عفونت‌های قارچی واژن می‌توانند به دلیل تغییرات هورمونی که در چرخه ماهانه رخ می‌دهد، درست قبل از شروع قاعدگی عود کنند. درمان‌های این عفونت‌ها معمولاً شامل کرم‌های ضدقارچ بدون نسخه و داروهای خوراکی تجویزی است.
دگرگونی‌های هورمونی قبل از شروع قاعدگی می‌توانند منجر به رشد بیش از حد قارچ کاندیدا (Candida) شوند، که عامل اصلی عفونت قارچی واژن است. این نوع عفونت‌ها معمولاً با استفاده از درمان‌های ساده و بدون نسخه قابل مدیریت و کنترل هستند.
عواملی که به بروز عفونت‌های قارچی پیش از قاعدگی کمک می‌کنند
قاعدگی به طور مستقیم عامل عفونت قارچی نیست، اما تغییرات ایجاد شده در طول چرخه قاعدگی می‌تواند احتمال ابتلای فرد به این عفونت را در حوالی این زمان افزایش دهد¹. ممکن است درست قبل از قاعدگی دچار عفونت قارچی شوید یا این عفونت‌ها به طور چرخه‌ای و در زمان مشخصی از هر ماه تکرار شوند که به آن وولواژینیت چرخه‌ای می‌گویند.
مشخص نیست که دقیقاً چه تعداد از افراد پیش از قاعدگی دچار عفونت قارچی (کاندیدیازیس) می‌شوند، اما این وضعیت نسبتاً شایع به نظر می‌رسد. عفونت‌های قارچی اغلب در فاز لوتئال چرخه قاعدگی، یعنی فازی که پیش از قاعدگی رخ می‌دهد و معمولاً حدود دو هفته به طول می‌انجامد، اتفاق می‌افتند¹. این بازه زمانی پس از تخمک‌گذاری و قبل از شروع خونریزی ماهانه است.
بدن شما در طول چرخه قاعدگی به طور طبیعی دچار نوسان در سطح هورمون‌ها می‌شود؛ هورمون استروژن معمولاً در زمان تخمک‌گذاری در بالاترین سطح خود قرار دارد و سپس قبل از شروع قاعدگی به آرامی کاهش می‌یابد. در مقابل، هورمون پروژسترون با نزدیک شدن به قاعدگی به اوج خود می‌رسد و هر دوی این هورمون‌ها در طول قاعدگی به کمترین میزان خود می‌رسند.
این نوسانات و تغییرات در تعادل هورمونی بدن، زمینه را برای رشد بیش از حد قارچ کاندیدا که عامل ایجاد عفونت‌های قارچی است، فراهم می‌کند. به طور خاص، هورمون استروژن می‌تواند بر رشد بیش از حد سویه کاندیدا آلبیکنس (Candida albicans) تأثیر بگذارد². اگرچه بیش از ۲۰۰ نوع مختلف از قارچ کاندیدا وجود دارد، اما تنها پنج نوع از آن‌ها عامل حدود ۹۰ درصد از عفونت‌های قارچی هستند، که شامل: کاندیدا آلبیکنس، کاندیدا گلابراتا، کاندیدا تروپیکالیس، کاندیدا پاراپسیلوزیس و کاندیدا کروزئی می‌باشند³.
اگرچه هورمون‌ها نقش مهمی ایفا می‌کنند، اما عوامل خطر دیگری نیز وجود دارند که شانس ابتلا به عفونت قارچی را افزایش می‌دهند. یکی از این عوامل دیابت کنترل نشده است، زیرا سطوح بالای قند خون محیط مناسبی برای تغذیه قارچ‌ها فراهم می‌کند که منجر به رشد بیش از حد و ایجاد عفونت می‌شود⁴. همچنین ضعف سیستم ایمنی نیز می‌تواند قدرت بدن برای کنترل طبیعی قارچ‌ها را کاهش دهد و احتمال عفونت را بالا ببرد⁵. عواملی مانند بارداری و مصرف قرص‌های ضدبارداری خوراکی نیز تعادل هورمونی، به ویژه استروژن، را تغییر می‌دهند و رشد قارچ را تقویت می‌کنند. مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها نیز می‌تواند با از بین بردن باکتری‌های مفیدی که وظیفه کنترل قارچ را بر عهده دارند، خطر عفونت را افزایش دهد⁶. همچنین، شرایط سلامت روان مانند افسردگی، اضطراب و استرس ممکن است سیستم ایمنی بدن را تضعیف کرده و احتمال عفونت را افزایش دهد⁷. در نهایت، رژیم غذایی حاوی مقادیر زیاد غذاهای فرآوری‌شده، کربوهیدرات‌های ساده و قندها می‌تواند رشد بیش از حد قارچ‌ها را تشویق کند⁸.
