علت درد قفسه سینه هنگام بلع چیست؟ علائم هشدار و زمان مراجعه به پزشک

درد قفسه سینه هنگام بلع غذا، آب یا سایر مایعات می‌تواند ناشی از التهاب مری، رفلاکس معده، آسیب مخاطی، اختلالات حرکتی مری یا فتق هیاتال باشد. گاهی نیز مصرف برخی داروها باعث التهاب و زخم مری می‌شود.

اگرچه منشأ این درد در بسیاری از موارد به مری مربوط است، نباید هر درد قفسه سینه هنگام بلع را به رفلاکس نسبت داد؛ زیرا مشکلات قلبی و برخی بیماری‌های جدی مری نیز ممکن است علائم مشابهی ایجاد کنند.

۱. التهاب مری (Esophagitis)

مری لوله‌ای عضلانی است که غذا و مایعات را از حلق به معده منتقل می‌کند. التهاب این اندام می‌تواند باعث درد هنگام بلع، سوزش پشت جناغ، احساس گیرکردن غذا و گاهی تهوع یا استفراغ شود.

التهاب مری چند علت مهم دارد:

التهاب ناشی از رفلاکس معده

در بیماری رفلاکس معده به مری (GERD)، محتویات معده به مری بازمی‌گردند و در صورت تکرار، می‌توانند به مخاط آن آسیب برسانند. علائم شایع عبارت‌اند از:

• سوزش پشت جناغ
• درد قفسه سینه، به‌ویژه پس از غذا
• برگشت اسید یا غذا به دهان
• درد یا دشواری هنگام بلع در مواردی که التهاب یا عوارض ایجاد شده باشد

درد هنگام بلع الزاماً نشانه رفلاکس ساده نیست و در صورت تداوم یا تکرار، به بررسی بیشتر نیاز دارد.

التهاب عفونی مری

عفونت مری ممکن است به‌وسیله قارچ‌هایی مانند Candida albicans یا ویروس‌هایی مانند هرپس سیمپلکس و سیتومگالوویروس ایجاد شود. این نوع التهاب به‌ویژه در افراد دارای ضعف سیستم ایمنی، از جمله برخی بیماران تحت شیمی‌درمانی یا مصرف‌کنندگان داروهای سرکوب‌کننده ایمنی، اهمیت دارد.

درد هنگام بلع، دشواری بلع و درد پشت جناغ از علائم احتمالی هستند.

التهاب ائوزینوفیلیک مری

ازوفاژیت ائوزینوفیلیک (Eosinophilic Esophagitis یا EoE) یک بیماری التهابی مزمن با مشارکت سیستم ایمنی است که در آن ائوزینوفیل‌ها در بافت مری تجمع پیدا می‌کنند. این بیماری با زمینه آتوپی، مانند آسم، اگزما یا برخی آلرژی‌ها، ارتباط دارد.

علائم مهم آن عبارت‌اند از:

• دشواری بلع، به‌ویژه غذاهای جامد
• احساس گیرکردن غذا در مری
• گیرکردن ناگهانی لقمه و نیاز به مراجعه اورژانسی
• درد قفسه سینه در برخی بیماران

تشخیص معمولاً به آندوسکوپی و نمونه‌برداری از مری نیاز دارد.

۲. آسیب مری

آسیب فیزیکی، شیمیایی یا ناشی از پرتودرمانی می‌تواند باعث التهاب، زخم، تنگی یا حتی پارگی مری شود.

التهاب ناشی از مواد خورنده

بلع مواد خورنده، مانند برخی پاک‌کننده‌های لوله و شوینده‌های قوی، ممکن است به آسیب شدید مری منجر شود. در صورت بلع چنین موادی، باید فوراً کمک پزشکی دریافت کرد؛ از وادارکردن فرد به استفراغ یا تلاش برای خنثی‌کردن ماده با مواد دیگر خودداری کنید.

التهاب ناشی از پرتودرمانی

پرتودرمانی در ناحیه قفسه سینه، به‌ویژه در درمان برخی سرطان‌ها، ممکن است به مخاط مری آسیب برساند و موجب درد هنگام بلع یا دشواری بلع شود.

