبیعی بدن نیز سمی باشد. به همین علت، مصرف مقادیر زیاد مکملهای شیرینبیان ممکن است با مشکلات گوارشی، قلبی و عصبی همراه شود.
همچنین مصرف مداوم آبنباتهای تهیهشده از شیرینبیان سیاه که حاوی گلیسیریزین هستند، توصیه نمیشود، زیرا میتوانند اثرات نامطلوب قابل توجهی بر سلامت داشته باشند.
ممکن است علائم رفلاکس معده را کاهش دهد
یکی از اثرات شناختهشده شیرینبیان، افزایش تولید مخاط در دستگاه گوارش است.
این مخاط ضخیمتر میتواند:
- از مخاط مری و معده محافظت کند.
- التهاب را کاهش دهد.
- تماس اسید معده با دیواره مری را کمتر کند.
به همین دلیل، فرآوردههای بدون گلیسیریزین شیرینبیان بهعنوان گزینهای کمکی برای کاهش علائم رفلاکس معده مورد توجه قرار گرفتهاند.
در یک مطالعه، ۲۰۰ نفر به مدت ۲۸ روز مکمل شیرینبیان بدون گلیسیریزین یا دارونما دریافت کردند.
افرادی که مکمل مصرف کرده بودند، بهبود بیشتری در کیفیت زندگی، سوزش سردل و برگشت محتویات معده گزارش کردند.
با این حال، این مطالعه با حمایت مالی یک شرکت تولیدکننده مکمل انجام شده بود؛ بنابراین برای تأیید نتایج، تحقیقات مستقل بیشتری لازم است.
آیا شیرینبیان میتواند رشد تومورهای گوارشی را کاهش دهد؟
مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نشان دادهاند که گلیسیریزین ممکن است رشد برخی سلولهای سرطانی دستگاه گوارش را مهار کند.
با این وجود، تقریباً تمام این پژوهشها در محیط آزمایشگاه یا روی حیوانات انجام شدهاند و هنوز شواهد کافی برای اثبات این اثر در انسان وجود ندارد.
در حال حاضر هیچ دارو یا دستورالعمل درمانی تأییدشدهای برای استفاده از شیرینبیان در درمان سرطان وجود ندارد و این گیاه نباید جایگزین درمانهای استاندارد شود.
آیا شیرینبیان میتواند باعث اسهال شود؟
بله.
یکی از عوارض احتمالی مصرف شیرینبیان، شل شدن مدفوع یا حتی اسهال است.
به همین دلیل، این گیاه در گذشته بهعنوان درمان خانگی یبوست نیز استفاده میشد.
با این حال، شیرینبیان برای درمان یبوست تأیید نشده است و به دلیل احتمال بروز عوارض مهم، مصرف خودسرانه آن برای این منظور توصیه نمیشود.
چه کسانی باید در مصرف شیرینبیان احتیاط کنند؟
افراد زیر بهتر است پیش از مصرف مکملهای شیرینبیان با پزشک مشورت کنند:
- مبتلایان به فشار خون بالا
- افراد دارای بیماریهای قلبی
- مبتلایان به بیماریهای کلیوی
- افرادی که سطح پتاسیم خون پایینی دارند
- زنان باردار یا شیرده
- افرادی که داروهای ادرارآور، داروهای قلبی یا کورتونها مصرف میکنند
در این افراد، خطر بروز عوارض ناشی از گلیسیریزین بیشتر است.
پرسشهای متداول
آیا شیرینبیان برای بیماریهای التهابی روده مفید است؟
مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نتایج امیدوارکنندهای نشان دادهاند، اما هنوز شواهد کافی برای توصیه مصرف آن به بیماران وجود ندارد و تحقیقات انسانی بیشتری لازم است.
آیا شیرینبیان میتواند رفلاکس معده را درمان کند؟
فرآوردههای بدون گلیسیریزین ممکن است به کاهش علائم رفلاکس مانند سوزش سردل کمک کنند، اما جایگزین درمانهای تجویزشده توسط پزشک نیستند.