رژیم غذایی کاندیدا: برخی افراد با پیروی از یک رژیم غذایی خاص می‌توانند عفونت کاندیدیازیس را مدیریت کنند، هرچند این رژیم معمولاً بسیار محدود کننده است. قبل از شروع هرگونه رژیم غذایی برای مدیریت کاندیدا، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
نحوه تشخیص عفونت قارچی
علائم عفونت قارچی همیشه در هر فردی یکسان نیست و اغلب با نشانه‌های سایر بیماری‌های شایع هم‌پوشانی دارد. عفونت قارچی اغلب با خارش شدید در داخل و اطراف واژن آغاز می‌شود.
علائم شایع عفونت قارچی عبارتند از خارش و تحریک در ناحیه تناسلی، همراه با احساس سوزش در هنگام مقاربت یا ادرار کردن⁹. یکی دیگر از نشانه‌های کلیدی، ترشحات غلیظ و سفید رنگی است که شبیه پنیر دلمه بسته به نظر می‌رسد، به علاوه ممکن است تورم لب‌های فرج (وولوا)، بثورات جلدی در داخل یا روی واژن و درد یا ورم واژن مشاهده شود. در برخی موارد نادر، عفونت قارچی می‌تواند به دلیل تحریک و التهاب در ناحیه تناسلی، باعث خونریزی خفیف شود. تشخیص خونریزی خفیف ناشی از عفونت قارچی از شروع قاعدگی می‌تواند دشوار باشد.
عفونت قارچی به خودی خود بعید است که باعث تأخیر در قاعدگی شود، اما برخی از داروهای ضدقارچ مانند کلوتریمازول ممکن است باعث تأخیر در شروع پریود شوند. همچنین، این داروها ممکن است باعث خارش، سوزش و التهاب در واژن و فرج نیز بشوند.
عفونت قارچی یا بیماری مقاربتی (STI)؟ برخی از عفونت‌های مقاربتی می‌توانند علائمی مشابه عفونت قارچی داشته باشند، مانند سوزش و خارش. اگرچه درمان عفونت قارچی در خانه آسان است، اما اگر علائم شما ناشی از یک بیماری دیگر مانند STI باشد، خوددرمانی می‌تواند مضر باشد.
نحوه تشخیص عفونت‌های قارچی توسط پزشکان
عفونت‌های قارچی رایج هستند و تشخیص آن‌ها معمولاً برای ارائه‌دهندگان مراقبت‌های بهداشتی آسان است. پزشک در مورد علائم شما سؤال خواهد کرد و ممکن است برای بررسی داخل و اطراف واژن معاینه‌ای انجام دهد. همچنین، پزشک در مورد سابقه ابتلا به عفونت‌های قارچی و یا سابقه ابتلا به عفونت‌های مقاربتی (STI) نیز سؤال خواهد کرد.
پزشک شما می‌تواند با استفاده از یک سواپ (نمونه‌بردار پنبه‌ای)، از واژن نمونه‌برداری کند تا وجود قارچ را آزمایش کند. همچنین ممکن است برای رد کردن دلایل دیگر، مانند STI، آزمایش‌های دیگری از جمله آزمایش خون یا ادرار را تجویز کند¹⁰. در شرایطی که علائم شما در ابتدا شبیه به عفونت قارچی باشد اما در واقع وضعیت دیگری به نام واژینوز باکتریایی (BV) باشد، اگر عفونت‌های قارچی مکرر دارید یا علائم شما با درمان بهبود نمی‌یابد، حتماً به پزشک مراجعه کنید. واژینوز باکتریایی که توسط باکتری‌ها و نه قارچ‌ها ایجاد می‌شود، نیازمند درمان متفاوتی است. برای بررسی علائم قابل مشاهده عفونت، پزشک ممکن است معاینه لگنی انجام دهد تا دهانه رحم و دیواره‌های واژن را معاینه کند. سپس، ممکن است نمونه‌هایی از ترشحات واژن یا دهانه رحم برای بررسی زیر میکروسکوپ یا آزمایش‌های بیشتر جمع‌آوری شود.