تنگی مری

تنگی مری به باریک‌شدن مجرای آن گفته می‌شود که ممکن است در اثر رفلاکس مزمن، التهاب ائوزینوفیلیک، آسیب ناشی از مواد خورنده یا پرتودرمانی ایجاد شود.

علامت شاخص آن دشواری عبور غذا، به‌ویژه مواد جامد، است. در صورت پیشرفت تنگی، احتمال گیرکردن غذا افزایش می‌یابد.

سوراخ‌شدگی مری

پارگی یا سوراخ‌شدگی مری عارضه‌ای نادر اما بالقوه تهدیدکننده حیات است. این وضعیت ممکن است پس از استفراغ شدید، برخی اقدامات پزشکی، بلع جسم تیز یا آسیب قفسه سینه رخ دهد.

درد ناگهانی و شدید قفسه سینه، به‌ویژه پس از استفراغ شدید یا یک اقدام پزشکی، باید به‌عنوان علامت هشدار جدی در نظر گرفته شود.

۳. اختلالات حرکتی مری

حرکت طبیعی مری به انقباض‌های هماهنگی وابسته است که غذا را به سمت معده هدایت می‌کنند. اختلال در این حرکات می‌تواند موجب درد قفسه سینه، دشواری بلع و برگشت غذا شود.

اسپاسم مری

در اسپاسم مری، انقباض‌های غیرطبیعی یا ناهماهنگ ایجاد می‌شوند. این وضعیت می‌تواند درد پشت جناغ شبیه درد قلبی و گاهی دشواری بلع ایجاد کند.

درد ممکن است هنگام نوشیدن مایعات بسیار سرد یا داغ تشدید شود، اما وجود چنین محرکی به‌تنهایی برای تشخیص اسپاسم کافی نیست.

آشالازی

آشالازی یک اختلال نادر حرکتی مری است که در آن اسفنکتر تحتانی مری به‌درستی شل نمی‌شود و عبور غذا به معده دشوار می‌گردد.

علائم معمول عبارت‌اند از:

• دشواری بلع غذاهای جامد و مایعات
• برگشت غذای هضم‌نشده
• درد قفسه سینه
• کاهش وزن در برخی بیماران

برای تشخیص ممکن است مانومتری مری، آندوسکوپی و تصویربرداری اختصاصی لازم باشد.

درگیری مری در اسکلروز سیستمیک

اسکلروز سیستمیک یا اسکلرودرمی یک بیماری خودایمنی است که می‌تواند عملکرد عضلات صاف و حرکات مری را مختل کند. کاهش قدرت حرکتی مری و اختلال عملکرد اسفنکتر تحتانی، خطر رفلاکس و دشواری بلع را افزایش می‌دهد.

۴. فتق هیاتال

در فتق هیاتال، بخشی از معده از طریق دهانه مری در دیافراگم به سمت قفسه سینه جابه‌جا می‌شود.

بسیاری از افراد مبتلا علامتی ندارند؛ اما در برخی موارد، به‌ویژه هنگامی که عملکرد محل اتصال مری و معده مختل شود، علائم زیر بروز می‌کنند:

• سوزش پشت جناغ
• رفلاکس و برگشت غذا
• درد قفسه سینه
• دشواری بلع
• سرفه مزمن یا تنگی نفس در برخی شرایط

عوامل مرتبط با افزایش احتمال فتق هیاتال شامل افزایش سن، چاقی، بارداری و وجود رفلاکس هستند. ارتباط سیگار با این وضعیت نیز مطرح است.

۵. داروهایی که می‌توانند هنگام بلع درد ایجاد کنند

برخی داروها در صورت باقی‌ماندن در مری یا تماس طولانی با مخاط، باعث التهاب و زخم می‌شوند. این وضعیت را «ازوفاژیت ناشی از قرص» می‌نامند.