آیا مصرف روزانه شیرینبیان بیخطر است؟
مصرف مداوم فرآوردههای حاوی گلیسیریزین میتواند باعث افزایش فشار خون، کاهش پتاسیم خون و سایر عوارض شود. بنابراین مصرف طولانیمدت باید تنها با نظر پزشک انجام شود.
آیا آبنبات شیرینبیان همان خواص درمانی ریشه شیرینبیان را دارد؟
خیر. آبنباتهای شیرینبیان معمولاً حاوی مقدار زیادی شکر و گلیسیریزین هستند و مصرف زیاد آنها میتواند برای سلامت زیانآور باشد. بنابراین نباید آنها را بهعنوان یک فرآورده درمانی در نظر گرفت.
جمعبندی
شیرینبیان گیاهی است که ترکیبات فعال آن، بهویژه گلیسیریزین، در مطالعات اولیه توانستهاند اثرات ضدالتهابی، محافظتی و حتی ضدسرطانی در دستگاه گوارش نشان دهند. همچنین فرآوردههای بدون گلیسیریزین ممکن است در کاهش علائم رفلاکس معده و بهبود آفتهای دهانی مفید باشند.
با وجود این، بیشتر شواهد موجود از مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی به دست آمده است و هنوز اطلاعات کافی برای توصیه گسترده مصرف شیرینبیان بهعنوان درمان وجود ندارد. از سوی دیگر، مصرف بیش از حد یا طولانیمدت فرآوردههای حاوی گلیسیریزین میتواند با عوارضی مانند افزایش فشار خون، کاهش پتاسیم خون و مشکلات قلبی همراه باشد؛ بنابراین استفاده از این گیاه باید با احتیاط و ترجیحاً تحت نظر پزشک انجام شود.
- Takahashi Y, Zhang Z, Tanaka I, et al. Organoid phenotypic screening identified glycyrrhizin that confers protection against tumor necrosis factor-induced cell death. Stem Cell Reports. 2026;21(5):102891. doi:10.1016/j.stemcr.2026.102891
- Wang G, Hiramoto K, Ma N, et al. Glycyrrhizin attenuates carcinogenesis by inhibiting the inflammatory response in a murine model of colorectal cancer. Int J Mol Sci. 2021;22(5):2609. doi:10.3390/ijms22052609
- Loeb L, Janovska M, Ma Y, et al. Oral extraintestinal manifestations of inflammatory bowel disease: The temporal relationship between oral and intestinal symptoms. Crohns Colitis 360. 2025;7(2):otaf027. doi:10.1093/crocol/otaf027
- Dorsareh F, Vahid-Dastjerdi G, Bouyahya A, et al. Topical licorice for aphthous: A systematic review of clinical trials. Iran J Med Sci. 2023;48(5):437-447. doi:10.30476/IJMS.2022.94467.2576
- National Center for Complementary and Integrative Health. Licorice root.
- Yu Z, Wu D, Xie Y, et al. Adverse drug reactions associated with glycyrrhiza-containing Chinese patent medicines: a literature-based analysis of individual case reports and clinical trials. Ther Adv Drug Saf. 2026;17:20420986261446460. doi:10.1177/20420986261446460
- Tibenda JJ, Du Y, Huang S, et al. Pharmacological mechanisms and adjuvant properties of licorice glycyrrhiza in treating gastric cancer. Molecules. 2023;28(19):6966. doi:10.3390/molecules28196966
- Rutgers, The State University of New Jersey. Hidden risks of black licorice.
- Komolafe K, Komolafe TR, Crown OO, et al. Natural products in the management of gastroesophageal reflux disease: Mechanisms, efficacy, and future directions. Nutrients. 2025;17(6):1069. doi:10.3390/nu17061069
- Raj JP, Saxena U, Belhekar MN, Mamde A, Darak H, Pawar S. Efficacy and safety of gutgard® in managing gastroesophageal reflux-related symptoms: a phase III, single-centre, double-blind, randomized placebo-controlled trial. Complement Med Res. 2025;32(1):26-36. doi:10.1159/000543367
- Ceccuzzi G, Rapino A, Perna B, et al. Liquorice toxicity: a comprehensive narrative review. Nutrients. 2023;15(18):3866. doi:10.3390/nu15183866
- https://www.verywellhealth.com/licorice-and-gut-health-11961953
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