بهترین روش‌های درمان
شروع قاعدگی به تنهایی باعث پاک شدن عفونت قارچی نمی‌شود. در حالی که یک عفونت قارچی خفیف ممکن است خود به خود برطرف شود، اما اغلب برای از بین بردن عفونت به درمان ضدقارچی نیاز خواهید داشت. داروهای ضدقارچ برای درمان عفونت‌های قارچی استفاده می‌شوند و در حالی که برخی از آن‌ها نیازمند نسخه هستند، بسیاری از آن‌ها به صورت بدون نسخه نیز در دسترس می‌باشند. پزشک شما بهترین درمان اولیه را توصیه خواهد کرد.
برای عفونت‌های قارچی خفیف، می‌توانید از داروهایی مانند میکونازول، کلوتریمازول یا ترکونازول استفاده کنید. این محصولات بدون نسخه به شکل کرم، پماد، قرص یا شیاف واژینال عرضه می‌شوند. این محصولات به عنوان “درمان‌های کوتاه‌مدت” شناخته می‌شوند و به مدت یک تا هفت روز استفاده می‌شوند. شما می‌توانید از محصولاتی مانند مونیسات (Monistat) حتی در زمان قاعدگی نیز استفاده کنید. گزینه دیگر برای عفونت قارچی خفیف، یک داروی خوراکی تک دوز به نام فلوکونازول است⁹. افرادی که عفونت قارچی متوسط دارند ممکن است به دو دوز از این دارو نیاز داشته باشند، اما این درمان برای زنان باردار توصیه نمی‌شود.
اگر عفونت‌های قارچی شما مکرر هستند یا همیشه درست قبل از قاعدگی عود می‌کنند، باید با پزشک خود همکاری کنید تا علت مستعد بودن شما به این عفونت‌ها مشخص شود. همچنین باید درمانی پیدا کنید که قارچ را به طور مؤثر از بین ببرد. برای عفونت‌های قارچی مکرر، می‌توان از یک داروی ضدقارچ موضعی یا فلوکونازول خوراکی طبق تجویز پزشک استفاده کرد. درمان‌های دیگر شامل فلوسیتوزین، بوریک اسید و نیستاتین هستند. در مواردی نادر، ممکن است عفونت‌های قارچی نسبت به داروهای ضدقارچ معمول مقاوم شوند. اگر این اتفاق بیفتد، ممکن است به درمان مقاوم به آزول نیاز باشد که شامل مصرف بوریک اسید به صورت شیاف واژینال است¹¹. این روش معمولاً آخرین راهکار است و تنها در موارد نادر استفاده می‌شود.
شیاف‌های ضدقارچ و کنترل بارداری: اگر از شیاف‌های ضدقارچ استفاده می‌کنید، در طول درمان نباید برای جلوگیری از بارداری به دیافراگم یا کاندوم تکیه کنید. دارو می‌تواند لاتکس را تضعیف کرده و اثربخشی آن‌ها را در جلوگیری از بارداری کاهش دهد.
نحوه پیشگیری از عفونت‌های قارچی
برخی اقدامات ساده می‌توانند به شما در پیشگیری از عفونت قارچی کمک کنند¹². سعی کنید پدها و تامپون‌های خود را مرتباً عوض کنید. بلافاصله پس از خیس شدن یا تعریق، لباس‌های مرطوب خود را با لباس‌های خشک تعویض کنید.