احتمال آسیب در شرایطی مانند مصرف دارو با آب ناکافی، درازکشیدن بلافاصله پس از بلع یا مصرف دارو درست پیش از خواب بیشتر می‌شود.

داروهای مرتبط عبارت‌اند از:

• آنتی‌بیوتیک‌ها: به‌ویژه داکسی‌سایکلین؛ برخی آنتی‌بیوتیک‌های دیگر نیز در مواردی می‌توانند با آسیب مری مرتبط باشند.
• بیس‌فسفونات‌ها: مانند آلندرونیت و ایباندرونیت.
• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی: مانند ایبوپروفن و آسپرین.
• مکمل‌ها: به‌ویژه قرص ویتامین C در برخی شرایط.
• برخی داروهای دیگر: از جمله داروهایی که ممکن است به مخاط آسیب برسانند یا در عملکرد اسفنکتر تحتانی مری اثر بگذارند.

برای کاهش خطر آسیب، قرص‌ها را در صورت مجازبودن طبق دستور دارو با یک لیوان پر آب مصرف کنید و پس از آن بلافاصله دراز نکشید. بعضی داروها دستور اختصاصی دارند؛ بنابراین راهنمای همان دارو را رعایت کنید.

اگر درد پس از شروع یک داروی جدید ایجاد شده است، پزشک یا داروساز باید دارو و روش مصرف آن را بررسی کند. داروهای تجویزی را بدون مشورت قطع نکنید.

چه زمانی درد قفسه سینه هنگام بلع نیاز به رسیدگی فوری دارد؟

درد هنگام بلع، به‌خصوص اگر مداوم یا عودکننده باشد، نباید نادیده گرفته شود. مهم‌تر از همه، درد قلبی ممکن است با رفلاکس یا بیماری مری اشتباه گرفته شود.

علائم هشدار اورژانسی

در صورت وجود هر یک از موارد زیر، فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید:

• درد شدید، مداوم یا ناگهانی قفسه سینه
• درد همراه با تنگی نفس، تعریق سرد، ضعف شدید یا تپش قلب
• انتشار درد به بازو، فک، پشت یا شانه
• ناتوانی در بلع بزاق یا احساس گیرکردن غذا به‌گونه‌ای که هیچ مایعی عبور نکند
• سرفه‌کردن خون، حتی در مقادیر کم
• درد شدید پس از استفراغ مکرر یا آسیب قفسه سینه
• اختلال تنفس یا احتمال ورود غذا و مایعات به راه هوایی

اگر احتمال مشکل قلبی مطرح است، برای بررسی آن منتظر نمانید تا مشخص شود درد با بلع ارتباط دارد یا خیر.

چه زمانی باید در اولین فرصت ویزیت شوید؟

اگر درد هنگام بلع تکرار می‌شود، رو به افزایش است یا با دشواری بلع، کاهش وزن ناخواسته، استفراغ مکرر یا احساس گیرکردن غذا همراه است، ارزیابی پزشکی ضروری است؛ حتی اگر درد شدید نباشد.

پزشک بر اساس شرح‌حال و معاینه ممکن است بررسی قلبی، آندوسکوپی، تصویربرداری یا آزمایش‌های عملکرد حرکتی مری را درخواست کند. انتخاب آزمایش به الگوی علائم و احتمال بیماری‌های مختلف بستگی دارد.

جمع‌بندی

درد قفسه سینه هنگام بلع اغلب با مشکلات مری، از جمله التهاب ناشی از رفلاکس، التهاب ائوزینوفیلیک، آسیب دارویی یا اختلالات حرکتی مرتبط است. فتق هیاتال و تنگی مری نیز می‌توانند در بروز علائم نقش داشته باشند.

بااین‌حال، ارتباط درد با بلع به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کند. درد شدید یا ناگهانی، علائم قلبی، ناتوانی در بلع بزاق، تنگی نفس یا سرفه خونی نیازمند ارزیابی فوری هستند. درد مداوم یا عودکننده نیز باید بررسی شود تا علت زمینه‌ای شناسایی و درمان مناسب انتخاب شود.