از پوشیدن لباس‌ها و لباس‌های زیر تنگ خودداری کنید و لباس زیر با الیاف تنفس‌پذیر بپوشید. همیشه پس از ادرار کردن، ناحیه را از جلو به عقب خشک کنید و هرگز دوش واژینال نگیرید. از استفاده از محصولات معطر یا محصولات حاوی مواد تحریک‌کننده در ناحیه تناسلی خودداری کنید. برخی تحقیقات نشان می‌دهد که خوردن ماست پروبیوتیک ممکن است به جلوگیری از عفونت‌های قارچی کمک کند، اما نتایج مطالعات در این زمینه متناقض بوده است¹³.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر علائم خفیف عفونت قارچی دارید اما پس از چند هفته درمان بهبود نمی‌یابد یا علائم بدتر می‌شوند، باید با پزشک خود تماس بگیرید. همچنین اگر از علائم مطمئن نیستید یا هرگز سابقه عفونت قارچی نداشته‌اید، مراجعه به پزشک ضروری است، زیرا بسیاری از علائم عفونت قارچی با علائم بیماری‌های دیگر مشترک هستند.
مهم است که اگر باردار هستید و علائم عفونت قارچی دارید، فوراً با پزشک تماس بگیرید. عفونت‌های قارچی خفیف اغلب طی چند روز برطرف می‌شوند، اما موارد شدیدتر ممکن است تا دو هفته طول بکشد تا بهبود یابند.
- Gonçalves B, Ferreira C, Alves CT, Henriques M, Azeredo J, Silva S. Vulvovaginal candidiasis: epidemiology, microbiology and risk factors. Crit Rev Microbiol. 2016;42(6):905-927. doi:10.3109/1040841X.2015.1091805
- Salinas-Muñoz L, Campos-Fernández R, Mercader E, et al. Estrogen receptor-alpha (ESR1) governs the lower female reproductive tract vulnerability to Candida albicans. Front Immunol. 2018;9:1033. doi:10.3389/fimmu.2018.01033
- Turner SA, Butler G. The Candida pathogenic species complex. Cold Spring Harb Perspect Med. 2014;4(9):a019778. doi:10.1101/cshperspect.a019778
- Gunther LS, Martins HP, Gimenes F, Abreu AL, Consolaro ME, Svidzinski TI. Prevalence of Candida albicans and non-albicans isolates from vaginal secretions: comparative evaluation of colonization, vaginal candidiasis and recurrent vaginal candidiasis in diabetic and non-diabetic women. Sao Paulo Med J. 2014;132(2):116-120. doi:10.1590/1516-3180.2014.1322640
- National Library of Medicine: MedlinePlus. Vaginal yeast infection.
- Erb Downward JR, Falkowski NR, Mason KL, Muraglia R, Huffnagle GB. Modulation of post-antibiotic bacterial community reassembly and host response by Candida albicans. Sci Rep. 2013;3:2191. doi:10.1038/srep02191.
- Moshfeghy Z, Tahari S, Janghorban R, Najib FS, Mani A, Sayadi M. Association of sexual function and psychological symptoms including depression, anxiety and stress in women with recurrent vulvovaginal candidiasis. J Turk Ger Gynecol Assoc. 2020;21(2):90-96. doi:10.4274/jtgga.galenos.2019.2019.0077
- Jeziorek M, Frej-Mądrzak M, Choroszy-Król I. The influence of diet on gastrointestinal Candida spp. colonization and the susceptibility of Candida spp. to antifungal drugs. Rocz Panstw Zakl Hig. 2019;70(2):195-200. doi:10.32394/rpzh.2019.0070
- Centers for Disease Control and Prevention. Vaginal candidiasis.
- National Library of Medicine: MedlinePlus. Yeast infection tests.
- Pappas PG, Kauffman CA, Andes DR, et al. Clinical practice guideline for the management of candidiasis: 2016 update by the Infectious Diseases Society of America. Clin Infect Dis. 2016;62(4):e1-e50. doi:10.1093/cid/civ933
- Department of Health and Human Services Office on Women's Health. Vaginal yeast infections.
- Shenoy A, Gottlieb A. Probiotics for oral and vulvovaginal candidiasis: a review. Dermatol Ther. 2019;32(4):e12970. doi:10.1111/dth.12970
- https://www.verywellhealth.com/yeast-infection-before-period-5176683
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
